Bij herrie klapt de oester zijn schelp dicht

Illustratie Irene Goede

Lawááiiii - snel je handen op je oren! Oesters doen ook zoiets. Zij hebben geen handen en ook geen oren. Toch reageren zij op geluid. Ze klappen snel hun schelp dicht als het ze te luid wordt. Dat ontdekten Franse biologen tijdens een oesterproef.

Niemand wist of schelpdieren eigenlijk wel kunnen horen. Ze hebben geen oren, net als veel andere kruip- en kriebelbeestjes. Maar veel van die dieren kunnen tóch horen. Geluid is namelijk een trilling in de lucht of in het water. Daarvan gaan bij jou je trommelvliezen trillen, in je oren. Het trommelvlies ‘vertelt’ aan je hersenen dat het trilt, via speciale zenuwen. Insecten en garnalen hebben geen oren, maar wél trillende vliezen en hoorzenuwen. Bij sprinkhanen zitten die op de poten. Bij muggen in de antennes.

En schelpdieren? Die hebben waarschijnlijk overal hoorzenuwen, denken de onderzoekers. Daarmee kunnen ze de golven horen. En of het eb of vloed is. Er zijn schelpdieren die met het tij mee bewegen over de zeebodem. En misschien horen ze ook wel of er een vogel aan komt stappen die ze wil opeten. Dan kunnen ze razendsnel – klap! – hun schelp dichtdoen.

De onderzoekers hadden een heleboel oesters in een bak met water. Daarin hingen ze een luidspreker. Ze maten precies bij welke geluiden – hard of zacht, hoog of laag – de oesters gingen dichtklappen. De oesters waren vooral gevoelig voor lage geluiden, ontdekten ze. Zelfs als die niet heel hard waren.

De biologen vonden dat interessant. Want onder water is er altijd veel geluid dat door mensen wordt gemaakt. Bijvoorbeeld de geluiden van schepen, windmolens en tests voor gasboringen. Veel van die geluiden zijn niet heel hard, maar wel laag en áltijd aanwezig. Achtergrondgeluid, noemen we dat. Bij het achtergrondgeluid van een haven ging ruim de helft van de oesters dicht, zagen de onderzoekers. En bij het geluid van een schip dat voorbijvaart op 10 m afstand, gingen álle oesters dicht.

Dichte oesters kunnen niet eten. Dus als ze te vaak dichtgaan, groeien ze langzamer of gaan ze zelfs dood. Dat is vervelend, want heel veel zeedieren hebben oesters en andere schelpdieren nodig, als voedsel. Laten we daarom onder water wat stiller zijn, vinden de onderzoekers. Dat kan best, bijvoorbeeld met stillere scheepsmotoren. Wel zo aardig voor de walvissen en de zeehonden. Maar dus ook voor de schelpdieren. Ook al hebben ze geen oren.

Bron: PLOS, 25 oktober