Kookboeken heb je om te lezen, niet om uit te koken

Kookboeken zijn populair. En soms wordt er echt uit gekookt.

Loop een willekeurige boekhandel (of cadeauwinkel) binnen en je ziet hoe populair kookboeken zijn. Jamie Oliver, Sergio Herman, Yvonne Jaspers (ja, die van Boer zoekt vrouw), Donna Hay. Ze liggen op de prominentste plekken. Kookboeken zijn onverminderd populair, volgens boekenpromotor CPNB. Ze waren dit jaar goed voor 6 procent van de totale omzet van de boekenmarkt en voor 13 procent van de non-fictie, volgens marktonderzoeker KVB-smb/GfK.

Als iedereen die boeken zou gebruiken om uit te koken, zouden de supermarkten hun kant-en-klaarafdeling wel kunnen opdoeken. Maar dat doen de meeste mensen niet. „Mensen lezen kookboeken zoals ze een roman of een reisgids lezen”, zei de oprichter van de World Cookbook Awards, Édouard Cointreau, vorig jaar tegen NRC.

Als dat zo is, worden kookboeken dan ook steeds lezenswaardiger? Dat is moeilijk te zeggen. De kookboeken voor de grote massa bevatten juist steeds minder tekst, zegt Jonah Freud. Ze is eigenaar van de eerste gespecialiseerde kookboekwinkel van Nederland, De Kookboekhandel in Amsterdam, en zag vroeger nog wel eens een kookboek met alleen maar tekst langskomen. „Het boek van Elizabeth David over de Franse boerenkeuken (oorspronkelijk uit 1951), daar stond geen plaatje in. Dat zie je nu nog maar zelden.”

Lees ook: ‘Comfort’, ‘home’ en ‘thuis’ - de trends in kookboeken zijn een reactie op de globalisering.

David schreef heel verhalend, „een kunst die maar weinigen beheersen”, zegt Freud. In die categorie zijn er maar een paar. Iedereen zal Claudia Roden noemen, met haar studies naar de thuiskeukens rond de Middellandse Zee. Freud: „Zij is mijn voorbeeld, altijd geweest. Zij heeft me geleerd dat koken ook sociologie, geschiedenis en geografie is. De laatste decennia is de signatuur van de kok belangrijker geworden. Roden zet niet zichzelf op de voorgrond, maar de mensen en hun gerechten.”

Als iedereen die boeken zou gebruiken, zouden de supermarkten hun kant-en-klaarafdeling wel kunnen opdoeken

Freud moet even goed nadenken als haar gevraagd wordt wie er in de schaduw kunnen staan van schrijvende kookboekenauteurs als David en Roden. „Ik zie nog geen opvolger, maar ze komen er wel aan, denk ik. Ik verwacht dat we de gezondheidshype achter ons zullen laten, en weer gewoon gaan koken.”

Freud verheugt zich op het nieuwe boek van de Franse Mari Maris, die eerder het standaardwerk Groentebijbel schreef. „Ze komt deze week met een boek over het leven in haar tuin in Frankrijk, Mari plukt de dag.” Freud noemt ook Souq van Nadia Zerouali en Merijn Tol, een favoriet van meer kookboeklezers.

Ook Hennie Franssen noemt dit boek vol mezze, kleine Arabisch-Mediterrane gerechten. Franssen vertaalt en schrijft al sinds 1972 kookboeken. Gingen die in het begin rechttoe rechtaan over één onderwerp (gebak, kaasfondue), geleidelijk raakten de culinaire reizen in opkomst. „Dat vond ik zo fantastisch, boeken over al die regionale verschillen, de lokale gewassen en de keukens die daaruit voortvloeien.”

Andrea van Gemst en Harmen Jonker hebben 8.000 kookboeken. “Tegenwoordig lees je minder receptuur en meer beleving.”

Zelf reisde ze met de Indonesische kok Lonny Gerungan naar Azië voor zijn kookboeken. Ze zag hoe geleidelijk de aandacht verschoof, van landen naar chefs, met rijk geïllustreerde kookboeken. „Cas Spijkers en Joop Braakhekke bijvoorbeeld. Al waren de persoonlijke verhalen nog vrij summier, heel anders dan nu bij Giorgio Locatelli, Jamie Oliver of Yotam Ottolenghi, die ook over hun eigen belevenissen schrijven of bij hen thuis laten fotograferen.”

De beste kookboeken zijn waarschijnlijk de boeken die net zo lang op het nachtkastje als op het aanrecht liggen. Waaruit je alles wilt lezen én koken. Maar wie zegt dat dat moet? „Als je maar drie recepten uit een kookboek haalt, heeft het zijn waarde al bewezen”, zegt Freud. Franssen zegt:

„Er zijn zoveel boeken die te lekker zijn om niet te lezen.”

Zo vertaalde ze De wilde keuken van Stéphane Reynaud. „Ik hou niet van jagen en ik zou nooit leeuwerik of ander klein gevogelte maken, maar het is zó Frans, en ze verkneukelen zich zó op de jacht en alles wat erbij komt, dat is verrukkelijk om te lezen.”

Van zaterdag 11 tot en met zondag 19 november wordt de Kookboeken7daagse gehouden. Info: kookboeken7daagse.nl