Waar moeten de vluchtelingen op Manus Island heen?

Vluchtelingenbeleid Australië

Dinsdag sluit Australië een kamp voor vluchtelingen op Papoea-Nieuw-Guinea. Wat te doen met de ruim 700 man die er nog zitten?

Het Australische detentiecentrum voor vluchtelingen op het eiland Manus. Het kamp gaat deze dinsdag dicht. Foto Vlad Sokhin/Hollandse Hoogte

‘Mijn grootste angst is dat Australië ons zonder enige bescherming achterlaat op Papoea-Nieuw-Guinea”, schrijft Behrouz Boochani me via WhatsApp, op 4 oktober. De vluchteling in het Australische detentiecentrum op het eiland Manus wist dat het centrum deze dinsdag gesloten zou worden. De Hoge Raad van Papoea-Nieuw-Guinea (PNG), waar Manus bij hoort, verklaarde het kamp in april 2016 illegaal. De dagelijkse stille protesten van de bewoners, de twee zelfmoorden sinds augustus en de drie zwaargewonden die vielen bij aanvallen van

lokale bewoners: ze hebben de sluiting niet kunnen voorkomen. De grootste hoop van de vluchtelingen in het kamp wordt niet vervuld: ze mogen niet naar Australië.

Human Rights Watch wees er afgelopen donderdag op dat de sluiting uitdraait op een humanitair drama. Want wat gebeurt er dan wel met de ruim 700 mannen die nog in het detentiecentrum zitten? Australië wil hen overplaatsen naar twee andere plekken op het eiland, waar ze niet in een afgesloten kamp zitten. Maar daar zijn ze niet veilig, zeggen ze, en weigeren het detentiekamp te verlaten. Deze zomer kwam het nieuws naar buiten dat enkele vluchtelingen waren aangevallen door de lokale bevolking met machetes en stokken, drie van hen belandden in het ziekenhuis met zware verwondingen.

De lokale bevolking denkt dat de achtergebleven mannen op Manus criminelen of terroristen zijn en wil hen niet in hun gemeenschap, zegt Elaine Pearson van Human Rights Watch (HRW) door de telefoon. Enkele dagen eerder was ze in het kamp. „De bevolking op Manus denkt dat als het om goede mensen ging, Australië die mannen nooit op Manus gedumpt zou hebben”.

Van de 718 mannen hebben er 551 een vluchtelingenstatus, van de andere 167 is de asielaanvraag afgewezen. Voor deze dinsdag zouden de vluchtelingen naar Amerika gaan op basis van een ruil, waarbij Australië vluchtelingen uit Midden-Amerika zou opnemen. Tot nu toe zijn nog maar 25 mannen herplaatst. Amerika heeft aangegeven nergens toe verplicht te zijn.

Andere opties: terugkeren naar eigen land, of in PNG blijven. Maar daar is nauwelijks werk, vertelt Elaine Pearson van HRW. Ze zocht de enige vier vluchtelingen op die het in de afgelopen jaren is gelukt een baan te vinden in hoofdstad Port Moresby en schrok van hun omstandigheden: een absoluut bestaansminimum in een onveilige wijk. Geen van de mannen die nu nog in het kamp zitten, heeft de uitnodiging van PNG geaccepteerd.

Wat nu? Boochani heeft wel een vermoeden wat gaat gebeuren: water wordt afgesloten, er komt geen voedsel meer en er zijn geen medische voorzieningen meer. „De Australische grenspolitie dreigt daar de laatste weken telkens mee. Ze hangen mededelingen op dat dit centrum snel zal sluiten en dat alles afgesloten wordt, dat de veiligheidsdienst van Papoea-Nieuw-Guinea de leiding zal overnemen en dat de hekken verwijderd worden. Het waren juist die hekken die ons tot nu toe altijd beschermden tegen aanvallen van buitenaf.”

Donderdagavond kregen Boochani en zijn medebewoners een notitie te zien waarin stond dat de politie van PNG hun verhuizing naar een ander deel van het eiland zou begeleiden. „De veiligheid van zowel de vluchtelingen als de ambtenaren spreekt niet vanzelf vanwege de spanningen die de bevolking op Manus op het moment doormaakt,” staat er.

Lees ook het stuk over drie vluchtelingen die op Manus werden aangevallen met machetes na de protesten die uitbraken door het gedwongen vertrek uit het centrum.

Protesten en hongerstakingen

Het detentiecentrum op Manus ontstond in 2013 toen de Australische regering bepaalde dat er geen vluchtelingen per boot Australië meer binnen mochten komen. Elke vluchteling die per boot Australië probeerde te bereiken, werd tegengehouden en verplaatst naar Manus of een vergelijkbaar detentiecentrum op de eilandstaat Nauru. Dat lijkt te werken: exacte cijfers zijn onbekend, maar dit voorjaar stelde een parlementslid dat sinds 2013 geen bootvluchtelingen in Australië meer zijn aangekomen.

Boochani is een van de vluchtelingen die in 2013 werden tegengehouden. De Koerdische journalist ontvluchtte in 2013 Iran, om later dat jaar van Indonesië de boottocht naar Australië te maken. Hij werd opgepakt en kwam direct terecht op Manus. Sindsdien wacht hij op een beoordeling van zijn aanvraag. „Toen ik hier net aankwam, was er te weinig voedsel, geen zeep, scheermesjes of shampoo – helemaal niets wat hygiëne betreft. Na protesten en een hongerstaking ging het wat beter, maar inmiddels zijn de voedselvoorraden weer gekrompen. Gedeelten in het kamp zijn nu afgesloten van water en elektriciteit, de wc’s en douches functioneren niet meer.” In al die vier jaar restte hem niets anders dan wachten op toestemming om naar Australië te gaan.

Lees ook het interview met migratie-expert Paris Aristotle: ‘Herhaal onze fout niet: wees streng én humaan voor bootmigrant’

Pearson bezocht Manus twee jaar geleden ook al. Ze is geschrokken van de verschillen tussen toen en nu. In 2015 viel haar al op hoe vermoeid iedereen was. Nu werd haar duidelijk hoe groot de tol van het nutteloos wachten is: „Mannen die gezond waren binnengekomen zijn nu depressief. Het is vreselijk om te zien.”

Een groot probleem is volgens Pearson dat in al die jaren niets is gedaan om hen op een of andere manier te laten integreren. Er is de hele dag niets te doen: geen opleidingsmogelijkheden, geen Engelse les, geen integratiecursus of werk. Pearson: „De mannen die er zitten, staan op, ontbijten en wachten. Er zijn veel asielzoekers die zijn teruggegaan, maar de mannen die blijven, zien echt geen uitweg in een terugkeer.”

Wie is verantwoordelijk voor de vluchtelingen die achterblijven en zich niet laten overplaatsen? Volgens Daniel Webb, hoofd juridische zaken van het Human Rights Law Centre in Melbourne, is evident dat de Australische regering dat is. „De regering heeft de detentiecentra gebouwd. Zij schrijven de cheques uit en bepalen wat er gebeurt. Dus al sluiten ze dit centrum, ze blijven zowel juridisch als moreel verantwoordelijk voor de mensen die er nu zitten.”

Bekijk ook de video van Human Rights Watch over Manus: