Vertrek Hariri bedreigt detente in Libanon

Libanon

Premier Hariri van Libanon kondigde vanuit Saoedi-Arabië aan dat hij opstapt en haalde uit naar Iran en Hezbollah. Laait het conflict tussen Iran en Saoedi-Arabië op? Is er een verband met arrestaties in Riad?

De nu afgetreden premier Hariri van Libanon (links) vorige week in Riad op bezoek bij kroonprins Mohammed bin Salman van Saoedi-Arabië. Foto AP

De Libanese premier Saad Hariri heeft zaterdag vriend en vijand verrast door ontslag te nemen. Veel waarnemers vrezen dat nu de relatieve stabiliteit die Libanon de laatste jaren heeft gekend, ondanks de oorlog in buurland Syrië, in gevaar komt.

In een tv-toespraak vanuit Saoedi-Arabië zei Hariri dat het huidige klimaat in Libanon doet denken aan dat voorafgaand aan de moord op zijn vader, oud-premier Rafik Hariri, in 2005. Voor die moord zijn vier Hezbollah-leden aangeklaagd door het Libanontribunaal in Leidschendam. „Ik heb het gevoel dat er in het geheim een aanslag tegen mijn leven wordt voorbereid”, zei Hariri.

De 47-jarige politicus haalde fel uit naar Iran en naar Hezbollah, de shi’itische militie én regeringspartij die de steun heeft van Iran. „Ik verwijs expliciet naar Iran, dat tweespalt en verwoesting zaait overal waar het aanwezig is, gedreven door een haat voor de Arabische natie.” En naar Hezbollah, „de arm van Iran, niet alleen in Libanon maar ook in de andere Arabische landen”.

Die uithaal was verrassend, niet omdat Hariri en Hezbollah goede vrienden zijn maar omdat er tot zaterdag geen vuiltje aan de lucht leek. Vlak voor zijn vertrek naar Riad, ontving Hariri in Beiroet nog een Iraanse delegatie. Die ontmoeting was naar verluidt gemoedelijk verlopen.

Hariri’s opstappen maakt mogelijk een einde aan de deal die vorig jaar werd gesloten, toen Libanon er na een impasse van twee jaar in slaagde een nieuwe president aan te stellen. Michel Aoun, een christelijk leider maar bondgenoot van Hezbollah, werd president. Als tegengewicht mocht de sunniet Hariri (opnieuw) premier worden van een regering van nationale eenheid, waarvan ook Hezbollah deel uitmaakt.

De hoop was dat daarmee de tegenstellingen in Libanon tijdelijk waren bezworen – zowel intern als regionaal tussen Iran en Saoedi-Arabië, die allebei een grote invloed uitoefenen op Libanon. Maar precies die regionale rivaliteit lijkt nu aan de grondslag te liggen van Hariri’s besluit.

Hassan Nasrallah, de leider van Hezbollah, zei zondagavond in een toespraak dat Hariri op bevel van Saoedi-Arabië heeft gehandeld. „Wij wilden niet dat Hariri ontslag nam”, aldus Nasrallah. „Wij hadden onze meningsverschillen maar de zaken gingen redelijk goed.”

Nasrallah legde ook een verband met de arrestatie van elf Saoedische prinsen op dezelfde dag als Hariri’s ontslag. „Wanneer machtige prinsen gevangen worden gezet, dan is het legitiem dat we ons afvragen wat de status van premier Hariri is.”

Die arrestaties werden bevolen door kroonprins Mohamed bin Salman, die bekend staat als een havik inzake Iran. De strijd tussen Iran en Saoedi-Arabië is de drijvende kracht achter veel van wat momenteel gebeurt in de regio.

„Maar er was op regionaal vlak een deal om Libanon daarbuiten te houden”, zegt Karim Makdisi, hoogleraar aan de American University of Beirut, in een telefoongesprek. Die deal lijkt nu op de helling te staan.

Libanon bestaat grosso modo uit een shi’itisch kamp, gesteund door Iran, en een sunnitisch kamp, gesteund door Saoedi-Arabië.

Het probleem is dat het shi’itische kamp met Hezbollah beschikt over een gewapende militie, die sinds zijn inmenging in Syrië aan de zijde van het regime alleen nog sterker is geworden. Dat wil zeggen dat het sunnitische kamp weinig andere keuze heeft dan samen te werken met Hezbollah.

Hezbollah had er op het eerste zicht geen belang bij om Hariri te willen vermoorden, zoals in diens toespraak werd gesuggereerd. De premier was een zwakke figuur die Hezbollah geen strobreed in de weg legde toen de militie afgelopen zomer het voortouw nam in de strijd tegen IS- en Al-Qaeda-strijders in het grensgebied met Syrië, met het Libanese leger in een bijrol.

Er zijn dan twee mogelijke verklaringen voor Hariri’s ontslag. Of hij werd daartoe gedwongen, of Saoedi-Arabië had hem zulke hoge eisen gesteld dat Hariri geen uitweg meer zag voor zichzelf. Een week eerder had de Saoedische minister Thamer al-Sabhan nog zware kritiek geuit op de Libanese regering voor haar samenwerking met Hezbollah.

In beide gevallen ligt aan de grondslag een Saoedi-Arabië dat steeds meer de confrontatie opzoekt met Iran.

Karim Makdisi ziet Hariri’s ontslag in het kader van het post-IS-tijdperk. „De voorbije jaren was er een consensus om samen te vechten tegen IS. Nu die strijd op zijn einde loopt, steken alle conflicten die daarvoor bestonden opnieuw de kop op.”

Dat is in de eerste plaats het conflict met Iran. Makdisi: „Je ziet dat Trump de nucleaire deal met Iran wil torpederen. Tegelijkertijd dreigt Israël steeds vaker met een nieuwe oorlog tegen Hezbollah in Libanon. Saoedi-Arabië zet Iran onder druk waar het maar kan. Het heeft alles van een gecoördineerde actie.”