Al drie jaar lang een ontheemde club

Sjachtar Donetsk

Sjachtar Donetsk is een ontheemde club sinds het oorlog is in Oekraïne. Voor het duel tegen Feyenoord wijkt het uit naar Charkov.

De multifunctionele Donbas Arena in Donetsk werd in 2009 geopend en was de thuisbasis van Sjachtar Donetsk, tot de oorlog in 2014 begon. Het stadion ligt nu in het gebied van de ‘Volksrepubliek Donetsk’. Foto Hollandse Hoogte

Een vriendelijke knik en een handdruk. Sjachtar Donetsk-middenvelder Taras Stepanenko dampt nog na in de Kuip, twee weken terug, na het Champions League-duel tegen Feyenoord. Het gespreksonderwerp: het vertrek uit Donetsk, ruim drie jaar geleden, toen de oorlog in Oekraïne begon. De club werd verplaatst, inclusief spelers, medewerkers, familie. Een groepje jonge Oekraïense sportjournalisten staat bij het gesprek – ook zij vertrokken.

Stepanenko vertelt over het moment dat ze de stad verlieten, mei 2014. Huizen, auto’s en kleding werden achtergelaten. Kiev was de bestemming, zonder te weten wanneer ze zouden terugkeren. „Het was erg moeilijk”, zegt Stepanenko, international en een van de bepalende spelers bij Sjachtar. „In het begin stelden de mensen in Kiev zich hard jegens ons op vanwege de oorlog in het oosten van Oekraïne. Maar nu voelen we steun door het hele land.”

Stadion in handen van separatisten

Sjachtar Donetsk is een ontheemde club sinds het conflict begon, dat al meer dan tienduizend levens eiste. Ondanks de Minsk-vredesonderhandelingen wordt aan het front nog vrijwel dagelijks geschoten en komen Rusland en Oekraïne geen stap nader tot elkaar. Door het vertrek verloor Sjachtar zijn fans en ook het stadion. De in 2009 geopende Donbas Arena ligt nu in het gebied dat in handen is van de pro-Russische separatisten van de ‘Volksrepubliek Donetsk’.

„Alles doet pijn. Je huis wordt afgepakt. Je kunt je eigen team niet in je eigen regio zien spelen”, zegt de Oekraïense oud-international Jevgeni Levtsjenko, die zijn jeugd in Donetsk doorbracht. Hem wordt als prominent gezicht afgeraden naar de stad te reizen omdat hij in het conflict de kant van Kiev koos. „Rusland heeft een stuk land ingepikt. Pure machtspolitiek.”

Nieuwe hoofdkwartier in Kiev

Het hoofdkwartier van Sjachtar verhuisde naar Kiev, zevenhonderd kilometer van Donetsk. Daar zit nu ook het trainingscomplex. Door de politieke situatie – en de rivaliteit met Dynamo Kiev – wordt Kiev ongeschikt geacht als speelstad voor Sjachtar. De return tegen Feyenoord, woensdagavond, wordt afgewerkt in het Metalist-stadion in Charkov, in het noordoosten van het land, daar waar Oranje alle drie de poulewedstrijden verloor op het EK van 2012.

Sinds begin dit jaar speelt Sjachtar hier de thuisduels. Daarvoor in het westelijk gelegen Lviv, op zo’n 1.300 kilometer van Donetsk. Het was geen succes: ze kregen nauwelijks steun van de lokale bevolking. Levtsjenko: „Ze speelden daar tegen de tegenstander en hun eigen publiek.”

Charkov ligt dichter bij Donetsk, op zo’n 300 kilometer. „Daar voelen ze zich meer thuis, er is meer begrip en ze krijgen ook meer support”, zegt Levtsjenko. Veel mensen uit de Donbas – de conflictregio – zijn naar Charkov vertrokken, vertelt Stepanenko. Naar thuisduels in de competitie komen doorgaans zo’n 10.000 mensen, al waren het er zaterdag tegen nummer laatst Stal Kamjanske slechts 2.741.

The Guardian maakte een mini-docu over Sjachtar:

„Dit is dodelijk voor de club”, zegt Jan Streuer, die van 2007 tot 2016 als hoofdscout en adviseur werkte voor Sjachtar. „Ze hebben veel minder inkomsten uit supporters. En het wordt moeilijker goede, nieuwe spelers aan te trekken door de situatie.”

Levtsjenko vertelt over een speler van Sjachtar die na het uitbreken van de oorlog zijn Porsche Cayenne van Donetsk naar Kiev bracht. Door de spanningen mocht hij niet gezien worden en reed hij ’s nachts via een alternatieve route over kleine weggetjes. Een riskante operatie, zegt Levtsjenko. „Die weg was een knollentuin en er lagen landmijnen.” Het liep goed af.

De club heeft nu 550 werknemers, waar het er duizend waren toen de oorlog begon, schreef The Guardian. In Donetsk zit nog een deel van de jeugdopleiding voor de leeftijd van acht tot en met dertien. „De trainers proberen daar kinderen uit de regio op te leiden, jaarlijks leveren zij een team af aan de academy in Kiev”, vertelt Patrick van Leeuwen, voormalig hoofd jeugdopleiding bij de club.

Honderd vluchten per jaar

Het verblijf in Kiev krijgt een structureel karakter. Waar spelers vorig jaar in hotels verbleven, hebben ze nu een appartement, vertelt Stepanenko. Maar thuis spelen ze nooit, voor elk duel moeten ze vliegen. Dinsdagochtend trainden ze in Kiev, ’s middags vlogen ze naar Charkov voor het duel met Feyenoord.

„Het is lastig dat je zo veel moet vliegen”, zegt Stepanenko. „We maken meer dan honderd vluchten per jaar. Soms is het van invloed op je fysieke en mentale toestand.” Sinds coach Paulo Fonseca het in de zomer overnam van Mircea Lucescu krijgen ze meer tijd om door te brengen met hun families, zegt Stepananko. Psychologisch is dat belangrijk, stelt hij.

De vraag is of en wanneer Sjachtar terugkeert naar Donetsk. „We wachten op dat moment, maar we weten niet wanneer het komt”, zegt Stepanenko. „Het is een moeilijke situatie, alleen God weet wanneer het opgelost zal worden.”