Liveblog

Teruglezen: Dit gebeurde er tijdens het debat over de regeringsverklaring

Automatische verversing

Debat is voorbij, we sluiten het liveblog

En het is voorbij: de tweede dag van het debat over de regeringsverklaring zit erop. Rutte kreeg het vandaag nergens echt moeilijk, maar zo luchtig en laconiek als eerder kon hij als premier van zijn derde kabinet duidelijk niet meer zijn. Daarvoor is meerderheid in het parlement te klein en zijn de verschillen tussen de coalitiepartijen te groot. Over de dividendbelasting maakte de linkse oppositie het hem vanochtend bovendien behoorlijk lastig. Voortdurend benadrukte de premier vandaag een handreiking naar de oppositie te willen doen. Die kwam er uiteindelijk vanavond al: alle coalitiepartijen stemden voor een motie van Lodewijk Asscher voor het voorkomen van extra bezuinigingen op de wijkverpleegkundigen.

Nu het debat over de regeringsverklaring erop zit, kunnen de bewindslieden echt aan de slag. Ze werden zojuist door de Kamerleden gefeliciteerd. Wij sluiten het liveblog af, bedankt voor het volgen!

Meerderheid voor ophangen Nederlandse vlag

Een tweede motie is aangenomen, en nog wel eentje van de SGP. De hele Kamer, met uitzondering van de Partij voor de Dieren, stemde zojuist voor de motie van Kees van der Staaij om de Nederlandse vlag op te hangen in de Tweede Kamer. "Nu nog een fohn om 'm te laten wapperen", reageerde Kamervoorzitter Khadija Arib.

Motie van Asscher door voltallige Kamer gesteund

De motie van Lodewijk Asscher van de PvdA voor het niet verder bezuinigen op de wijkverpleegkundigen is zojuist door de hele Kamer aangenomen. Hoe de akkoorden over de wijkverpleging er precies uit gaan zien moet nog blijken, maar dit is in ieder geval al een grote opsteker voor de linkse oppositie.

Baudet wil hoofdelijke stemming

Voor één van zijn zeven moties, vroeg Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet zojuist een hoofdelijke stemming aan. Baudet wil graag van alle Kamerleden afzonderlijk weten hoe zij over zijn voorstel van een afkoelingsperiode voor bewindspersonen om belangenverstrengeling te voorkomen, denken.

Rutte: "We gaan aan het bier"

Rutte zei bij het slot van zijn tweede bijdrage dat hij alom de bereidheid proefde om te onderhandelen over het beleid. Hij zei dat men al het mogelijke zal doen om serieus te kijken waar "verbreding van het draagvlak" kan worden gevonden. Rutte sloot af met een verwijzing naar de Nachtwacht, waarop ook een op een kier staande deur zou zijn afgebeeld. "Ga dat zien en doe mee."

Dat het voor Rutte ook een lange dag was, bleek toen de microfoon net iets te lang bleef aan staan. "Well done", zei vicepremier Hugo de Jonge tegen premier Rutte, waarop die laatste antwoordde: "Wij hoeven niks meer te doen nu. We gaan aan het bier."

De Kamer zal over een half uur, om 21.45 uur, stemmen over de ingediende moties.

Rutte adviseert positief over motie Asscher

De uitgestoken hand wordt verzilverd! Zojuist gaf premier Mark Rutte een positief advies over de motie die PvdA-leider Lodewijk Asscher samen met de voltallige oppositie indiende over het uitzonderen van de wijkverpleegkundigen van verdere bezuinigingen.

Dat gebeurde wel onder bepaalde voorwaarden. Zo moet er bij het sluiten van nieuwe akkoorden met wijkverpleegkundigen wel ruimte zijn voor innovaties en moet bureaucratie worden teruggedrongen. In die zin kan het nog altijd dat er wel een kostenreductie komt, alleen moet bij de nieuwe akkoorden "kwaliteit, toegankelijkheid en het verminderen van de werkdruk" voorop staan.

Debat gaat verder

We zijn weer begonnen, met het laatste deel van de tweede dag debatteren over de regeringsverklaring. Premier Mark Rutte krijgt nu eerst voor de tweede keer het woord om vragen uit de tweede termijn te beantwoorden. Ook geeft hij in rap tempo zijn advies over de tientallen ingediende moties. Tot noch toe ontraadt hij ze allemaal.

Debat is geschorst, stemmingen volgen later vanavond

Het debat is geschorst. Eerst volgt nu nog een overleg in de Kamer over de Landbouw- en Visserijraad , vervolgens wordt er geschorst voor een dinerpauze. Later vanavond zal er dan gestemd gaan worden over de ingediende moties.

Steun voor motie Van der Staaij voor Nederlandse vlag in de Kamer

Aan het eind van de tweede termijn van de Kamer kwamen de kleine oppositiepartijen nog een keer aan het woord, en werd een hele trits aan moties ingediend. Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren laakte het feit dat het kabinet de uitslag van het referendum over de inlichtingendiensten mogelijk wil negeren. Ook uitte ze nogmaals kritiek op het klimaatbeleid, dat volgens haar niet ver genoeg gaat. Thieme diende zes moties in, waaronder over het stimuleren van vleesvervangers, het investeren in duurzame bedrijven en het versnellen van klimaatmaatregelen.

50Plus kwam onder andere met een door de SP gesteunde motie voor het verlagen van de AOW-leeftijd naar 65 jaar. De SGP had een uitdaging voor alle coalitiepartijen: doe alsof er geen regeerakkoord is bij het verdedigen van het beleid. Maak je er niet te makkelijk vanaf, wilde fractievoorzitter Kees van der Staaij maar zeggen. Hij kwam met een aantal eigen moties, waaronder een over de keuzevrijheid van winkeliers wat betreft de zondagsopening te waarborgen. Opvallend: deze motie wordt ook gesteund door de PvdA. Van der Staaij had ook nog een motie over het ophangen van de vlag in het parlement, een motie die ook wordt gesteund door de PVV. Ook CDA-leider Buma gaf aan het voorstel voor een vlag in de Kamer te steunen.

Ook Denk-leider Tunahan Kuzu gaf aan het ophangen van de Nederlandse vlag te steunen. Hij betitelde het kabinet-Rutte III als het kabinet-Hans de Boer I, vernoemd naar de directeur van werkgeverslobby VNO-NCW, die volgens Kuzu achter het schrappen van de dividendbelasting zit. Kuzu sprak nogmaals zijn afkeuring uit over de maatregel van het nieuwe kabinet om het hebben van twee paspoorten op termijn onmogelijk te maken. Ook de deur van Denk staat op een kier, zei Kuzu, als het kabinet bereid is maatregelen te nemen die discriminatie en racisme aanpakken.

Het slotwoord van de Kamerleden was voor Thierry Baudet van Forum voor Democratie, een partij die hij nogmaals als "de partij van de liefde" aanduidde. "Heel Nederland kan #metoo zeggen na wat het partijkartel ons heeft aangedaan", zei Baudet verder. De politicus wilde daarop niet minder dan tien moties indienen, waaronder moties over het bestrijden van "kartelvorming", over immigratie en over het korten op de publieke omroep. Na zeven moties was zijn tijd echter op, dus de laatste drie moest Baudet bewaren voor de begrotingsbehandelingen.

ChristenUnie hoopt dat er oog blijft voor "kleine paragrafen"

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers zei aan het begin van zijn tweede termijn "allerminst spijt" te hebben van zijn deelname aan dit kabinet. Hij pleitte voor het creëren van draagvlak voor het beleid, "ook in de polder". De motie van Asscher over wijkverpleging noemde Segers "een vinger aan de zere plek", en hij gaf aan uit te zien naar de visie van de minister van Volksgezondheid hierop. Net als gisteren zei Segers te hopen dat er oog blijft voor de "kleine paragrafen", waaronder de aandacht voor de aanpak van mensenhandel.

Segers sloot af met een voorstel. Om te vragen of Kim Putters, directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau, aan het eind van de regeerperiode opnieuw een onderzoek wil doen naar de kloven in de samenleving en te kijken of het beter is gekomen.

Motie van Asscher gesteund door voltallige oppositie

Foto Evert-Jan Daniels/ANP

Lodewijk Asscher sprak in zijn tweede termijn bezwaar uit tegen verdachtmakingen van mensen met een dubbele identiteit en politici die zich als belangrijker vertegenwoordigers van het volk beschouwen dan anderen. Asscher zei niet op de "uitgestoken hand" hier te beoordelen, maar op de geboekte resultaten. De PvdA is volgens hem altijd bereid samen te werken.

Segers vroeg Asscher waarom hij een motie had gesteund van SP-leider Roemer over het niet korten van Wajongers, terwijl dat beleid is waar hij zelf als minister van Sociale Zaken verantwoordelijk voor was. Klopt, antwoordde Asscher. In onderhandeling met de VVD lukte het niet om dat beleid aan te passen, maar vanuit de oppositie hoopt Asscher het alsnog gedaan te krijgen.

Asscher diende een aantal moties in. De belangrijkste: het verzoek de wijkverpleging uit te zonderen van verdere bezuinigingen bij het sluiten van akkoorden. Het is een gewijzigde motie dan die Asscher gisteren al aankondigde. De nieuwe motie wordt gesteund door de voltallige oppositie, waaronder ook de SGP: 74 zetels. Een andere motie van Asscher roept het kabinet op met de sociale partners te onderhandelen. Ook wil Asscher met een motie het kabinet oproepen het fonds van Lilianne Ploumen, dat meisjes en vrouwen wereld toegang moet geven tot seksuele voorlichting en abortus, voort te zetten.

De PvdA-leider sluit af: "De keuzes van het kabinet zijn niet voldoende het vertrouwen in de toekomst te herstellen." Zijn oproep: "We kunnen meer moois bereiken, door andere keuzes te maken en daar gaan we het debat over voeren."

Pechtold wil graag samen werken

Tijdens het luisteren naar premier Mark Rutte had D66-leider Alexander Pechtold best vaak het idee: "Ja dit is echt van mij." In zijn tweede termijn benadrukte hij zin te hebben "aan het werk te gaan". "Nu gaat het echt beginnen." Dat men bezig is de "uitgestoken hand" te verkennen, beschouwde Pechtold als positief. "Als het kan wil ik de samenwerking zoeken, als het niet kan laten we het ook duidelijk merken." Hij sprak de hoop uit dat er breed draagvlak zou komen voor toezeggingen over de wijkverpleging, een motie die Lodewijk Asscher gaat indienen.

Pechtold sloot af: "Het doel is om samen te werken, ook met maatschappelijke organisaties en mensen die kritiek hebben."

Roemer wil dat kabinet referendum serieus neemt

SP-leider Emile Roemer begint zijn tweede termijn met goed nieuws. “De premier is duidelijk naar de oogarts geweest, want ik heb een duidelijke visie bij hem geconstateerd en dat doet mij deugd.” Niet omdat de visie Roemer beviel, maar wel omdat het volgens hem een “heel goed, inhoudelijk” debat was geweest. “Dit soort debatten smaakt naar meer.”

Roemer zei verder de motie van Jesse Klaver te steunen over het openbaren welke bedrijven voor de afschaffing van de dividendbelasting hebben gepleit. Zelf diende hij een aantal moties in, waaronder één over het terugdraaien van het korten op de Wajong en één tegen het schrappen van het minimumloon voor personeel van sociale werkvoorzieningen. Ook wil Roemer de regering met een motie oproepen het referendum over de wet op de Inlichtingendiensten serieus te nemen. Tenslotte kwam er nog een motie die het kabinet opriep zich in te zetten voor een kernwapenvrije wereld.

Buma: nog gemotiveerder regeerakkoord uit te voeren

CDA-leider Sybrand Buma zegt dat het regeerakkoord na twee dagen debat "recht overeind" staat. Hij is zelf "nog gemotiveerder dan hij al was om dit regeerakkoord tot een goed einde te brengen" en gelooft ook dat de vier coalitiepartijen het akkoord "met verve zullen verdedigen en uitdragen". Buma heeft bij een aantal oppositiepartijen een constructieve houding gezien en beloofde op zijn beurt "ieder voorstel dat verbetering betekent de komende vier jaar serieus zal worden genomen".

Klaver roept kabinet op dividendbelasting toch niet af te schaffen

Foto ANP.

GroenLinks-leider Klaver vond het "een mooi debat". Klaver constateert dat het kabinet zich de komende jaren kan verheugen op een verenigde linkse oppositie die waar het nodig is de confrontatie zoekt. Als voorbeeld noemde hij de felle discussie over het afschaffen van de dividendbelasting. Klaver diende nog - mede namens veel linkse partijen - een motie in waarin hij premier Rutte oproept de Kamer te melden "hoeveel, en waar mogelijk welke bedrijven" voor de afschaffing hebben gepleit. In een andere motie vraagt Klaver de afschaffing van de dividendbelasting terug te draaien en het geld beter te besteden.

Links wil ook samenwerken op terreinen waar dat kan, benadrukte Klaver. Hij zegt blij te zijn met "de open houding" die hij bij Rutte proefde op het gebied van klimaat. Hoewel GroenLinks vindt dat het regeerakkoord op het gebied van klimaat te weinig concreet is, maar wil graag met het kabinet samenwerken om de ambities waar te maken.

Dijkhoff over samenwerking: lukt soms, maar soms ook niet

VVD-fractieleider Klaas Dijkhoff zegt de afgelopen twee dagen in het debat te hebben geprobeerd de samenwerking te zoeken met de oppositie. Hij ziet dat dit soms niet lukt door grote ideologische verschillen, bijvoorbeeld rond de dividendbelasting. En hij hoorde in het debat regelmatig 'feitigheden', oftewel als feiten gepresenteerde dubieuze stellingen.

Dijkhoff ziet ook positieve zaken, zoals in de discussie rond de wijkverpleging. Dijkhoff ziet "contouren van waar we het over eens zijn". "Je kunt in de Kamer breed proeven dat we willen dat de zorg betaalbaar en van goede kwaliteit blijft". Dijkhoff weet nog niet of het tot een gezamenlijke motie van oppositie en coalitie komt, maar hoopt daar wel op. Verder is Dijkhoff positief over de brede steun die hij in de Kamer hoorde voor lastenverlaging en investeringen in zaken als onderwijs, veiligheid en defensie.

Wilders hekelt 'slappeling' Rutte, dient twee moties van wantrouwen in

Foto Bart Maat / ANP.

PVV-leider Geert Wilders begint zijn tweede termijn met de stelling dat premier Rutte "niet dichterbij de gewone man" is gekomen. Wilders begrijpt niet dat de premier niet wil inzien dat het bergafwaarts gaat met Nederland. Hij zegt dat Rutte vaker bepaalde wijken en buurten moet ingaan om de schaduwzijden van de multiculturele samenleving te zien. Wilders herhaalt hoe de islamisering en het Marokkanenprobleem volgens hem Nederland vernietigen. "En premier Rutte lacht en liegt alles weg." Wilders noemt hem "een slappeling" van wie Nederland de komende jaren niets te verwachten heeft.

Wilders beklaagde zich er verder over dat gewone Nederlanders amper wat terugzien van het extra geld door de economische voorspoed te besteden is. Hij diende een aantal moties in, bijvoorbeeld om de ontwikkelingshulp te schrappen, de AOW-leeftijd terug te brengen naar 65 jaar en de hypotheekrenteaftrek intact te laten.

De PVV-leider eindigde zoals verwacht met zijn moties van wantrouwen. In één motie van wantrouwen zegt hij het vertrouwen op in D66-vicepremier en minister van Binnenlandse Zaken Ollongren (Binnenlandse Zaken) en staatssecretaris Barbara Visser (Defensie) vanwege hun dubbele nationaliteit. Daarnaast dient hij een aparte motie van wantrouwen in tegen minister van Justitie en Veiligheid Ferdinand Grapperhaus, die volgens Wilders ongeschikt is. De PVV-leider eindigde met een motie die de regering oproept "deïslamisering" tot hoofddoel van het beleid te maken.

Tot slot: de rest van de wereld

Thierry Baudet kwam nog even terug op de Brexit. "Daar is tenminste wel naar het volk geluisterd, daar zou u een voorbeeld aan moeten nemen." Volgens Baudet is het bovendien "lariekoek" dat de economie zou zijn ingestort als gevolg van de Brexitbeslissing. Rutte sprak dat laatste weer tegen. "U plaatst zichzelf buiten de werkelijkheid", was zijn antwoord aan Baudet. "De Europese Unie houdt ons tegen!" reageerde Baudet weer. "Als het zo slecht gaat in het Verenigd Koninkrijk, hoe komt het dan dat het vertrouwen van ondernemers met 16 procent is gestegen?" "Dat onderzoek mogen we nog wel eens overdoen", antwoordde Rutte.

"Voorzitter, tot slot kom ik bij de rest van de wereld", begon Rutte zijn afsluiting. Daarin kregen de militairen van Rutte een pluim, en benadrukte hij het belang van een sterke krijgsmacht in een onzekere wereld. Ook noemde Rutte nog even de "positieve bijdrage" die Nederland wil leveren aan het oplossen van het conflict in het Midden-Oosten.

De eerste termijn is afgerond. De vergadering wordt geschorst tot 17.30 uur, waarna alle fractievoorzitters opnieuw aan het woord zullen komen.

Rutte en Klaver botsen over vluchtelingenbeleid

Het laatste blokje van Rutte: Nederland en de wereld. "Stiekem even terugkoken naar een stukje visie", grapte Rutte bij aanvang: "STV". Hij vervolgde met een paar redenen waarom het voor Nederland van belang is ingebed te zijn in de Europese Unie: veiligheid, handel de verdediging van de buiten grenzen. Ook sprak Rutte zijn waardering uit voor de gedeelde waardengemeenschap die de EU is. "Het verlaten van de EU zou dodelijk zijn voor ons land." Volgens Rutte is de steun voor de EU in de Nederlandse samenleving na de Brexit ook weer toegenomen, hoewel hij benadrukte dat er altijd dingen zijn die verbeterd moeten worden. De vraag "meer of minder Europa" wilde Rutte dan ook niet beantwoorden: op sommige punten zei Rutte meer EU te willen, terwijl hij op andere punten graag minder zou zien.

Rutte vervolgde zijn betoog met het beantwoorden van de laatste vraag over "non refoulement": het internationale recht waarin staat dat iemand niet teruggestuurd mag worden naar een land waar zijn of haar leven in gevaar is. Volgens Rutte worden migranten alleen teruggestuurd naar havens waar ze veilig zijn. Jesse Klaver vond dit niet overtuigend: hoe weet het kabinet bijvoorbeeld zeker dat homoseksuelen niet in een Noord-Afrikaans land waar ze onveilig zijn? Rutte benadrukte dat alle afspraken zich bevinden "binnen de internationale regels".

Klaver bleef aandringen of er een individuele toets komt voordat mensen worden teruggestuurd, die plaats zou moeten vinden op het Europese vasteland. Volgens Rutte is dat een "respectabele opvatting", maar is er niemand in Europa, "zelfs niet de meest linkse partijen", die zover gaan in de voorwaarden voor de omgang met vluchtelingen. Klavers oordeel was oordeel: met dit regeerakkoord wordt het vluchtelingenverdrag niet gerespecteerd. Vervolgens verweet Rutte dat GroenLinks "vriendjes te zijn met bootsmokkelaars". "Nu gaat u te ver", reageerde Klaver. Rutte bood daarop zijn excuses aan, maar hij bleef bij zijn punt: "Ik snap niet dat GroenLinks niet mee wil werken de smokkelindustrie terug te dringen."

De linkse oppositie

Foto Bart Maat/ANP

Rutte belooft tempo te maken met klimaatwet

Rutte vervolgde zijn beantwoorden met het onderwerp klimaat. Inderdaad, gaf Rutte toe: niet alles is nog uitgewerkt wat betreft de klimaatplannen. "Anders konden we de ministerraden wel schrappen", zei Rutte. De premier benadrukte dat de meest efficiënte manier om de klimaatdoelstellingen te bereiken is, dat er doelen zijn gesteld voor de reductie van CO2. Waarom is er geen doelstelling over duurzame energie, wilde GroenLinks-leider Jesse Klaver weten. Ook noemde hij de CO2-reductie die nu in het regeerakkoord staat "boterzacht". Klaver vroeg om een toezegging dat er "aan het einde van het kabinet meer duurzame energie is dan voorzien is in het basispad". Die kwam er niet: Rutte bleef benadrukken dat de reductie van CO2 het belangrijkste is.

Een kort intermezzo volgde toen er vanaf de publieke tribune babygehuil klonk. "Als mijn kinderen zo reageren betekent het meestal dat ze het er niet mee eens zijn", zei Klaver daarop. "Misschien komt dat dan toch door die eikeltjespyama", reageerde Rutte.

Het antwoord van Rutte op de meeste vragen valt samen te vatten als: we moeten het nog uitwerken. Toen Jesse Klaver vroeg hoe Rutte met de "klimaatwet" om wil gaan, benadrukte Rutte wederom met mensen in gesprek te willen gaan om het uit te werken. Volgende week al?, wilde Klaver weten. "Ik wil een beetje tempo." "Dat kan ik echt nu niet inschatten", antwoordde Rutte, die zei zijn minister iets meer tijd te willen gunnen "de voeten onder het bureau te krijgen". Die tijd wilde Klaver hem wel geven, maar wel benadrukte hij: "Gas erop". Rutte diste toen direct een anekdote op over Klaver die in een BMW wegreed bij formatieonderhandelingen, terwijl Rutte zelf te voet ging.

Rutte verdedigt "sleepwet" en is "extreem gemotiveerd" dat te blijven doen

Foto Bart Maat/ANP

Het volgend onderwerp voor Rutte: onderwijs. Rutte noemde de maatregelen die het kabinet neemt om met het tekort aan leraren aan de slag te gaan, ondanks dat het woord "lerarentekort", "net als het woord islam", niet in het regeerakkoord voorkomt. Vraag van Thierry Baudet: "Gaat het kabinet dan ook met islam aan de slag?" Antwoord: "Nee, en met boeddhisme ook niet."

Rutte verdedigde vervolgens de nieuwe wet op de Inlichtingendiensten, die ook wel bekend staat als de "sleepwet". "Het is echt cruciaal dat die wet er komt", zei Rutte, om mensen die "onze manier van leven" willen aanvallen te stoppen. Ook noemde Rutte de controle die is ingebouwd in de nieuwe wet en het feit dat de evaluatie van de wet naar voren is gehaald. "Dit is voor mij heel wezenlijk", benadrukte Rutte. "Wij moeten onze diensten de middelen geven om die risico's te verminderen."

Rutte zal de wet de komende tijd nog wel vaker moeten verdedigen: in maart wordt een raadgevend referendum over deze wet gehouden, nadat de Kiesraad gisteren bekend maakte dat het initiatief hiertoe voldoende handtekeningen heeft verzameld. Rutte zei "extreem gemotiveerd" te zijn de wet te verdedigen. Marianne Thieme vroeg Rutte daarop of het kabinet eerst met een reactie op de uitslag van dit referendum komt, voordat de wet wordt ingevoerd. Ruttes antwoord: "Maar de wet is al in werking getreden!" Het leidde bij Thieme tot enige verwarring, omdat minister Kajsa Ollongren (D66) van Binnenlandse Zaken woensdag juist nog had gemeld dat de invoering van de wet wordt uitgesteld tot 1 mei volgend jaar. "Dat klopt", reageerde Rutte, "dat deel waarover een toetsingscommissie gaat oordelen wordt pas vanaf 1 mei van kracht, maar de wet is verder al in werking getreden."

Emile Roemer vroeg Mark Rutte vervolgens wat hij van de uitspraken vond van Sybrand Buma, die dit weekend zei dat het kabinet de uitslag van het referendum zou moeten negeren. Rutte's antwoord: "Wij zullen de referendumwet uitvoeren. Iedere fractie mag zelf weten wat ze vindt dat er moet gebeuren met de uitslag van het referendum."

Een echt antwoord op de vragen van Thieme en Roemer bleef Rutte schuldig: wat het kabinet met de uitslag van het referendum gaat doen als een meerderheid van de kiezers "nee" zegt blijft onduidelijk.

Asscher vreest stilstand in medische ethiek

PvdA-leider Asscher ziet in Rutte's woorden over de medisch-ethische paragraaf in het regeerakkoord "een bezweringsformule voor stilstand". Hij vreest dat er de komende jaren op zaken als abortus, embryo-onderzoek en euthanasie geen vooruitgang mogelijk is omdat de coalitie heeft afgesproken ieder nieuw issue uitgebreid te bediscussiëren. Rutte legde uit dat het kabinet steeds zal kijken naar de stand van de medische wetenschap, de stand van het maatschapplijk debat en de bredere politieke afweging die moet worden gemaakt.

Asscher snapt de gevoeligheden, zeker rond een voorstel als 'voltooid leven', waarbij ouderen die niet ziek zijn uit het leven zouden mogen stappen. De PvdA-leider vindt echter dat bij andere kwesties, zoals het verstrekken van de abortuspil via de huisarts en het doen van embryo-onderzoek, al uitgebreid onderzoek en debat is geweest en dat stilstand daarom niet nodig zou zijn.

Rutte erkent dat de vier coalitiepartijen zeer uitvoerig over medische ethiek hebben gesproken omdat dit bijvoorbeeld bij de ChristenUnie zeer gevoelig ligt. De uitgebreide passage in het regeerakkoord is volgens hem "op geen enkele manier bedoeld om geheimzinnig te doen".

Rutte: geen voorstander van bezuiniging op wijkverpleging

Premier Rutte ging zojuist uitgebreider in op de motie van PvdA-leider Asscher die vraagt de wijkverpleging uit te zonderen van mogelijke besparingen in de komende jaren. Rutte zegt dat er naar de zorg in de komende jaren in het algemeen veel geld bij moet en komt, maar dat ook dit kabinet de groei van de zorgkosten wil afremmen om de kwaliteit en betaalbaarheid in de toekomst overeind te houden.

In de komende jaren wil Rutte III met hoofdlijnenakkoorden in de zorg de kosten met zo'n 1,9 miljard euro afremmen. In het regeerakkoord staat volgens Rutte niet dat er 100 miljoen op de wijkverpleging wordt bezuinigd, wat Asscher en andere linkse partijen hebben gesuggereerd. Dat bedrag komt uit de doorrekening van het regeerakkoord van het CPB, die de mogelijke effecten van de hoofdlijnenakkoorden heeft geschetst. Rutte zegt dat de onderhandelingen met de sector nog moeten beginnen en dat ook het kabinet wil dat eventuele besparingen niet ten koste gaan van de kwaliteit, toegankelijkheid en werkdruk in de wijkverpleging. De wijkverpleging helemaal uitzonderen in de onderhandelingen vindt hij niet verstandig. "Sectoren uitzonderen is ingewikkeld als je gesprekken met de hele sector aangaat." Rutte sluit ook niet uit dat er bijvoorbeeld toch besparingen in de wijkverpleging mogelijk zijn door bijvoorbeeld innovatie.

Helemaal overtuigd is PvdA-leider Asscher nog niet. Hij vreest vermoedelijk dat er uiteindelijk toch bespaard kan worden op de wijkverpleging als de uitzondering uit de motie wordt geschrapt. Dit onderwerp wordt dus nog vervolgd, vermoedelijk in de tweede termijn.

Rutte: arbeidsmarktpakket evenwichtig, in gesprek met sociale partners

Premier Rutte heeft het debat hervat met het onderwerp arbeidsmarkt. Rutte noemt de door de coalitie gemaakte afspraken "een evenwichtig pakket". Het kabinet wil flexwerk "minder flex maken", aldus Rutte, en tegelijkertijd de zorgen van werknemers wegnemen die er nu voor zorgen dat zij niet makkelijk vaste contracten durven uit te delen. Doel van het kabinet is dat meer mensen een vaste baan kunnen krijgen.

De sociale partners worden de komende maanden betrokken bij de nadere uitwerking van de afspraken, belooft Rutte. De afspraken in het regeerakkoord kunnen daarna volgens Rutte nog worden aangepast. "Wij sluiten ons niet op in ons eigen gelijk."

Foto Bart Maat / ANP.

Linkse oppositie stelt vragen over btw-verhoging

Een ander door de linkse oppositie fel bekritiseerd punt: de verhoging van de btw. GroenLinks-leider Jesse Klaver vroeg Rutte over de effecten die dit heeft op de koopkracht op het midden- en kleinbedrijf. Als het kabinet de multinationals zo koestert met het verlagen van de dividendbelasting - daar is ie weer! -, hoe zit het hier dan met het MKB, wilde Klaver weten. De GroenLinks-leider wil een onderzoek, een zogeheten impactassessment, naar de gevolgen van de btw-verhoging voor het MKB. Rutte zag daar niks in: hij benadrukte dat naar het geheel moet worden gekeken, alle maatregelen bijeen. En dan blijkt volgens Rutte dat iedereen in het land erop vooruit gaat. Klaver begon over de Haagse markt, waar de marge van een bakje aardbeien voor kooplieden omlaag gaat. Maar mensen kunnen straks juist veel meer aardbeien gaan kopen, wierp Rutte tegen.

Ook Roemer kwam daarop naar de microfoon, om het punt van Klaver nog eens te onderstrepen: je benadeelt de gewone mensen met een btw-verhoging. "Zeg dat dan eerlijk, dat je de mensen met de laagste inkomens extra hard pakt!" De meningen verschillen wat de impact van die verhoging is, wierp Rutte tegen. En de premier bleef bij het punt dat hij voortdurend maakt: ook mensen met een laag inkomen gaan erop vooruit.

Al met al is het vooral de linkse oppositie die deze ochtend het debat weet te domineren met discussies over het bevoordelen van bedrijven boven "gewone mensen". Het debat werd om 13.15 geschorst: om 14.00 gaan we weer verder.

Wilders citeert burgers: "Waar heeft meneer Rutte het over?"

De volgende interruptie kwam van PVV-leider Geert Wilders, die dit keer voor de verandering een sociaal-economische vraag stelde. Volgens Wilders komt het verhaal van Rutte over dat iedereen erop vooruit gaat lang niet bij iedereen aan. "Waar heeft meneer Rutte het over?", zei Wilders, terwijl hij twee mails aanhaalde die hij ontving van mensen die niets merken van de betere economie. Rutte zei de zorgen te begrijpen. "Ik snap dat mensen denken: eerst zien, dan geloven."

Wilders haalde er toch weer een traditioneel PVV-thema bij: ontwikkelingssamenwerking. Waarom gaat daar dan een miljard heen, vroeg Wilders. Ook de voorzieningen die asielzoekers krijgen in Nederland zijn volgens Wilders niet uit te leggen aan mensen die financieel in de knel zitten. Rutte antwoordde dat hij die gevoelens best kon begrijpen, maar hij kon ook een paar door de VVD gewenste asielmaatregelen noemen: dat het kabinet vluchtelingen meer in de regio wil opvangen en ze in de eerste periode in Nederland minder rechten wil geven. "U bent niet de minister-president van Afrika of Syrië. Zorg voor uw eigen mensen", reageerde Wilders.

Rutte beantwoordt vragen over koopkracht

Foto Bart Maat/ANP

Anderhalf uur werd hij ondervraagd over de dividendbelasting, maar rond het middaguur kon premier Mark Rutte verder met de beantwoording van andere vragen. Het volgende thema: de koopkrachtplaatjes en de financiën. Rutte onderstreepte nog eens dat alle groepen er in Nederland op vooruit gaan. Ook benadrukte hij dat het begrotingsoverschot niet volledig kan worden uitgegeven: de zogeheten buffer is volgens Rutte belangrijk voor toekomstige schokken.

De interrupties hierop verliepen langs vertrouwde lijnen. Waarom stijgt de koopkracht voor alle ouderen niet even snel als voor andere groepen, wilde 50Plus-leider Henk Krol weten. Rutte wees erop dat 88 procent van de ouderen er wel op vooruit gaat. Krol bleef erbij: "Dit is een anti-ouderenkabinet." De SGP wilde op hun beurt weten hoe het zat met de koopkracht van de eenverdieners. Rutte erkende: de kloof tussen een- en tweeverdieners wordt niet kleiner, maar "ook niet groter". Van der Staaij kondigde aan hierop bij de begrotingsonderhandelingen nog terug te komen. Dat laatste kan voor Rutte lastig worden: omdat zijn coalitie slechts steunt op één zetel meerderheid, kan hij de steun van de SGP goed gebruiken. Hij moet de partij daarvoor op sommige punten tegemoet gaan komen.

D66-leider Alexander Pechtold kwam als eerste fractieleider van een coalitiepartij naar de interruptiemicrofoon, om een traditioneel D66-punt te maken. Hij bracht het nieuws van deze ochtend in, dat Nederland is gezakt in de ranglijst op het gebied van gelijkheid tussen mannen en vrouwen. Van zijn eigen D66-minister van Onderwijs en Emancipatie, Ingrid van Engelshoven, wilde Pechtold snel een reactie op dit bericht.

Jesse Klaver zag een opening en vroeg om een uitgestoken hand: als er meevallers komt, zouden mensen die in een uitkeringspositie zitten er dan op vooruit kunnen gaan? Rutte hield dat voorstel op afstand: hij benadrukte nog eens het traditionele VVD-punt dat werken moet blijven lonen.

Rutte wil contacten met bedrijven niet openbaren

Het debat gaat intussen over de vraag over of premier Rutte bekend moet maken welke bedrijven bij hem hebben gepleit voor het afschaffen van de dividendbelasting. Dat vraagt GroenLinks-leider Jesse Klaver, die het "onbestaanbaar" vindt dat de premier geen openheid wil geven over op basis waarvan hij tot afschaffing van de dividendbelasting is gekomen.

Rutte zegt dat hij en zijn coalitiepartners van alle kanten adviezen hebben gekregen en dat zij vervolgens met elkaar een politieke afweging hebben gemaakt. De maatregel zou dus niet zijn ingestoken door één of meerdere bedrijven of partijen. Rutte zegt dat hij niet de vertrouwelijkheid van zijn gesprekken met bedrijven kan schaden. "Als het iedere keer bekend wordt als ik met iemand spreek, kan ik mijn werk niet meer doen. Het is voor mij een principiële kwestie."

Rutte blijft onder vuur om effecten dividendbelasting

De dividendbelasting blijft ondertussen het debat domineren. GroenLinks-leider Jesse Klaver kwam na Roemer in een felle discussie met Rutte over het afschaffen van de dividendbelasting. Volgens Klaver is dit "een cadeautje voor Amerikaanse beleggers" en heeft de belasting niets te maken met de werkgelegenheid in Nederland. "Dit helpt onze economie niet vooruit, dit helpt Amerikaanse beleggers vooruit." PvdA-leider Asscher snapt niet dat het kabinet de 1,4 miljard die afschaffing opbrengt niet anders wil besteden. Hij noemt afschaffing "een onbewezen medicijn".

Premier Rutte ontkende dat er ideologische motieven achter het besluit zitten om de dividendbelasting af te schaffen en herhaalt zijn mantra dat veel Nederlandse banen afhankelijk zijn van het Nederlandse vestigingsklimaat. De premier zegt dit te weten uit gesprekken die hij heeft gehad met grote internationale bedrijven.

Foto Bart Maat / ANP.

Rutte: over bezuiniging wijkverpleging valt te praten

PvdA-leider Asscher probeerde premier Rutte zojuist al te bewegen tot de toezegging dat er niet zal worden bezuinigd op de wijkverpleging, wat hij woensdag al in een motie vroeg. In het regeerakkoord staan dat er hoofdlijnenakkoorden in de zorg moeten worden gesloten en dat de kosten van onder meer de wijkverpleging daarbij niet te snel mogen stijgen. de motie om de wijkverpleging uit te zonderen van besparingen werd mede ondertekend door bijna alle oppositiepartijen, op de SGP na.

Rutte "begrijpt heel goed" wat Asscher wil en zegt dat de coalitie het met hem eens is over de denkrichting. Hij belooft later in het debat op de details terug te komen.

Rutte verdedigt afschaffen dividendbelasting

Als eerste inhoudelijke thema besprak Rutte zojuist het afschaffen van de dividendbelasting voor multinationals, een punt waarop de coalitie woensdag hard werd aangevallen. De premier zegt dat Nederland "een zeer open economie" is en dat miljoenen banen in dit land afhankelijk zijn van een goed vestigingsklimaat voor bedrijven. Om die reden heeft het kabinet besloten tot het schrappen van de dividendbelasting. Volgens Rutte moet Nederland zich opnieuw positioneren nu de Brexit plaatsvindt en grote bedrijven zich oriënteren op waar zij zich in de toekomst gaan vestigen. Een goed vestigingsklimaat is "van wezenlijk belang voor onze economie", aldus Rutte.

SP-leider Roemer herhaalt zijn opmerking van woensdag dat Nederland een 'belastingoorlog' begint en er in Europa een 'race to the bottom' dreigt. Rutte bestrijdt dat en zegt dat de vennootschapsbelasting de laatste jaren juist is gestegen en dat dit kabinet brievenbusmaatschappijen wil aanpakken in de strijd tegen belastingontwijking. Aan de andere kant "moeten we Nederland niet uit de markt prijzen", aldus Rutte.

Wilders blijft bij motie van wantrouwen, ook tegen Visser en Grapperhaus

PVV-leider Wilders is allerminst overtuigd van de argumenten van premier Rutte en vindt het een principiële zaak dat bewindslieden met twee nationaliteiten niet tot het kabinet mogen toetreden. Wilders gaat ook een motie van wantrouwen indienen tegen staatssecretaris van Defensie Barbara Visser (VVD). Zij heeft ook de Kroatische nationaliteit heeft omdat ze daar geboren is, bevestigde Rutte.

Foto Bart Maat / ANP.

Rutte hekelde de volgens hem zogenaamd principiële keuze van Wilders, die in 2010 geen motie van wantrouwen indiende tegen staatssecretaris van Volksgezondheid Marlies Veldhuijzen van Zanten (CDA). Wilders vroeg haar toen ook haar tweede paspoort in te leveren, wat zij weigerde. Dat Wilders toen niet met een motie kwam, komt omdat de PVV gedoogsteun leverde aan Rutte I, denkt de premier. "Slappe hap" van Wilders, aldus Rutte.

Wilders blijft ook bij zijn motie van wantrouwen tegen minister van Justitie en Veiligheid Ferdinand Grapperhaus (CDA). Volgens de PVV-leider is Grapperhaus ongeschikt omdat hij eerder in columns heeft geschreven dat Syriëgangers mogen terugkeren naar Nederland. Rutte zegt dat Grapperhaus het regeerakkoord volledig onderschrijft en noemt hem een "stevige kerel die niet met zich laat sollen". De premier vindt het bizar dat het lijkt alsof bewindslieden van Wilders geen verleden mogen hebben.

Rutte: dubbele nationaliteit Ollongren geen issue

Premier Rutte begon met wat inleidende woorden over hoe zijn kabinet het regeerakkoord in de praktijk wil brengen. Hij herhaalde dat de coalitie naar breed draagvlak zoekt in de Kamer en samenleving bij de uitvoering van alle maatregelen.

Rutte ging daarna als eerste in op de aangekondigde motie van wantrouwen van PVV-leider Wilders tegen D66-vicepremier Kajsa Ollongren, die naast de Nederlandse ook de Zweedse nationaliteit heeft. Wilders vindt dat bewindslieden maar één nationaliteit kunnen hebben omdat anders de schijn van dubbele loyaliteit dreigt. Rutte prees Wilders dat hij een algemeen punt maakte en geen persoonlijke aanval op Ollongren deed, maar de premier zegt dat het enkele feit dat een bewindspersoon twee nationaliteiten heeft niets zegt over de betrouwbaarheid van iemand. Onderscheid maken bij kabinetsbenoemingen tussen mensen met één of meerdere nationaliteiten mag ook niet, zegt Rutte.

Dat een bewindspersoon in de problemen kan komen als er een conflict dreigt tussen bijvoorbeeld Nederland en Zweden ontkent Rutte. "De rechtsgevolgen van een andere nationaliteit staan op geen enkele manier het goed functioneren van een bewindspersoon met de dubbele nationaliteit in de weg."

Rutte eindelijk aan de beurt

Na een dag van wederzijdse verwijten en al dan niet uitgestoken handen tussen de fractievoorzitters, is het vandaag aan Mark Rutte om zijn derde regeringsverklaring te verdedigen tegen kritiek van alle kanten. Als de beschietingen van de Kamer woensdag een indicatie zijn, zal de premier het op een paar punten van het nieuwe kabinetsbeleid na (wijkverpleging, dividendbelasting, referenda) niet bijzonder moeilijk krijgen. Hij heeft de mazzel dat de oppositie versplinterd is en veel van de plannen van het kabinet ook op de verlanglijstjes van die partijen stonden. Het debat gaat vooral over de gunst en de definitie van “de gewone, normale Nederlander”, schrijven Thijs Niemantsverdriet en Marike Stellinga.

Rutte begint aan zijn beantwoording om 10.30 uur. Naar verwachting antwoordt de premier in themablokken, zoals Zorg, Arbeidsmarkt en Migratie. De fractievoorzitters mogen Rutte, in tegenstelling tot bij de regeringsverklaring woensdag, direct interrumperen. Na het einde van de eerste termijn volgt nog de tweede termijn, waarin de partijen moties kunnen indienen in een poging het regeerakkoord nog te wijzigen.