Nerveus netwerk

Niet elk werk kan op een pronkplek in het museum hangen. In de marge vind je de ‘voorbijgangers’. Wim Pijbes laat u elke maand stilstaan bij zo’n stille schat.

Vandaag:

wij kijken allemaal naar hetzelfde, maar zien iets anders

Foto Merlijn Doomernik

Ik ben nog van de generatie dat er voor in het klaslokaal imposante wandkaarten hingen van de wereld, Europa en alle Nederlandse provincies. Van mijn lagere school herinner ik mij goed dat deze kaarten toen al verouderd waren en door jarenlang intensief gebruik ook niet meer in de allerbeste conditie. Europa en de wereld waren inmiddels veranderd, maar de Nederlandse provincies konden nog wel even mee. Het vaste rijtje Hoogezand – Sappemeer – Veendam – Winschoten was immers jaren ongewijzigd. Ik moest daaraan denken toen ik onlangs in Den Bosch temidden van de schilderijen ineens deze vertrouwde, enigszins vergeelde, tussen twee ronde stokken gevatte, blinde wandkaart trof. De legenda vermeldt het bekende J.B. Wolters – Groningen - Djakarta. Op de vaste plek van de geografische aanduiding lees ik in de kenmerkende wandkaarttypografie het woord ‘moedervlek’. Ik herken de onmiskenbare contour van de provincie waar ik mij bevind, aangebracht in een aardse, diepbruine kleur. Hier in het Noordbrabants Museum hangt het werk haast als een statement. De grillige omtrek van het door de kunstenaar beschilderde gedeelte op de kaart valt samen met de historisch gevormde provinciegrens. Door het monochroom ingekleurde vlak is een abstracte vorm ontstaan, ingeklemd tussen een nerveus netwerk slingerende wegen en spoorrails. Het lijkt of al deze verbindingen doodlopen in het raadselachtige, dichte vlak.

Het werk roept direct vragen op, de titel biedt ook al geen houvast. We kijken naar een werk van de Nederlandse kunstenaar Pieter Laurens Mol, geboren in Breda. Hij maakte dit werk op 24-jarige leeftijd. Wellicht verwijst hij naar zijn geboortegrond. Wellicht zelfs brengt hij hier een ode, een ode aan Brabant. We weten van Laurens Mol dat hij een kunstenaar is die speelt met betekenissen, zowel van beeld als van taal. Zijn kunstwerken zetten de kijker aan tot denken, tot het stellen van vragen. Zelf noemt hij een kunstwerk ‘een depositum, een bankkluis waar informatie van grote waarde ligt opgeslagen’. Als dat zo is, en waarom zouden we twijfelen aan wat de kunstenaar zelf zegt over zijn kunst, als dat zo is, dan is het aan ons deze kluis te openen.

Wij kijken allemaal naar hetzelfde, maar zien iets anders. Immers, niet iedereen zal zich dit soort wandkaarten herinneren en ook niet iedereen voelt hetzelfde bij Brabant (of ontbeert geografische kennis). En de titel? Dragen wij vanaf ons eerste levensmoment onze geboortegrond als moedervlek? Kunst geeft geen antwoorden, kunst stelt vragen.