Hoe noem je iemand die protesteert?

Ewoud Sanders

Mensen die protesteren worden protestanten genoemd. Net als mensen die het protestantisme aanhangen.

Met name orthodoxe protestanten hebben de naam zeer gezagsgetrouw te zijn. God bepaalt wat er gebeurt en mensen moeten daar deemoedig het hoofd voor buigen. Sommige orthodoxe protestanten vinden dat je zelfs niet over het weer mag klagen. Zeg ‘Het is slecht weer’ en je krijgt als antwoord: ‘Nee, het is Gods weer.’

Mensen die protesteren keren zich juist tegen het gezag. Zij gaan geregeld met spandoeken de straat op, roepen leuzen en hinderen het verkeer. In de ogen van sommige gezagsgetrouwe gelovigen doen zij alles wat God verboden heeft. Wat hebben deze religieuze en seculiere protestanten met elkaar te maken? Zijn zij taalkundig loten van dezelfde stam?

Dinsdag was het precies vijfhonderd jaar geleden dat Luther zijn 95 stellingen aan de deur van de slotkerk te Wittenberg spijkerde, althans: dat wil de legende. Tijdens de Rijksdag van Spiers in 1529 keerden lutherse steden en vorsten zich tegen de Rooms-Duitse keizer Karel V. Men spreekt in dit verband van het „Protest van Spiers”.

In de decennia daarna werd protestant een algemene benaming voor een christen die zich tijdens de Reformatie van het katholicisme afwendde. Eerst in het Duits en snel daarna in allerlei andere talen, waaronder het Nederlands. Protestant is afgeleid van het Latijnse protestari, wat ‘publiekelijk verklaren’ of ‘getuigen’ betekent.

Interessant is dat het woord protestant in de seculiere betekenis (‘iemand die ergens tegen protesteert; demonstrant’), volgens de Dikke van Dale helemaal niet bestaat. Volgens dit woordenboek heeft protestant slechts twee betekenissen, namelijk: 1. elk van de Duitse lutherse vorsten en steden die protest aantekenden tegen de besluiten van de rijksdag te Spiers in 1529; 2. lid van een van die christelijke kerkgenootschappen die ten gevolge van de kerkhervorming in de zestiende eeuw zijn ontstaan. Vergis ik me dan? Wordt protestant in de seculiere betekenis (bijna) niet gebruikt?

We noemen mensen die protesteren inderdaad veel vaker demonstranten, maar protestanten in de seculiere betekenis zijn zeker niet obscuur. Op internet vind je ze bij bosjes als je gaat zoeken op bijvoorbeeld „honderden” of „(tien)duizenden protestanten”.

Er was een tijd dat dergelijke berichten inderdaad over aanhangers van het protestantisme gingen. Zo meldde het katholieke dagblad De Tijd in 1908 opgewekt: „Honderden protestanten gaan jaarlijks tot de Katholieke Kerk over.” De afgelopen halve eeuw heeft de secularisatie echter zowel het protestantisme als het katholicisme hard getroffen. Wie nu leest „Tienduizenden protestanten vormen menselijke ketting tegen verouderde kerncentrale”, zal niet snel denken dat hier louter aanhangers van het protestantisme de handen ineen hebben geslagen.

Hier geldt doorgaans deze regel: hoe groter het aantal protestanten dat erin wordt genoemd, hoe kleiner de kans dat hiermee aanhangers van het protestantisme worden bedoeld. Om begripsverwarring te voorkomen lees je soms over protesteerder(s), maar dat is ongewoon.

Ik vermoed dat we protestant in de seculiere betekenis vooral tegenkomen in persberichten die uit het Engels zijn vertaald. En wel als vertaling van protester, dat net als protestant uiteindelijk teruggaat op het Latijnse protestari. Dus ja, taalkundig gezien zijn religieuze en seculiere protestanten loten van dezelfde stam, maar de oudste kennen we uit het Duits en de jongste uit het Engels.

schrijft over taal. Twitter: @ewoudsanders