Verkiezingen in Sicilië: nieuw politiek elan voor Silvio Berlusconi

Een afstraffing voor regerend centrum-links, een net-niet succes voor de Vijfsterrenbeweging van Beppe Grillo en nieuw elan voor Silvio Berlusconi. Dat zijn de drie belangrijkste resultaten van de verkiezingen in Sicilië.

Een man stemt bij een stembureau in Palermo, Sicilië. EPA

Nieuw elan voor Silvio Berlusconi en zijn bondgenoten, een afstraffing voor regerend centrum-links, en een net-niet succes voor de Vijfsterrenbeweging van Beppe Grillo. Dat zijn de drie belangrijkste resultaten van de regionale verkiezingen zondag in Sicilië.

Met nationale verkiezingen volgend voorjaar in het vooruitzicht was dit de generale repetitie. Nello Musumeci, kandidaat van een centrum-rechtse coalitie, wordt de nieuwe gouverneur. Hij kreeg bijna 40 procent. Goede tweede is Giancarlo Cancelleri van de Vijfsterrenbeweging, met bijna 35 procent. Links, dat de afgelopen vijf jaar heeft geregeerd, betaalt de prijs voor de interne verdeeldheid. Fabrizio Micari van de regerende Democratische Partij krijgt bijna 19 procent, Claudio Fava van een linksere coalitie ruim 6 procent.

In de commentaren gaat het vooral over wat dit betekent voor de nationale politiek. De drie belangrijkste conclusies:

1. Berlusconi is terug.

81 jaar is hij nu. Hij mag wegens een veroordeling voor belastingfraude geen politieke functies vervullen – dit vechten zijn advocaten aan bij het Europese Hof voor de Mensenrechten. Maar het succes van Musumeci ziet er buiten Sicilië vooral uit als het succes van Berlusconi. Hij heeft, na enige aarzeling, zich persoonlijk ingezet in de campagne op het Zuid-Italiaanse eiland. En claimt die overwinning nu. Met deze coalitie kunnen we overal winnen, juicht hij.

Maar over de krachtsverhoudingen binnen die coalitie en een programma voor de nationale verkiezingen moet het echte gesprek nog beginnen. Partners van Berlusconi zijn de Lega van Matteo Salvini, die garen probeert te spinnen bij het onbehagen over migratie, en de uitgesproken rechtse partij Fratelli d’Italia. In Sicilië is Berlusconi’s Forza Italia duidelijk de grootste op rechts, met ruim 16 procent van de stemmen, tegen 5,6 procent, net boven de kiesdrempel, van de electorale alliantie van Lega en Fratelli d’Italia. Maar in het noorden is de Lega zo sterk dat zij een geduchte concurrent van Forza Italia is voor het primaat op rechts.

Met dit resultaat op zak presenteert Berlusconi zich als de man die de chaos van populisten aan de macht (tenminste, zo schildert hij dat graag af) moet tegenhouden. Ook internationaal. Hij heeft de afgelopen weken zijn contacten met de Europese christen-democraten weer aangetrokken, en zijn medewerkers claimen daarvoor een welwillend oor te vinden bij bondskanselier Merkel.

2. De Vijfsterrenbeweging is sterk. Maar is zij sterk genoeg?

De 69-jarige Beppe Grillo is blij. Zijn populistische Vijfsterrenbeweging M5S is de grootste partij – de rechtse rivaal steunde op een coalitie. In 2012 kreeg zijn beweging 18 procent, nu ongeveer het dubbele. Maar het hoofddoel, het gouverneurschap, is niet bereikt. Ook het doel om veel Sicilianen te laten gaan stemmen, als een teken van vertrouwen in de ‘nieuwe politiek’, is niet gehaald; de opkomst bleef onder de 47 procent. In Ostia, de badplaats van Rome, is zondag ook gestemd, en de burgemeesterskandidaat van M5S mag door naar de tweede ronde. Nog een succes. Maar schandalen in Rome en Turijn, twee grote steden waar de M5S aan de macht is, doen pijn. Op Sicilië wilden de grillini laten zien dat zij sterk genoeg zijn om in hun eentje te winnen, zonder akkoordjes met de ‘oude politiek’. De jonge garde heeft maandenlang het eiland doorkruist, maar de grootste worden, dat is niet gelukt. M5S wijst consequent samenwerking met anderen af. De kieswet is vorige maand veranderd waardoor er geen bonus meer inzit voor de grootste partij, maar coalitievorming wordt gestimuleerd. En wat heb je dan aan een zilveren medaille?

3. Links hangt in de touwen

Oud-premier Renzi heeft de touwtjes strak in handen genomen binnen de Democratische Partij PD en heeft het land rondgereisd per trein, maar op Sicilië was hij nauwelijks. De nederlaag hing in de lucht. Niet alleen heeft de vertrekkende PD-gouverneur weinig laten zien de afgelopen vijf jaar en stemt Sicilië traditioneel rechts, maar links besteedt meer tijd aan onderling geruzie dan aan debat met politieke tegenstanders. Eerder dit jaar is een groep dissidenten uit de partij gestapt. Officieel omdat Renzi richting centrum is opgeschoven en de partij rondom zijn persoon heeft gevormd.

Lees ook over het aftreden van Renzi: Antipathie tegen premier Renzi gaf de doorslag

Maar de belangrijkste drijfveren van de dissidenten zijn wraak en rancune. Renzi moest vorig jaar december aftreden als premier nadat hij de politieke humeuren en de politieke tegenstand bij een referendum over politieke hervormingen volledig verkeerd had ingeschat. Hij hoopt op een comeback als lijsttrekker van de Democratische Partij bij de verkiezingen volgend jaar, en als aanvoerder van een brede centrum-linkse coalitie. Maar na deze nieuwe tik voor links zal hij moeite hebben mensen te overtuigen. Ook in eigen kring groeit de twijfel. Luigi Di Maio, kandidaat-premier van Grillo’s beweging, wreef maandagmorgen nog wat zout in de wonden. Hij zegde een voor dinsdagavond gepland tv-debat met Renzi op Facebook af. Ik wil best met de kandidaat-premier van links in debat, schreef hij. Maar het is helemaal niet zeker of dat Renzi wel is.

Dit is een om 11 uur dinsdagochtend geactualiseerde versie.