De wil van de kroonprins is wet

Arrestaties Saoedi-Arabië

Met de arrestaties van prinsen en zakenlui laat de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman zien wie de baas is.

De Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman met links IMF-directeur Christine Lagarde tijdens een top in Riyad in oktober dit jaar. Foto Saudi Press Agency via AP

De Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman (32), die pas deze zomer tot troonopvolger werd gebombardeerd, laat zijn land beven op zijn grondvesten. Nooit eerder in de geschiedenis van het koninkrijk werden er zoveel prinsen en vooraanstaande zakenlui aangehouden en openlijk beticht van corruptie als de afgelopen dagen.

Al zuchten de elf prinsen en de 38 functionarissen die tot dusverre zijn aangehouden nog niet in tochtige kerkers maar in luxehotels in Riad, de schok in het land is er niet minder om. Ook de manier waarop de arrestaties verliepen wekte onrust in binnen- en buitenland. De prominenten werden zonder vorm van proces opgepakt.

Meer dan ooit geldt: de wil van de kroonprins is wet. Alleen zijn 81-jarige vader, koning Salman, lijkt de onstuimige MBS, zoals hij vaak wordt genoemd, nog te kunnen stuiten. Maar de kans dat die zijn lievelingszoon de voet dwars zet, is gering.

Vooral voor de prinsen was de schok groot. Tot dusverre waanden ze zich als telgen van het Saoedische koninklijk huis – dat in totaal zo’n 15.000 man omvat – onaantastbaar. Ze kregen een riante toelage en wisten via hun al dan niet corrupte connecties vaak nieuwe fortuinen te vergaren. Niemand stelde verder lastige vragen over hun zo verkregen rijkdom. De bekendste van hen is prins Alwaleed bin Talal, met een geschat vermogen van 18 miljard dollar.

Maar of het MBS nu werkelijk om de bestrijding van de corruptie gaat, valt te betwijfelen. Zo bevreemdde de haast waarmee een en ander in zijn werk ging. Als donderslag bij heldere hemel werd zaterdag de vorming van een nieuwe anticorruptiecommissie bekendgemaakt, met MBS aan het hoofd. Slechts enkele uren later volgden de eerste arrestaties.

Onder de arrestanten bevond zich het hoofd van de machtige Nationale Garde, de 64-jarige prins Miteb bin Abdullah. Hij is de zoon van de in 2015 overleden koning Abdullah en werd gezien als een potentiële rivaal voor de troonopvolging. Maandag al stelde koning Salman een opvolger aan voor prins Miteb, een vertrouweling van MBS.

De financiële markten reageerden eveneens verschrikt. De koersen van de aandelen van veel Saoedische bedrijven daalden fors en als gevolg van de onrust steeg de olieprijs. „Als je doel werkelijk anticorruptie is, dan maak je enkele zaken aanhangig, dan arresteer je niet zomaar een reeks echt hooggeplaatste mensen en benadruk je niet dat de rechtsstaat je daden niet echt bepaalt”, verklaarde de Amerikaanse Golfdeskundige Greg Gause tegen persbureau Reuters.

Verwarring en onzekerheid waren er ook omtrent de hervormingsplannen van de regering. Eerder had de kroonprins ambitieuze plannen bekendgemaakt om de Saoedische economie uit het slop te trekken en minder afhankelijk te maken van de olie. Maar waarom werd dan bijvoorbeeld ook de minister van Economische Zaken, Adel Faqieh, een steunpilaar van de economische hervormingen die MBS zegt te willen, opgepakt?

Breuk met tradities

Met de arrestatie brak MBS hoe dan ook met enkele belangrijke tradities. Conflicten in het koninklijk huis zijn er vanzelfsprekend vaker geweest maar die werden altijd discreet binnenskamers opgelost. Nu werd de vuile was voor het eerst buiten gehangen. Zo mogelijk nog belangrijker was dat MBS in het voorbijgaan korte metten maakte met een andere familiegewoonte, om een machtsevenwicht te handhaven tussen de verschillende takken van de familie. Daarom waren vanouds het bevel over het leger, de binnenlandse veiligheidsdiensten en de Nationale Garde verdeeld.

Sinds hij het nationale politieke toneel begin 2015 betrad, heeft MBS echter controle over alle drie in eigen hand of onder controle van vertrouwelingen gebracht, sinds deze week dus inclusief de Nationale Garde.

Aan de machtspositie van de islamitische geestelijkheid, die nog maar enkele jaren geleden grote invloed genoot in Saoedi-Arabië, had MBS al eerder een eind gemaakt. Hij ontnam de gevreesde religieuze politie al vorig jaar het recht om naar eigen believen mensen te arresteren. Zo ontstond er bijvoorbeeld meer ruimte voor muziek en dans in het openbaar. Ook liet hij eerder dit jaar een reeks dissidente geestelijken oppakken.

Vrouwen mogen van hem volgend jaar autorijden en nog maar een paar weken geleden verkondigde hij dat Saoedi-Arabië, decennia lang een bolwerk van de fundamentalistische islam, behoefte had aan „een gematigde, evenwichtige islam die openstaat voor de wereld en voor alle godsdiensten en tradities en volkeren.”

De nieuwe campagne tegen corruptie, al heel lang wijdverbreid in Saoedi-Arabië, past ogenschijnlijk in de modernisering van het land die MBS zegt na te streven. Maar de willekeur waarmee die is gestart versterkt eerder een klimaat van angst en bezorgdheid over het autoritaire Saoedische bewind.

Door te breken met de traditie van pappen en nathouden van de Saoedische heersers heeft de onstuimige MBS inmiddels veel vijanden gemaakt, vooral onder de oude garde. „Het is de genadeklap voor het oude systeem”, verklaarde de voormalige Amerikaanse ambassadeur Chas W. Freeman tegenover The New York Times. De kroonprins lijkt vooral te mikken op steun van jongeren, wier stem tot dusverre nauwelijks werd gehoord, maar die numeriek in de meerderheid zijn. De gemiddelde leeftijd in het koninkrijk is 29,5 jaar, jonger nog dan de kroonprins zelf.