‘Soldaten mishandeld door leidinggevenden’

Drie soldaten hebben hun eenheid in Schaarsbergen verlaten na misbruik en mishandeling door sergeanten en korporaals uit dezelfde eenheid.

Foto Bas Czerwinski/ANP

Drie militairen hebben in 2014 hun eenheid in Schaarsbergen verlaten na pesterijen, aanranding, mishandeling en verkrachting door sergeanten en korporaals uit dezelfde eenheid. Dat schrijft de Volkskrant donderdag op basis van gesprekken met de soldaten. Een deel van de incidenten zou zich hebben voorgedaan tijdens een ontgroeningsritueel.

Klachten over de incidenten werden niet serieus genomen door de leidinggevenden. Er werd pas een onderzoek ingesteld nadat een geestelijk verzorger tussen de partijen had bemiddeld, aldus de Volkskrant.

‘Onacceptabel gedrag’

In een reactie aan NRC bevestigt Defensie dat er inderdaad sprake was van “onacceptabel gedrag” dat indruist “tegen de gedragscode”. Ook heeft Defensie aangifte gedaan omdat er in twee gevallen mogelijk sprake was van strafbaar gedrag. Vier militairen zijn inmiddels gestraft. Ze zouden zijn overgeplaatst, zijn ontheven uit hun functie en hebben een negatief ambtsbericht gekregen.

Het OM heeft volgens de Volkskrant vervolgens geen strafrechtelijk onderzoek ingesteld omdat de soldaten geen verklaringen hebben afgelegd. Volgens de soldaten mochten ze geen verklaring afleggen omdat ze van Defensie niet over de incidenten mochten praten.

Dit jaar is één van de militairen naar buiten gekomen met nieuwe aantijgingen waarvan hij aangifte heeft gedaan. Dit wordt momenteel onderzocht door de marechaussee, aldus Defensie.

‘Volstrekt ontoelaatbaar’

De commandant Landstrijdkrachten Leo Beulen noemt de incidenten op Radio1 “verschrikkelijk” en zegt dat dit gedrag “volstrekt ontoelaatbaar” is. Hij benadrukt dat het toezicht op de “inwijdingsrituelen” de laatste jaren is verscherpt. Zo is er volgens hem controle op de kamers in de kazernes en worden mensen op hun gedrag aangesproken.

“Bij defensie hebben we elk jaar nieuwe lichtingen en de boodschap moeten we telkens herhalen om te zorgen dat het beklijft.”

‘Afschaffen ontgroening’

De militaire vakbond VBM noemt de incidenten “onaanvaardbaar”. Op Radio1 zegt de voorzitter van de bond Jean Debie geen voorstander te zijn van inwijdingsrituelen en roept op deze af te schaffen. In september pleitte de bond ook al voor een onafhankelijk meldpunt.

Reactie staatssecretaris

Staatssecretaris Barbara Visser (Defensie, VVD) noemt het gedrag tegenover persbureau ANP “onacceptabel”. Ze zei dat de militairen “alle ondersteuning verdienen die ze nu nodig hebben want dit is iets wat je niemand toewenst”. GroenLinks heeft de staatssecretaris om opheldering gevraagd. In een persbericht schrijft Kamerlid Isabelle Diks:

“Er moet onmiddellijk een einde komen aan de doofpotcultuur bij Defensie als het gaat om seksueel misbruik. Bovendien moeten de officieren die meldingen negeren en het zwijgen opleggen worden aangepakt.”

Machocultuur

In januari beschreef het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in het rapport Grenzen aan de Eenheid nog zeer gedetailleerd hoe de “machocultuur” binnen de krijgsmacht excessen in de hand kan werken, en hoe ontgroeningsrituelen daarin een rol spelen.

“Een sterk ‘wij’-gevoel onder collega’s hangt samen met een sterk ‘zij’-gevoel: er is een scherpe scheidslijn tussen degenen die er wel en niet bij horen”, schrijft het SCP in dat rapport. En: “Middels ontgroeningsrituelen en informele sancties vanuit de groep wordt conformiteit met de groepscultuur afgedwongen.” Het risico, schrijven de onderzoekers, bestaat dat in een groep waarin grensoverschrijdend gedrag niet tot de orde wordt geroepen, grenzen “uit het oog” worden verloren.

In het rapport vertelt een vrouwelijke militair hoe ze in het begin van haar carrière op tafel werd gelegd en dat collega’s boven op haar gingen liggen. Ze zegt: “Dat was toen ik een jaar of twintig was. Dan zitten er allemaal mannen omheen. Die vinden dat hartstikke gaaf. Wel stoer, zo van ‘huuuhh’.”

Het leger heeft volgens het SCP een “assimilatiecultuur:”. Mensen horen er alleen bij als ze zich conformeren aan de dominante cultuur. Als je iets zegt van ontoelaatbaar gedrag, noteert het SCP, is de reactie vaak hetzelfde: “Zo gaat het nu eenmaal hier” en “daar moet je tegen kunnen”.