Opinie

Houden realisten Trump nóg een jaar in het gareel?

Veel negatieve scenario’s over Trump zijn niet uitgekomen, want de democratie blijkt weerbaar, schrijft Willem Post. Toch is ‘één jaar Trump’ een besmet feestje.

President Donald Trump spreekt in het Oval Office van het Witte Huis. Foto Joshua Roberts/REUTERS

Een jaar geleden, in de week na Trumps verkiezing, schreef ik in NRC over het realisme dat zou moeten neerdalen in het Witte Huis. Als de Trump-regering tenminste iets wilde bereiken.

Welnu, wie bereid is als Amerika-deskundige door de retoriek van de extravagante Trump-tweets en uitspraken heen te kijken, moet constateren dat er een flinke portie realisme is neergedaald in het Witte Huis.

Na negen maanden Trump liggen de voorbeelden voor het oprapen. Trump zou als nieuwe president de concurrent China onmiddellijk bestempelen als ‘muntmanipulator’ en het land straffen met een verhoogd invoertarief van maar liefst 45 procent. Hij zou ook toenadering zoeken tot Rusland. En de president vertoonde bepaald ook gevaarlijke neo-isolationistische trekken door de NAVO als ‘verouderd’ en ‘achterhaald’ te betitelen. Het was maar de vraag of Trump het ‘wederzijdsehulpartikel’ (artikel 5 van het NAVO-handvest) zou erkennen.

Niets van die negatieve scenario’s is uitgekomen. Trouw aan de NAVO is weer bevestigd, juist tegen Rusland zijn de sancties verscherpt en de laatste maanden, en zeker ook deze week, zoekt Trump in een opvallende geopolitieke beweging toenadering tot China. Hij heeft voor elkaar gekregen wat eerdere Amerikaanse presidenten niet lukte, namelijk meer aantoonbare Chinese druk op Noord-Korea.

Wat in binnen- en buitenland ook blijkt, is de effectieve werking van het Amerikaanse politieke en juridische systeem, vooral ook bij een president die niet zo’n diepgeworteld ideologisch anker heeft. Zijn inreisverboden en ook de diverse wetsvoorstellen ten aanzien van de vervanging van Obamacare hebben het niet gehaald bij de rechtbanken en in het Congres. Zelfs in zijn eigen Republikeinse Partij is er een afdoende anti-Trumpmuur opgestapeld.

Nu diverse radicale stokebranden, inclusief meesterprovocateur Steve Bannon, uit het Witte Huis zijn vertrokken, blijven facties als de ‘New York Democrats’ rondom schoonzoon-adviseur Jared Kushner over en vooral ook de realisten, onder wie de drie generaals die de sleutelposities van stafchef, nationaal veiligheidsadviseur en minister van Defensie bekleden.

De grote vraag voor de komende Trump-jaren is of de realisten in de regering en binnen zijn staf de president verder kunnen temperen

Ik schreef ook dat Trump met geen voorganger echt te vergelijken is, zelfs niet met Amerika’s avontuurlijkste machopresident, Theodore Roosevelt. Anders dan Trump was hij een echte politicus en had hij een aantal belangrijke progressieve opvattingen, bijvoorbeeld ten aanzien van de rechten van vrouwen en industriearbeiders. Ook stond hij voor het internationaal recht, getuige ook de eerste rechtszaak die hij persoonlijk voor het Permanent Hof van Arbitrage in Den Haag bracht.

Daar zit voor mij de pijn van negen maanden Trump. Veel Amerikanen zien hun land als de eerste ‘voorbeelddemocratie’ in de wereld, met zijn ‘heilige’ Grondwet vol vrijheidsidealen. Maar ook als het machtigste land ter wereld. Die twee Amerika’s zijn gewoonlijk verstrengeld in de Amerikaanse buitenlandse politiek. Het moderne Amerika wil ook altijd hoeder van het internationaal recht zijn. Stond met Franklin en Eleanor Roosevelt aan de wieg van de Verenigde Naties.

Presidenten bepalen de accenten in de buitenlandse politiek. Zo acteerden presidenten als Jimmy Carter meer in de legalistische, wilsoniaanse traditie terwijl presidenten als George W. Bush toch vooral in de ‘War on Terror’ de Amerikaanse veiligheidsbelangen sterk lieten domineren.

Bij president Trump is er in die zin weer een terugkeer naar de realpolitik van Richard Nixon. Idealen en mensenrechten, maken niet of nauwelijks meer onderdeel uit van de officiële buitenlandse politiek. Van Trump hoeven we in China niet, zoals Obama’s minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton destijds aldaar wel deed, een hartstochtelijke oproep te verwachten om de mensenrechten te respecteren.

Zo bezien is het morgen, een jaar na Trumps uitverkiezing, toch een besmet feestje. Trump omringt zich liever met autocraten en dictators als Poetin en Duterte. Machiavellistische realpolitik is wel wat anders dan het traditionele, gematigde realisme dat altijd een belangrijke stroming was binnen de Republikeinse Partij.

Amerika is meer dan Trump. Ik ben er zeker van dat de Verenigde Staten met hun vrije pers en in bredere zin de Amerikaanse democratie, de veerkracht zullen tonen om na het Trump-tijdperk het evenwicht te herstellen in de Amerikaanse binnen- en buitenlandse politiek.

De grote vraag voor de komende Trump-jaren is of de realisten in de regering en binnen zijn staf de president verder kunnen temperen. Eerste aanzetten zijn gegeven maar met een onvoorspelbare president die vooral echte macht heeft op veiligheidsterrein blijft het logischerwijs afwachten.

In deze Azië-week zien we in ieder geval niet de reflecties van wereldmacht Amerika die gevaarlijke terugtrekkende bewegingen maakt maar juist inzet op vooralsnog meer diplomatie betreffende verdere verscherping van sancties voor Noord-Korea en betere bilaterale handelsakkoorden.

De Amerikaanse geschiedenis is als een pendule. ‘Back to normalcy’ ligt dan als reactie na Trump in het verschiet. Dus geen gesomber maar heb vertrouwen in de Amerikaanse democratie!