Zakendoen met Poetins schoonzoon

Paradise Papers

Nieuwe belastingdocumenten werpen licht op constructies van Amerikaanse minister Ross en diverse grote firma’s

Toen miljardair en investeerder Wilbur Ross in januari aantrad als de Amerikaanse minister van Handel, kondigde hij aan zich terug te trekken uit zo’n tachtig investeringsfondsen en holdings waarin hij belangen had. Maar Ross behield zijn belang in Navigator Holdings, een zeetransportbedrijf dat nauwe banden heeft met een Russische oligarch op de Amerikaanse sanctielijst en met de schoonzoon van de Russische president Poetin.

Dat blijkt uit de Paradise Papers, een nieuwe verzameling gelekte documenten die inzicht geeft in de belastingmoraal van de rijken der aarde. Het materiaal bestaat uit spreadsheets, prospectussen en facturen van het juridisch adviesbureau Appleby, die in handen zijn van de Duitse Süddeutsche Zeitung en het internationale consortium van onderzoeksjournalisten ICIJ, dat eerder met de Panama Papers kwam. De miljoenen documenten zijn gedeeld met media in 67 landen.

Het materiaal bevat informatie over negentien landen waar Appleby, dat oorspronkelijk uit Bermuda komt, belastingconstructies optuigde. Het bedrijf is actief in het opzetten en beheren van rechtsvormen in landen met zeer lage belastingtarieven. Appleby staat in de trustsector bekend als betrouwbaar en heeft veel grote bedrijven als klant. In de documenten figuren de bedrijven Apple, Nike en Uber, en behalve Ross onder anderen de Britse koningin Elizabeth, de Ierse rockzanger en filantroop Bono en een goede vriend en fondsenwerver van de Canadese premier Trudeau.

Voor Ross beheerde Appleby rond de vijftig fondsen en bedrijven. Het saillantst, zeker in het licht van het onderzoek van speciaal aanklager Robert Mueller naar de Russische connecties van andere leden van Trumps entourage, zijn evenwel de onthullingen rond zijn band met Navigator. Dit bedrijf verscheept gas afkomstig van het Russische gasbedrijf Sibur. Deze firma is sinds 2001 deel van staatsbedrijf Gazprom. De Russische miljardairs Leonid Michelson en Gennadi Timtsjenko hebben beiden een belang in Sibur en het gerelateerde Novatek, de grootste gasproducent van Rusland. Poetins schoonzoon, de man van zijn jongste dochter Jekaterina Tichonova, bezit 20 procent van de aandelen in Sibur.

In de documenten duikt eveneens de naam op van de Russische miljardair Joeri Milner, een bekende naam in Silicon Valley die enorme investeringen deed in Facebook en Twitter. Nu blijkt dat Milner zijn investeringen deels deed met geld van het Kremlin. De investeringen in Twitter werden gedaan via een ingewikkeld netwerk van offshorebedrijven die werden gesteund door de Russische staatsbank VTB, die eveneens op de sanctielijst staat. Milner zou fungeren als tussenpersoon voor de bank, aldus de onderzoekers. Bij de Russische investeringen in Facebook zou er geld zijn gebruikt van Gazprom Investholding, een financiële tak van staatsgasbedrijf Gazprom.

In de VS zijn Facebook en Twitter onderwerp van justitieel onderzoek, omdat beide bedrijven ruimte boden aan Russische trollen en desinformatie die beoogden de Amerikaanse verkiezingen te beïnvloeden en de democratie te ondermijnen.

De lijst van belastingparadijzen in de Paradise Papers is lang en reikt van Bermuda tot Barbados, en van Aruba tot de Kaaimaneilanden. Volgens de media in het consortium gaat het in deze data vooral om Amerikaanse en Britse klanten. De Nederlandse kranten die in het onderzoeksteam zitten, Het Financieele Dagblad en Trouw, meldden op maandagochtend vooralsnog geen Nederlandse namen.

Het gaat op het eerste gezicht vooral over belastingconstructies die niet illegaal zijn, maar die wel steeds nadrukkelijker onderwerp zijn van politieke discussie in de Europese Unie en de OESO. Omdat landen tegen elkaar opbieden met steeds gunstiger regelingen voor belastingontwijking, wordt de belastingmoraal langzaam maar zeker uitgehold, zo luidt de kritiek. Het feit dat vooral rijke mensen en grote bedrijven van deze constructies gebruikmaken, vergroot bovendien economische ongelijkheid.

Voor de komende dagen heeft het journalistieke consortium nog meer voorbeelden en namen aangekondigd van mensen die figureren in de registers.