Ontslag premier Hariri zet Libanese détente op de helling

De sunnitische premier zegt dat hij vreest voor aanslag op zijn leven en hekelt de Iraanse invloed in Libanon.

De Libanese premier Saad Hariri bij een conferentie op 3 november. Foto Dalati Nohra/EPA

De Libanese premier Saad Hariri heeft zaterdag vriend en vijand verrast door ontslag te nemen. Veel waarnemers vrezen dat nu de relatieve stabiliteit die Libanon de laatste jaren heeft gekend, ondanks de oorlog in buurland Syrië, in gevaar komt.

In een tv-toespraak vanuit Saoedi-Arabië zei Hariri dat het huidige klimaat in Libanon hem doet denken aan het klimaat voorafgaand aan de moordaanslag op zijn vader, oud-premier Rafik Hariri, in 2005. „Ik heb het gevoel dat er in het geheim een aanslag tegen mijn leven wordt voorbereid”, aldus Hariri.

De aanslag tegen Rafik Hariri, aanvankelijk toegeschreven aan het Syrische regime, leidde tot de Libanese revolutie van 2005, en maakte een eind aan de decennialange bezetting van Libanon door Syrië. Sindsdien zijn vier leden van Hezbollah in beschuldiging gesteld door het Libanontribunaal in Leidschendam. Dat proces wordt op 8 november hervat.

Lees ook het verhaal over de moord op Rafik Hariri uit 2005: Moord in een grimmig klimaat

Hariri haalde ook fel uit naar Iran, dat volgens hem Libanon uit de Arabische invloedsfeer wil halen, en naar Hezbollah, de shi’itische militie én regeringspartij, die de steun heeft van Iran. „Ik verwijs expliciet en ondubbelzinnig naar Iran, dat tweespalt en verwoesting zaait overal waar het aanwezig is, in Libanon, Syrië, Irak, Bahrein en Jemen, gedreven door een haat voor de Arabische natie.” En naar Hezbollah, “de arm van Iran, niet alleen in Libanon maar ook in de andere Arabische landen”.

Einde aan het akkoord

Hariri’s opstappen maakt een einde aan de deal die eind vorig jaar werd gesloten, toen Libanon er na een impasse van twee jaar in slaagde een nieuwe president aan te stellen. Michel Aoun, een christelijk leider maar bondgenoot van het shi’itische Hezbollah, werd toen president. Als tegengewicht mocht Saad Hariri (opnieuw) premier worden van een regering van nationale eenheid, waarvan ook Hezbollah deel uitmaakt.

De hoop was dat daarmee de tegenstellingen in Libanon tenminste tijdelijk waren bezworen – zowel intern als regionaal tussen Iran en Saoedi-Arabië, die allebei een grote invloed uitoefenen op het Libanese politieke landschap. Precies die regionale rivaliteit ligt aan de grondslag van Hariri’s besluit.

Afgelopen maandag had de Saoedische minister van staat voor de Golfregio, Thamer al-Sabhan, nog zware kritiek geuit, niet alleen op Iran en Hezbollah maar ook op de Libanese regering. „Het is niet vreemd dat de terroristische militie oorlog voert tegen het koninkrijk [Saoedi-Arabië] op instructie van de meesters van het terrorisme [bedoeld wordt Iran]. Wat vreemd is, is het stilzwijgen van de [Libanese] regering en het volk hierover”, zei Al-Sabhan op Twitter.

Hij riep op om Hezbollah omver te werpen, en hij zei dat „eenieder die op politiek, economisch of journalistiek vlak samenwerkt met [Hezbollah] gestraft dient te worden”. In een interview met Sky News Arabia ging Al-Sabhan nog een stap verder. Hij noemde Hezbollah een „diabolische militie die de hele regio bedreigt”.

Iran heeft overal invloed

Al-Sabhans uithaal was op zijn beurt een reactie op een uitspraak, eveneens op maandag op Twitter, van de Iraanse president Rouhani. „In Irak, Syrië, Libanon, Noord-Afrika, in de Perzische Golf – waar kan actie ondernomen worden zonder Iran?”, had Rouhani retorisch gevraagd. Een uitspraak die in Libanon al snel werd samengevat tot: „In Libanon kan niets beslist worden zonder het akkoord van Iran.” Hariri zelf bestempelde de uitspraak meteen als ‘onacceptabel’.

De strijd tussen Iran en Saoedi-Arabië is de drijvende kracht achter veel van wat momenteel gebeurt in de regio. Maar hij brengt Libanon, en in het bijzonder premier Hariri, wel in een onmogelijke positie.

Het kleine Libanon bestaat grosso modo uit een shi’itisch kamp en een sunnitisch kamp. De christenen, die zo’n derde van de bevolking uitmaken, zijn verdeeld over beide kampen.

Het grote verschil tussen het sunnitische en het shi’itische kamp is dat het laatste met Hezbollah over een gewapende militie beschikt. Toen het sunnitische kamp in 2008 Hezbollah uitdaagde, leidde dat tot een korte oorlog waarbij Hezbollah even (voornamelijk sunnitisch) West-Beiroet bezette. Die oorlog leidde tot he vredeakkoord van Doha, waar een regering van nationale eenheid werd gevormd. Sindsdien is Hezbollah, door zijn militaire inmenging in Syrië aan de zijde van het regime, militair alleen nog sterker geworden.

Hariri stond voor een dilemma: praat hij Saoedi-Arabië naar de mond, dan riskeert hij de cohabitatie met Hezbollah op te blazen. Kiest hij voor het politiek akkoord met Hezbollah, dan zegt hij zijn voornaamste bron van financiering vaarwel.

Twitter avatar saadhariri Saad Hariri اجتماع طويل مع معالي الصديق ثامر السبهان https://t.co/vDCnsKuzHs

Dat Hariri dinsdag in Riad voor een foto poseerde met zijn „goede vriend” Al-Sabhan gaf de richting aan die hij zou kiezen. Zijn opstappen kan gezien worden als een manier om de repercussies van die keuze te ontlopen.

Onopgeloste conflicten

„Ik vermoed dat Hariri geen confrontatie wilde met Hezbollah, omdat hij weet dat hij die alleen kan verliezen” zei Emile Hokayem, verbonden aan het International Institute for Strategic Studies in Londen, zaterdag op Twitter. „Tegelijk was Saoedi-Arabië ongelukkig met zijn prestaties. Hij had geen echte externe steun meer.”

Karim Makdissi, professor aan de American University of Beirut, kadert Hariri’s ontslag in de post-IS-politiek. „Gedurende enkele jaren was er een consensus om samen te vechten tegen Islamitische Staat. Nu die strijd sneller dan verwacht op zijn einde loopt, steken alle onopgeloste conflicten die tevoren bestonden opnieuw de kop op”, zegt Makdissi in een telefoongesprek.

Dat is in de eerste plaats het conflict met Iran. Makdissi: „Je ziet dat de mensen rond Trump de nucleaire deal met Iran willen torpederen. Tegelijk dreigt Israël steeds vaker met een nieuwe oorlog tegen Hezbollah in Libanon. Saoedi-Arabië zet Iran onder druk waar het maar kan. Het heeft alles van een gecoördineerde actie.”

Of het bij een politieke storm blijft, of dat er echt gevaar dreigt voor de stabiliteit in Libanon, daar durft Makdissi zich niet over uitspreken. „Wat mij zorgen baart, is dat Hariri de moord op zijn vader heeft aangehaald. Dat verhit de gemoederen. Het kleinste incident kan dan snel escaleren. Dat is gevaarlijk.”