Grillo: onze victorie begint in Sicilië

Regionale verkiezingen

Zondag stemt de regio Sicilië, heel Italië kijkt mee. Komt Berlusconi weer in beeld? Of wint Grillo deze generale repetitie?

Foto Antonio Parrinello/Reuters

„Jullie moeten kiezen”, roept Beppe Grillo. Hij wacht even tot het enthousiaste gefluit en gejoel op de monumentale piazza dell’Università is verstomd. Dan hervat de 69-jarige komiek zijn zin. „Jullie moeten kiezen tussen een wereld die vrijwel verdwenen is en iets nieuws. We bieden geen garanties. Ik wil niemand illusies voorschotelen dat het vanzelf gaat. Iedereen zal zijn bijdrage moeten leveren. Maar blijf niet onverschillig. Want wie onverschillig is, zeggen ze in Latijns-Amerika, is eigenlijk dood.”

De paar duizend mensen op dit zeventiende-eeuwse plein, een van de mooiste van Catania, klappen hun handen stuk. Ook Carmelo Gangemi, een bedaagde arts. „De mensen hebben het nodig dat er hier in Sicilië en in heel Italië iets verandert’’, zegt hij. En Graziella Ferrara, een barista: „Het systeem is overrijp. Het moet veranderen.” Wat precies moet er veranderen? „Alles.”

Dat is wat de Vijfsterrenbeweging (M5S) belooft. In Sicilië, waar zondag regionale verkiezingen worden gehouden. En in heel Italië, waar over een paar maanden landelijke verkiezingen zijn. „Jullie moeten in Sicilië een signaal geven”, had Luigi Di Maio kort daarvoor gezegd, de in strak blauw pak gestoken 31-jarige kandidaat-premier van M5S. „Als het hier lukt, en het gaat hier lukken, dan zullen de mensen in andere regio’s er ook meer in gaan geloven. Dit is een strijd tegen de arrogantie van de politici.”

Lees ook: Komiek Beppe Grillo zet de politiek in Italië op stelten - wie is deze rebel?

‘Laten we ze wegjagen’

De verkiezingen in Sicilië zijn een generale repetitie voor de landelijke verkiezingen. Het eiland heeft een baaierd aan eigen problemen. Maar het politieke speelveld is dat van Italië in het klein, met drie elementen. Een wat ongemakkelijke alliantie rechts van het centrum, met de 81-jarige Silvio Berlusconi als stemmentrekker. Een verbeten en dodelijke broederstrijd op links, waar de tegenstanders handenwrijvend bij staan te kijken. En veel enthousiasme voor een populistische, eurosceptische partij die belooft dat het allemaal anders wordt.

Silvio Berlusconi werd in september 81 jaar. Na een streng dieet wil de oud-premier proberen opnieuw aan de macht te komen.

„Laten we ze wegjagen, de hele corrupte oude garde”, roept Alessandro Di Battista, met Di Maio het jonge gezicht van de Vijfsterrenbeweging. Grillo heeft bij de vorige verkiezingen, vijf jaar geleden, als startschot voor de campagne zwemmend de oversteek gemaakt van het vasteland naar Sicilië, een stuk zee van drie kilometer. Nu treedt hij wat minder op de voorgrond en zijn het vooral Di Battista, Di Maio en andere jonge ‘grillini’ die Sicilië doorkruisen om hun kandidaat voor het gouverneurschap te steunen, Giancarlo Cancelleri.

De grillini ruiken een kans. „Ik werk in een bedrijf met vierhonderd man”, zegt Salvo Ferraro, een elektriciën. „Ze zijn bijna allemaal voor de Vijf Sterren.” En Salvo Giuffrido, een dertiger met een transportbedrijfje, zegt dat de traditionele machtsblokken op het eiland, meer op rechts gericht maar ook in staat mee te bewegen naar links als dat uit komt, zich nu serieus bedreigd voelen.

Beppe Grillo voert campagne. Foto Guglielmo Mangiapane/Reuters

Schemergebied

Dat blijkt bijvoorbeeld uit de oproep die kandidaat-gouverneur Cancelleri doet op het plein. Bij peilingen zegt ongeveer vijftig procent van de ondervraagde Sicilianen er weinig voor te voelen om te gaan stemmen. Laat ieder van jullie een van die niet-stemmers adopteren, zegt Cancelleri. Laat ze de programma’s zien. Help hen zich te informeren, laat hen zelf besluiten voor wie ze gaan stemmen. „Want hoe meer mensen er gaan stemmen, hoe minder het gewicht van de voto di scambio wordt.”

Dat is de voor-wat-hoort-wat stem. De stem die wordt gekocht met de belofte van een baan, een vergunning, een overheidsopdracht. Het zijn vaak stilzwijgende akkoorden in een schemergebied van corruptie en maffia. De grillini gingen er prat op dat zij in tegenstelling tot andere partijen een ‘schone’ kandidatenlijst hadden – al bleek dinsdag dat er toch nog iemand op stond met een maffiose broer. Maar de meeste andere partijen, centrum-rechts meer dan links, hebben mensen op de lijst staan die op de een of andere manier verdacht worden in corruptie- of maffiazaken. De impresentabili, zo zijn ze gedoopt, mensen met wie je eigenlijk niet voor de dag kunt komen. Het gaat om ruim twintig kandidaten, die vijf jaar geleden volgens een schatting van La Repubblica samen goed waren voor 140.000 voorkeurstemmen.

Vijgenblad

Het brengt rechts in een ongemakkelijk parket. Kandidaat-gouverneur is Nello Musumeci, iemand wiens persoonlijke integriteit ook door politieke tegenstanders niet in twijfel wordt getrokken. Hij komt uit de hard-rechtse Nationale Alliantie, de voormalige neo-fascisten, en was voorzitter van de regionale anti-maffiacommissie. Maar als hij op een zonnige ochtend in ‘zijn’ Catania komt om te vieren dat het voormalige partijkantoor nu wordt gebruikt door de kleine hard-rechtse partij Fratelli D’Italia, gaan veel vragen weer over de impresentabili.

Ik heb de lijsten niet samengesteld, dat hebben de partijen gedaan, is het standaardantwoord van Musumeci. Politieke tegenstanders vertalen dat als: achter deze schone façade gaat het aloude corrupte en maffiose machtsblok schuil; hij is een ‘vijgenblad’. Musumeci zelf zegt, ook nu weer: „Ik ben de garantie dat het eerlijk gaat. Ik kies zelf mijn (regionale) wethouders. En ik vertrouw op een vruchtbare en serene samenwerking met de andere partijen” in de coalitie die hem steunt.

Dat spreekt niet vanzelf. Om te beginnen zit daar ook Matteo Salvini bij, de leider van de Lega Nord, die op de golven van verzet tegen migratie van de Lega een landelijke partij probeert te maken. Hij heeft een stevige campagne gevoerd, is zelfs negen uur in de trein en bus gaan zitten om te laten zien hoe beroerd de verbindingen op Sicilië zijn, maar hij blijft voor veel mensen een man uit het egoïstische noorden dat niet langer wil betalen voor het maffiose zuiden.

Moeilijk is ook de verhouding met Forza Italia, Berlusconi’s partij. Die had zich pas na enige aarzeling achter de kandidatuur van Musumeci geschaard, maar gedraagt zich nu als de partij die in de coalitie de lakens uitdeelt. En op haar lijst staan de meeste impresentabili.

Grote kansen voor rechts

Berlusconi haalt er zijn schouders over op – bij Realpolitik hoort dat je stemmentrekkers erbij houdt. „Als ze jullie niet bevallen, stem er dan niet op”, zei hij woensdag in Palermo. Hij is op de valreep twee dagen naar Sicilië gekomen, een teken van hoeveel er op het spel staat.

Een recente verandering van de kieswet die coalitievorming vóóraf stimuleert, heeft de kansen van een centrum-rechts blok sterk vergroot in de nationale politiek. In de meeste landelijke peilingen staat de coalitie Forza Italia-Lega Nord bovenaan. De ontwikkelingen in buurland Oostenrijk, waar de conservatieven met extreem-rechts praten over een coalitie, zijn een stimulans. Maar erg soepel verloopt de samenwerking in Italië vooralsnog niet: hoewel Salvini en Berlusconi allebei in Sicilië zijn, lukte het niet een campagnebijeenkomst met hen samen te organiseren. Beide partijen hopen dit voorjaar de grootste te worden in de coalitie – en daarmee de kandidaat-premier te leveren.

„Dit is een test”, zegt Filippo Di Stefano, een advocaat die naar Musumeci is komen kijken bij het partijkantoor. „Ik ben voor correct rechts, en ik geloof dat we goede kansen hebben.” Ook hij zegt dat het land overrijp is en toe aan verandering, en dat er meer eerlijkheid moet komen in de politiek. Het is het refrein van de Vijfsterrenbeweging, op rechts explicieter aangevuld met een pleidooi voor harder optreden tegen illegale immigratie. Maar een stem voor M5S zit hij niet zitten: „Grillo heeft geen echt plan om zaken te veranderen.”

Een ander vaak gehoord verwijt: ze hebben geen ervaring. Recente schandalen en schandaaltjes in Rome, Turijn en Livorno, steden waar de Vijfsterrenbeweging wil laten zien dat zij kan regeren, hebben het blazoen van M5S besmet. De grillini doen die zaken af als beginnersfouten en als stemmingmakerij. Op de piazza dell’Università roept Di Battista: „Ik wil niet ontkennen dat we problemen hebben. Maar waar wij aan de macht zijn, wordt in ieder geval niet meer gestolen.” Hij krijgt er groot applaus voor.