Een bruine beer met een missie

Exotische spaarpot

Museum in Steyl wil zijn ‘portier’ restaureren.

De beer van Steyl en broeder Berchmans, de eerste conservator van het Missiemuseum die de beer in 1932 ‘binnenhaalde’. Foto Missiemuseum Steyl

Hij waakt over de toegang van het Missiemuseum in het Limburgse Steyl. Vanwege zijn Russische komaf kreeg hij in de jaren dertig van de vorige eeuw de bijnaam ‘Jozef’. Naar de toenmalige Sovjetleider Stalin. Enigszins misleidend, want ‘de Beer van Steyl’ is geen nietsontziende wreedaard maar een ontwapenend, loensend heerschap.

Voormalig Rijksmuseum-directeur Henk van Os zag hoe het dier de harten stal van de bezoekers en kwam tot de conclusie dat eigenlijk elk museum zo’n beer zou moeten hebben. Boudewijn Büch noemde de harige portier in een tv-programma ooit „mijn vriend de beer” in „het leukste volkenkundige en natuurhistorische museum van Nederland”.

Arnold Janssen, een Duitse priester, stichtte in Steyl in 1875 het Gezelschap van het Goddelijk Woord. Dat groeide in een mum van tijd uit tot een ‘missiemultinational’ met zendelingen over de hele wereld. Voorwerpen en dieren uit de landen waar zij zich vestigden, werden tentoongesteld in Steyl. Het museum oogt vandaag de dag nog zoals 85 jaar geleden.

Een deel van het geld voor het zendingswerk onder heidenen werd ingezameld via ludieke spaarpotjes. Bekend waren de kniknegers, beeldjes van zwarte kinderen, die dankbaar het hoofd bogen als er geld werd ingeworpen. In 1932 koos het Missiemuseum voor iets spectaculairders. Bij de firma Wöbke in Leipzig had je bijzondere opgezette dieren voor het uitkiezen. De een kon met zijn staart zwaaien, een ander presteerde het om „Bitte, bitte” te zeggen. Broeder Berchmans, de eerste conservator van het Missiemuseum, kocht voor zeshonderd mark een Russische beer die na een gift in het gleufje in zijn hartstreek het hoofd draaide en bromde, dankzij een ingenieus mechaniek met onder meer een blaasbalg. De Automatenbär verdiende zijn aanschafprijs destijds snel terug. „Ook in mijn tijd hier is er wel eens honderd gulden in hem gestopt”, vertelt de huidige conservator Truus Coppus.

De beer is inmiddels flink versleten: zijn rechtermondhoek is ingescheurd, op zijn neus en rechterpoot is de vacht bijna weg en zijn brom is nauwelijks meer hoorbaar. „Toen een supermarkt hier in Steyl een goed doel zocht voor een statiegeldactie wisten we er dus wel een”, zegt Coppus. Het leidde tot publiciteit en veel positieve reacties op sociale media, onder meer van bekende Nederlanders als Chantal Janzen en Huub Stapel, geboren en getogen in het aan Steyl vastgeklonken Tegelen. Coppus: „De beer is echt los. Dat is mooi. Als we genoeg geld verzamelen, kunnen we de beer niet alleen laten opknappen, maar ook eens goed laten kijken naar het licht en het klimaat waarin hij staat.”