Techbedrijven VS onder vuur om Russische trollen

Hoorzitting Congres VS

Moeten bedrijven als Facebook niet meer doen tegen buitenlandse inmenging? Het Congres in de VS voelde ze aan de tand.

Een senator voor een door Russische trollen verspreide tweet waarmee zij probeerden het opkomstcijfer onder Democratische kiezers naar beneden te krijgen. Foto Andrew Harnik / AP

Op 21 mei 2016 stonden voor de ingang van een islamitisch centrum in de Amerikaanse stad Houston tientallen demonstranten met vlaggen te zwaaien. Eén groep voerde actie tegen de „islamisering van Texas”, zoals omschreven in de advertentie op Facebook die de actievoerders naar deze plek had geleid. De andere groep was ook door een Facebookadvertentie aangespoord om de straat op te gaan. Zij kwamen voor de tegenactie, bedoeld om de rechten van islamitische burgers te verdedigen.

Een demonstrant klaagde destijds tegen een lokale journalist dat de organisatoren van de eerste demonstratie, Facebookpagina Heart of Texas, zich niet lieten zien. Nu weten we hoe dat komt. De pagina werd gerund vanuit Sint-Petersburg door aan het Kremlin verbonden internettrollen. Evenals de pagina die de tegenactie had georganiseerd, genaamd United Muslims of America. De kosten voor het bewerkstelligen van twee rivaliserende demonstraties in een vreemd land: een schamele 200 dollar aan Facebookadvertenties.

Meer opmerkelijke acties van Russische internettrollen kwamen deze dinsdag en woensdag aan het licht tijdens drie hoorzittingen door het Amerikaanse Congres. Zoals de oproep aan Democratische kiezers om via Twitter of sms te stemmen bij de presidentsverkiezingen, wat niet mogelijk is in de VS. Of een veel gedeeld neponderzoek waaruit zou blijken dat een meerderheid van de veteranen Hillary Clinton niet als president wilde. Techbedrijven moesten zich tegenover het Congres verantwoorden voor het toelaten van duizenden vergelijkbare berichten die bedoeld lijken om verdeeldheid in de Amerikaanse samenleving te zaaien.

De demonstraties in Houston waren volgens Richard Burr, de Republikeinse voorzitter van de inlichtingencommissie van de Senaat, een voorbeeld van hoe makkelijk de Russische trollen hun campagne op touw konden zetten. Streng sprak hij de techbedrijven toe: „U moet beter uw best doen om het Amerikaanse volk te verdedigen.” Die opdracht zette de toon voor de rest van de dag, waarin de bedrijven steeds feller werden gegrild door duidelijk gefrustreerde Congresleden.

In de beklaagdenbank zaten de topadvocaten van Facebook, Google en Twitter. Zij erkenden dat de platforms een rol hebben gespeeld bij Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen, maar kwamen tegelijk niet veel verder dan de belofte dat ze met een breed scala aan maatregelen – van openbare advertentielijsten tot automatische opsporing van politiek gevoelig materiaal – herhaling proberen te voorkomen. Het is niet duidelijk of de Russische campagne, voor een groot deel gericht op de beslissende swing states, de verkiezingsuitslag daadwerkelijk heeft beïnvloed.

Botsende wereldbeelden

De verhoren legden vooral twee botsende wereldbeelden bloot. De bedrijven uit Silicon Valley zien zichzelf als facilitators van het vrije internet, zonder verantwoordelijkheid voor door gebruikers geplaatst materiaal. Die visie stuitte op ongeloof van politici die vinden dat zij dezelfde verantwoordelijkheden hebben als mediabedrijven. Senator Al Franken vroeg retorisch: „Jullie kunnen niet eens roebels en politieke advertenties met elkaar verbinden en dan concluderen: die twee dingen betekenen foute boel?”

Video: Senator Al Franken verwijt techbedrijven te weinig te doen om Russische inmenging te voorkomen

Een wetsvoorstel dat meer transparantie beoogt over politieke advertenties op internet kon niet op de volle steun van de platforms rekenen. Er moeten eerst „nuances” tegen het licht worden gehouden, zei de advocaat van Google, dat net als de andere bedrijven in Washington lobbyt tegen verdere regulering van techbedrijven.

De zaak kwam begin september aan het rollen toen Facebook meldde 3.000 door Russische internettrollen verspreide politieke advertenties te hebben gevonden, geplaatst in de periode rond de verkiezingen. Daarna kwamen ook Twitter en Google, aangespoord door de inlichtingencommissie, naar buiten met onderzoeken naar Russische trollen. Op Facebook en dochterbedrijf Instagram hebben bijna 150 miljoen gebruikers de berichten van één trollenfabriek gezien. Volgens senator Mark Warner hebben de bedrijven nog lang niet de volle omvang van de Russische beïnvloedingscampagne in kaart gebracht.