Kenner en hoeder van de Joodse geschiedenis

Foto familiearchief

De historicus, publicist en recensent Salvador Bloemgarten, die zondag op 93-jarige leeftijd in Amsterdam overleed aan een longontsteking, overleefde als onderduiker de Tweede Wereldoorlog, die aan velen in zijn Joodse familie het leven kostte. Hij schreef boeken en artikelen over Nederlands-Joodse geschiedenis, ook was hij een gepassioneerd muziekliefhebber en amateurzanger. Tussen 1956 en 1992 recenseerde hij in het Algemeen Handelsblad en NRC Handelsblad vooral vocale en instrumentale kamermuziek. Verder besprak hij boeken op zijn eigen vakgebied.

Salvador ‘Dorke’ Bloemgarten was afkomstig uit Maastricht, maar werd op 11 oktober 1924 geboren in Brussel-Schaarbeek. Zijn liberaal-joodse familie was actief in het muziekleven. Een grootvader was in 1883 een van de oprichters van het fameuze koor Mastreechter Staar. Zijn vader zong als bas in een koor, ook in katholieke kerken en in het koor van de Opera in de Brusselse Muntschouwburg. Zijn oom, de bas Henri Bloemgarten die werd opgeleid in Luik, zong tussen 1917 en 1929 onder andere hoofdrollen in zeventig producties van de Nederlandse Opera.

Na de verhuizing naar Amsterdam was Bloemgarten in de oorlog op het Vossius Gymnasium een medeleerling van Gerard van het Reve, met wie hij lopend naar en van school levenservaringen uitwisselde. Zijn broer Rudi was in 1943 betrokken bij de aanslag op het Bevolkingsregister in de Plantage Kerklaan met de namen en adressen van 70.000 Joden. Samen met elf andere verzetsstrijders werd hij door de Duitse bezetter gefusilleerd.

Op het Vossius was Jacques Presser zijn leraar geschiedenis, na de oorlog studeerde Bloemgarten geschiedenis bij Jan Romijn. Hij werkte als eindredacteur bij Vrij Nederland en hij werd leraar. Hij was de samensteller van het fotoboek Joods Amsterdam in een bewogen tijd 1890-1940. Met Philo Bregstein publiceerde hij Herinneringen aan Joods Amsterdam. Hij promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een biografie over de vakbondsleider Henri Polak.

Voor zijn boek Hartog de Hartog Lémon, joodse revolutionair in Franse Tijd kreeg hij in 2007 de eerste Dr. Henriette Boasprijs. Twee jaar geleden publiceerde hij Justus Swavings Wondere Bestaan, Wereldreiziger van 1784 tot 1835. Hij was bijna klaar met zijn memoires, met een belangrijke rol voor de Tweede Wereldoorlog.