Cultuur

Interview

Interview

Foto Roos Pierson

’Pas op, het is hier geen Limburg hè’

Interview Zonder Thom Aussems zag Eindhoven er heel anders uit. Hij kocht de Lichttoren van Philips en gaf de stad een nieuw gezicht.

Thom Aussems is een jaar of 11 als hij met een vriendje vanuit Kaatsheuvel naar Eindhoven fietst. Bijna 50 kilometer door het Brabantse land. Ze zijn veel te jong voor zo’n fietstocht alleen. Maar Aussems is gek van de Philipsfabrieken en vooral van de Lichttoren, het witte hoofdkantoor van Philips’ lichtdivisie in het hart van de stad. Iedere maand gaat hij kijken met zijn vader en zijn broers, terwijl zijn moeder de opbrengst van hun schoenmakerij stukslaat in de Eindhovense winkelstraat. Laaiend enthousiast komt Thom iedere keer terug. Alleen: zijn vriendjes lijken hem niet te begrijpen. „Toen was ik het zo beu dat ik tegen een van die vriendjes zei: ‘kom we gaan kijken’.” Grote paniek in het dorp natuurlijk, de jongens waren kwijt. „We hebben nog een fotootje van elkaar genomen hier bij de Lichttoren. En precies 40 jaar later, heb ik die toren gekocht.”

Thom Aussems (66) is geen vastgoedbaas, geen grote belegger en ook geen rijke zakenman. Aussems is woningcorporatiedirecteur, een van de meest onconventionele van het land. Al sinds 1995 zwaait hij de scepter bij Trudo, een relatief kleine speler, met 5.000 huurwoningen.

„Als ik er niet was geweest, had Strijp er heel anders uitgezien”, verwijst hij naar het gebied met oude Philipsfabrieken waar nu een bonte mix van hippe horeca, start-ups, winkels en woningen in is gevestigd. „Dan was het nu een Vinexbuurtje geweest met een industrieel snufje.”

Het is niet gelogen. Vriend en vijand zijn het erover eens dat Aussems een hoofdrol heeft gespeeld bij de transformatie van Eindhoven. Van een stad die „fucking boring was” (dixit Thom Aussems) naar een stad waar dingen gebeuren en toeristen op afkomen.

Deze dag met Aussems begint in Usine. Dat is het grand café onderin ‘zijn’ Lichttoren, tegenwoordig een Rijksmonument met lofts waarin onder andere voetballer Memphis Depay nog heeft gewoond. De donkerblonde directeur met onvervalste Brabantse tongval (denk: ‘hul vul’, ‘kei goed’ en ‘Nieuw Yorrik’) heeft wel wat weg van een gitarist uit een oude rockband. Hij draagt tijdens het gesprek een zilveren zegelring, donker t-shirt met blauwe bloemen, hoodie en spijkerbroek. Qua voorkomen noch gedrag is hij het archetype corporatiedirecteur. Maar Trudo is dan ook niet het archetype corporatie en is als een van de weinige niet lid van branchevereniging Aedes. „Wij laten ons niet onmiddellijk door de corporatiesector inspireren”, zegt Aussems grijnzend.

Trudo heeft een expliciet ‘huurverlagingsbeleid’. Het aantal huurwoningen daalde onder Aussems’ regime, groei is geen prioriteit. „Wij willen iets toevoegen, de stad aantrekkelijk maken. Dat is een andere manier van denken dan gewoon wat woningen bouwen.”

Ook niet gebruikelijk is dat Aussems’ dochter bij Trudo werkt én bleef werken nadat de corporatie mede vanwege de verhuurdersheffing een forse reorganisatie inzette. Trudo kromp de afgelopen jaren van 90 naar 30 werknemers.

Is het niet lastig om bij een reorganisatie te moeten beslissen of je dochter blijft of niet?

„Ja dat is zo.”

Wat vindt u van kritiek op het feit dat uw dochter bij u werkt?

„Die snap ik heel goed.

[Korte stilte.]

„Ja het is gewoon ook niet handig.

[Korte stilte.]

„Maar ik heb haar niet aangenomen. En ze is nu eenmaal de beste netwerker van de stad.”

Zo is Thom Aussems. Hij trekt zich eigenlijk vrij weinig aan van wie dan ook. Dat blijkt herhaaldelijk.

Drie jaar geleden leverde het Centraal Fonds Volkshuisvesting in een toezichtsbrief kritiek op Trudo omdat op het Klokgebouw op Strijp-S fors verlies zou worden geleden. „Ik heb veel gestudeerd en niemand die rekensom ooit zo zien maken”, reageert Aussems. Ja, de marktwaarde van het vastgoed was toen laag en dus was er een papieren verlies. „Maar het Klokgebouw heeft al jaren een hele keurige positieve cashflow. Het is een topinvestering.”

Of neem Woensel-West, een notoire achterstandsbuurt die door Trudo onder handen is genomen. De wijze waarop kon niet helemaal op instemming van de wethouder voor stedelijke vernieuwing rekenen. Trudo vond het voor de mix een goed idee om jonge woningzoekenden, studenten bijvoorbeeld, met voorrang woningen in de probleemwijk toe te wijzen.

Tegelijkertijd eiste Trudo in ruil voor huurkorting een tegenprestatie: kinderen van de lokale zwarte basisschool begeleiden en bijles geven. „De wethouder vond het geen goed idee dat wij met dit kidsproject gingen afwijken van de standaard woningtoewijzing. Dan zeg ik: ‘dat mag je er gerust van vinden’. Maar dat is het dan. Daar ga ik verder niet over in debat.”

De wethouder vond het geen goed idee. Dan zeg ik: ‘dat mag je er gerust van vinden’

Op de High Tech Campus zijn 165 bedrijven gevestigd en werken 11.000 mensen. Dit stukje Eindhoven is het Silicon Valley van Nederland.

Beter dan die kakkers

Trots als een pauw laat Aussems lopend Woensel-West zien, de rosse buurt van Eindhoven. Vroeger lagen de peeshuizen verspreid door de hele wijk, wat veel overlast opleverde van pooiers en rondrijdende klanten. Trudo concentreerde de raamprostitutie op een pleintje. „Ik zeg altijd dat we de grootste pooier van Eindhoven zijn.” Daarnaast gooide Trudo een groot deel van de buurt plat en zette er vrolijk gekleurde nieuwbouwwoningen neer. „Een heel goede” wijkagent ging achter de drugsoverlast aan. In nieuwbouw aan de hoofdstraat verhuurt Trudo nu „voor een heel lage prijs” winkelruimte. Met een bio-wijnzaak, glutenvrije supermarkt en winkel voor natuurlijk ouderschap zitten er opvallend veel hipsterondernemers.

Voor basisschool ’t Palet houdt de corporatiebaas in. Hier gaan de bijleskinderen van de Trudo-huurders naar school. In 2013 haalde de vroeger slecht presterende school de hoogste score voor de Cito-toets van Brabant, gemeten met een methode van RTL Nieuws, die rekening houdt met de afkomst van leerlingen.

„Hoger zelfs dan die kakkers in Waalre”, zegt Aussems. „Yes, dacht ik toen ik dat hoorde. Yes. Toen sprong er wel een traantje in mijn ogen. Dit vind ik eigenlijk het grootste succes uit mijn carrière.”

Toch is Trudo juist voor dit soort maatschappelijke initiatieven op de vingers getikt, zegt hij. Liefst zes ‘gele kaarten’ heeft Trudo van het ministerie van Binnenlandse Zaken ontvangen. Ze zijn vrijwel allemaal voor Trudo’s sociale activiteiten met bijvoorbeeld daklozen of vluchtelingen, die behoren niet tot de kerntaken van een woningcorporatie.

Thom Aussems bij het ‘NatLab’ in Eindhoven. Foto Roos Pierson

Geen Limburg

De benadering-Trudo omschrijft hij als „klunen in het stedelijk landschap”. „Je kunt met zo’n kidsproject iedereen benaderen en kijken wat ze ervan vinden. Dan ben je in deze stad drie, vier, vijf jaar aan het ouwehoeren. Wij doen het altijd precies andersom. Als we een idee hebben beginnen we. Al gaande proberen we support en ondersteuning te organiseren.”

Strijp-S pakte hij ook op een opvallende manier aan. Philips wilde rond de eeuwwisseling van zijn stadsfabrieken af. Dat wist Aussems, maar Trudo was veel te klein voor het grote Philips. Dus ging Aussems op de koffie bij Toon de Koning, de Eindhovense aannemer die zojuist onderdeel van VolkerWessels was geworden.

Trudo had een nogal ambitieus plan in de koker: achterstandswijk Kruidenbuurt (752 woningen) compleet slopen en weer opbouwen: een interessante klus voor een bouwbedrijf. De corporatie wilde op haar beurt meedoen met de ontwikkeling van Strijp-S. En zo geschiedde.

Het scheelde volgens Aussems nog weinig of het leeuwendeel van het industrieel erfgoed op Strijp-S was tegen de vlakte gegaan. „In de eerste plannen van stedenbouwkundige Riek Bakker zouden alleen het Klokgebouw en de vier gebouwen van ‘De Hoge Rug’ blijven staan. De rest moest weg. Nou, dan komen ze mensen tegen zoals ik, die zeggen: ben je verdomme helemaal besodemieterd? Ik laat me de les niet lezen door een of ander bureau uit de Randstad dat hier even de geschiedenis van de stad gaat afbreken. Veel mensen zijn bang voor conflict. Ik heb daar geen last van.”

Ik laat me de les niet lezen door een of ander bureau uit de Randstad dat hier even de geschiedenis van de stad gaat afbreken

Een boze Aussems „komt in beweging” en wendt zijn netwerk aan. De Wim van der Leegtes (topman VDL), Peter Wenninks (ASML) en de Rob van Gijzels (oud-burgemeester) van de stad. Aussems kent iedereen die er toe doet in het Eindhovense, en iedereen kent Aussems. Voor zijn boek Boeren en Bèta’s over het transformatiesucces interviewde hij zo ongeveer iedere bestuurder en topman uit de regio. Aussems zit ook bij de Rotary. „Da’s makkelijk. Je hebt er hier een aantal, maar ik zit bij de belangrijkste, zeggen ze.”

De lijnen zijn kort in Eindhoven, hier regel je dingen voor elkaar. Snel en efficiënt. Mensen uit de Randstad die daar kritiek op hebben, moeten van Aussems eens in de spiegel kijken. „Want wat doen die corpslieden boven de rivieren dan?”

En o wee als je de suggestie wekt dat er dankzij die Eindhovense ons-kent-ons-cultuur onoorbare dingen gebeuren. „Pas op, het is hier geen Limburg hè”, zegt Aussems stilstaand op Strijp-S. „Het gaat hier niet allemaal Angelsaksisch met contracten en advocaten en dit en dat. Maar dat wil niet zeggen dat mensen elkaar onderhands op onethische manier allerlei dingen doorspelen.”

Eindhoven is de vierde toeristische stad van Nederland Ga je erheen? Bekijk dan deze lijst met wat je er echt moet zien.

Harlem

Voor Trudo-projecten haalde Aussems inspiratie uit het buitenland. In Birmingham deed hij een idee op voor de Trudo-daklozenopvang. In New York voor zijn kidsproject, bij Geoffrey Canada: „een boomlange Afrikaanse Amerikaan” en Harvard-alumnus die een groot project opzette om kansarme kinderen uit Harlem aan een universiteitsdiploma te helpen.

Bilbao, Detroit, Manchester, Melbourne: Aussems bezocht ze als Trudo-baas vanwege zijn fascinatie voor industriesteden die zichzelf opnieuw hebben moeten uitvinden. „Ik hecht aan een grondige analyse.” Hij meent zo ook Eindhoven beter te kunnen begrijpen en gaat er tijdens zijn pensioen een boek over schrijven.

Dat pensioen is al komend voorjaar. Qua politiek-maatschappelijke tendens geen moment te laat. Sinds de schandalen in corporatieland is de regelgeving vanuit Den Haag verscherpt. „We gaan nu weer terug naar hoe het ooit was, toen woningcorporaties nog volledig in het korset van de Rijksoverheid woninkjes mochten verhuren. Laat ik het zo zeggen: dat is niet mijn ding.”