Charlotte M. en de feitenvrije waarheid

Beeld van de week Als de wereld in verwarring is, dan moet je helderheid scheppen. Charlotte Mutsaers koestert het grijze gebied en moet zich daarvoor verdedigen.

Ik had aanvankelijk zeer te doen met Charlotte M. (75), de schrijver die zich maandag bij de De Wereld Draait Door moest verdedigen voor het feit dat ze schrijver is. In haar nieuwe roman komt namelijk een personage voor dat op haar lijkt en dat personage verkoopt kinderporno. En in een kranteninterview beaamde Mutsaers dat ze dat ook zelf had gedaan, kinderporno verkopen.

Ze bleef solidair met haar verzinsels. Dus moest Mutsaers zich melden bij een talkshow, het geijkte tribunaal voor allerlei zedendelicten, zie ook de zaak-Brandt Corstius. Tot zover niets schokkends, dacht ik. Klassiek misverstandje: schrijvers vallen niet samen met hun personages, ook niet als ze dat zelf zeggen. Die ophef kwam puur door die kinderporno. Kinderporno is in onze tijd het ijkpunt voor het Absolute Kwaad, erger dan Hitler. En o ja, het kwam vast ook door de tijdgeest, met zijn werkelijkheidsfetisj, dat adagium van ‘waargebeurd of ik schiet’. Lezers en ook interviewers willen het liefst dat je met markeerstift aangeeft welke zinnen en komma’s waargebeurd zijn. Zo sloop je je eigen boek. Kun je wel zeggen: geef dan gewoon geen interviews meer als schrijver, maar dan word je niet gelezen. En dan sloop je je boek alsnog.

Dus die vraag ‘heb je nou kinderporno verkocht of niet, Charlotte?’, leek me een postmoderne variant van ‘Heeft de slang uit de Bijbel nou echt gesproken of niet?’ Simpel. Want Mutsaers had gewoon geen kinderporno verkocht, dat is later nog gefactcheckt ook, bij die Utrechtse pornozaak uit haar boek (fictie factchecken, nieuwe trend).

Lees het interview met Charlotte Mutsaers: ‘Ik mag liegen zoveel ik wil’

„Charlotte heeft gewoon gelijk”, appte ik dus aan een vriendin tijdens het kijken. „Steeds maar die vraag ‘is het echt gebeurd’ is vernederend voor een romancier.”

Het gekke is dat het drie jonge romanciers waren die Mutsaers hadden aangegeven bij de waarheidspolitie. Ze wilden kennelijk dat de hokjes glashelder zijn: liegen doe je in je boek, in interviews spreek je de Waarheid. En toegegeven: dat verschil tussen personage en schrijver is verrekte vaag geworden, met al die semi-autobio-romans van nu. Kun je het een journalist dan kwalijk nemen die, na het lezen van semi-autobio keiharde kinderporno, even vraagt hoe dat zit?

Sowieso vloeien werkelijkheid en fictie tegenwoordig verwarrend in elkaar over. Probeer bijvoorbeeld de mens Kevin Spacey, die een machtsbeluste, handtastelijke man speelt, nog maar eens te onderscheiden van zijn personage.

Maar Mutsaers wilde geen duidelijkheid scheppen tijdens het interview met Matthijs van Nieuwkerk. Ze koesterde het grijze gebied, kwam op voor de verwarring. ‘Kijkers snappen helemaal niets van schrijver Charlotte Mutsaers’, kopte Linda Nieuws na de uitzending.

Verwarring scheppen in de aangeharkte bourgoisie-wereld heette jarenlang de taak van kunstenaars. „Elke schrijver die verwarring schept over waarheid en verzinsels, kunnen we alleen maar dankbaar zijn”, zei ook Ilja Pfeijjfer in NRC over Mutsaers. Ik vond het ook altijd best nobel en deftig: twijfel planten, enerzijds-anderzijds mompelen. Maar wat als de wereld allang vol verwarring is? Dan moet je helderheid scheppen.

Vergeef me de gedachtensprong, maar we moeten echt naar die schokkende beelden die niemand zag: de 25 geheime filmpjes die de gemeente Amsterdam heeft laten maken als anti-radicaliseringsproject. De Grijze Campagne, zo heette dit oerdomme, gemeentelijke fake news-project. Een acteur speelde een boze Marokkaanse Amsterdammer, die in een serie van 25 YouTube-filmpjes evolueert van ‘fuck the police’-roeper naar een soort D66-jongere.

Dat ‘grijs’ in Grijze Campagne staat voor ‘genuanceerd’, als tegenhanger van zwart-wit denken. Denk niet zwart-wit: mooie boodschap. Maar zo’n verwarde jonge man voelt zich juist aangetrokken tot de radicale Islam (of tot extreem rechts) omdat die zo lekker duidelijk en radicaal is. Wil je ze losweken, moet je niet met nuance aankomen, maar met een glashelder verhaal.

Verwarring zaaien is echt een gedateerd adagium, heel postmodern. Daar had de filosoof Susan Neiman het nog over, laatst in NRC. Ze zei dat het postmodernisme Donald Trump mogelijk had gemaakt. Want postmodernisten vonden dat de waarheid ook maar net is hoe je het bekijkt. Feitenvrij. Dat idee is dankbaar gejat door Trump.

Postmodernisme was eigenlijk een heel Grote Grijze Campagne die ons jarenlang wijsmaakte dat nuance en relativering goed waren. En daardoor twijfelen we nu aan alles en heerst overal argwaan.

Zo vermoed ik dat Mutsaers op tv kwam vanwege een geheim boekenproject. En dat ze de komende weken zal blijven opduiken in interviews, en steeds iets onthult, tot ze evolueert in een prediker van de waarheid en de blote feiten.