Commentaar

Amsterdam dient beleid tegen radicalisering grondig op te helderen

Een geheime mediacampagne van de overheid om het gedrag van burgers te beïnvloeden. Nee, vandaag gaat het niet om de mogelijk Russische infiltratie in de Amerikaanse verkiezingscampagne, maar over Amsterdam. Al veel langer is duidelijk dat het in de hoofdstedelijke gemeentepolitiek rommelt op het terrein van het zogeheten antiradicaliseringsbeleid. Maar deze week wordt duidelijk dat de onlangs overleden burgemeester Eberhard van der Laan werkte aan een geheim project om radicaliserende moslimjongeren in de stad via een soort undercovervlogger op andere gedachten te brengen. Het gaat om ver uitgewerkte plannen waarbij een acteur in zogenaamd zelfgemaakte filmpjes een boze moslimjongere speelt, die verandert in een positivo. Het project is vorig jaar stilgelegd, wat nu leidt tot veel ophef in de Amsterdamse gemeenteraad want over de precieze redenen daarvoor bestaat nog geen duidelijkheid. Bovendien is er een onopgehelderde kwestie rond een antiradicaliseringsambtenaar die onder meer op verdenking van corruptie is ontslagen.

Maar wel is duidelijk dat het project met de naam ‘grijze campagne’, namelijk tegen zwart-witdenken, niet slechts onconventioneel was maar vooral roekeloos, contraproductief en strijdig met de transparantie waar waarlijk openbaar bestuur voor hoort te staan. In rond Amsterdams: dit zou een geval van pure volksverlakkerij geweest zijn.

De overheid, ook nationaal, experimenteert al veel langer met „onconventionele” manieren om burgers te bereiken. Communicatiewetenschappers houden zich bezig met persuasieve teksten die de mening willen beïnvloeden en manieren hoe burgers tot gewenst gedrag kunnen worden gebracht. Dat gebeurt ook al veel langer via film of filmpjes. Een oervoorbeeld was de soap van het ministerie van Verkeer en Waterstaat eind jaren tachtig omtrent de familie Oudenrijn. Dat was in werkelijkheid een alternatieve manier om de regels voor veilig verkeer aan de man te brengen. Recenter sponsorde het ministerie van Defensie de speelfilm Michiel de Ruyter. De gelijknamige Hollandse zeeheld wordt door de Koninklijke Marine actief ingezet om de positieve beeldvorming rond dit legeronderdeel te bevorderen.

Maar het verschil met de „grijze campagne” in Amsterdam, is natuurlijk die geheimhouding. Naar het zich laat aanzien hebben de Amsterdamse politie en het OM in de hoofdstad zich om deze reden verzet tegen het project, en terecht.

Op zich was het streven van de gemeente Amsterdam om voeling te houden met speciaal de Marokkaanse gemeenschappen in de stad lovenswaardig. De afdeling Radicalisering en Polarisatie, wat overigens een rare naam is voor een afdeling die het omgekeerde nastreeft, ontstond in reactie op de moord op Theo van Gogh in 2004 door een geradicaliseerde jonge moslim. Medewerkers signaleerden al vroeg de groeiende invloed van de meer radicale salafistische islam, maar kennelijk groeide er binnen de gemeentelijke organisatie gelijktijdig ook wantrouwen tegen deze afdeling.

Hoe dat zit, is nu onderwerp van een heftig politiek debat in de hoofdstad. De kwestie dient snel en grondig tot klaarheid te worden gebracht, want aan de orde is uiteindelijk de handhaving van de vreedzame samenleving door een betrouwbare overheid. Niet alleen in Amsterdam maar in heel Nederland.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.