Zo ervaart een dove muziek

Muziek gaat niet alleen over geluid. Ervaar wat een doof persoon hoort, ziet en voelt bij het luisteren naar muziek.

Rachel Kolb legt uit hoe muziek voor haar voelt in de VR-productie van The New York Times. Screenshot NYT

Heb je ooit muziek gehoord? Nee, moest Rachel Kolb tot haar twintigste antwoorden. Ze werd doof geboren. “Dat maakt me verdrietig”, kreeg ze dan vaak te horen. Met hulpapparaten hoorde ze wel wát. Muziek klonk vlak, gedempt, ver weg. Als één grote waas. Niet als muziek.

Toch speelde ze jaren piano en gitaar. Ze speelde de noten die ze voor zich zag. Ze genoot van het gevoel van het aanslaan van een toets of snaar, dat door haar vingers en daarna door de rest van haar lijf ging. Ze voelde muziek.

Ook zág ze muziek: als iemand applaudisseerde of blies, kon ze zien hoe dat klonk. Alleen telde dat niet als muziek in de horende wereld. Muziek hoor je.

Lees ook over muziektolken: Hoe doven van een popconcert genieten

Toen kreeg ze een implantaat in haar oor. Een cochleair implantaat, dat een deel van het werk doet van je oor. Naar muziek luisteren was plotseling een totaal andere ervaring. “Het liet mijn schedel rammelen”, vertelt ze aan The New York Times. “Het kraste in mijn zenuwen.” Muziek klonk ineens ruw, als een kakofonie. Al gauw raakte ze overprikkeld en wil ze de muziek uitzetten.

Muziek gaat niet alleen over geluid, wil Kolb maar zeggen. Het gaat ook om het lichaam. Muziek is fysiek, visueel, tastbaar. Een betere vraag dan ‘Heb je ooit muziek gehoord?’ is daarom eigenlijk ‘Hoe voelt muziek voor jou?’.

Virtual reality

The New York Times probeert met virtual reality na te bootsen wat Kolb hoort als ze naar muziek luistert. Hoe het voelt als ze een concert bezoekt, of naar een club gaat om te dansen.

Lees, hoor, voel en zie de VR-productie Sensations of sound van The New York Times

Voor de VR-productie werkte de Amerikaanse krant ook samen met James Merry van het creatieve Squint/Opera uit Londen. Merry animeerde de video. Ook hij heeft een gehoorapparaat nodig om te kunnen horen, schrijft de VR-redacteur van de NYT, Maureen Towey, in een ‘making of’-artikel.

Tijdens het het beluisteren van de geluidseffecten die Merry in zijn video had verwerkt stond het volume zó hard dat de horenden moesten wegduiken. De animator verontschuldigde zich. Maar het leerde hen wel een belangrijke les, schrijft Towey. De geluiden van Merry waren de enige die ze even goed voelden als hoorden.