Schiphol raakt vrachtvluchten kwijt

Luchtvaart

Rusland eist een oplossing voor het capaciteitstekort op Schiphol. Achter de rel schuilt een groter probleem rond de vrachtvluchten.

Een Boeing van de Russische vrachtmaatschappij AirBridgeCargo. Foto Bloomberg

Minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat, VVD) ervaart al snel dat luchtvaart een lastige portefeuille is. In haar eerste werkweek moet ze de Russische regering gerust zien te stellen. Haar collega in Moskou is ontstemd over de Nederlandse behandeling van de Russische vrachtmaatschappij AirBridgeCargo. De maatschappij heeft sinds afgelopen zondag, het begin van het winterseizoen, minder start- en landingstijden (slots) op Schiphol.

De Telegraaf meldde maandag dat Rusland als represaille dreigt het Russische luchtruim te sluiten voor KLM. De vluchten naar Moskou en Sint-Petersburg blijven intact, maar de vliegtuigen naar China, Japan en Zuid-Korea moeten uren omvliegen. Het Russische ultimatum loopt zaterdag af.

Leen van der List, projectleider Schiphol van FNV Luchtvaart, had „redelijk betrouwbare informatie” ontvangen over het dreigement. Dus was het geen verrassing voor de FNV toen de vakbond vorige week door KLM werd uitgenodigd om te komen praten over cao-overtredingen voor het cabinepersoneel. Als de vluchten langer duren moeten afspraken over werktijden worden bijgesteld.

Ben Radstaak, directeur van brancheorganisatie Air Cargo Netherlands (ACN), spreekt van een „voor westerse begrippen acute en abrupte maatregel”. Hij wist niet van het dreigement, maar is ook niet echt verrast. „Een conflict dreigt al maanden. Het is hooguit vreemd dat Rusland zonder aankondiging zo’n zwaar middel inzet.” Radstaak hoopt dat de zaak met een sisser afloopt. „Iemand moet snel gaan bewegen.”

Uitwijken naar buurlanden

De Ruslandrel is een extreme uiting van een probleem dat veel partijen raakt. Schiphol zit vol en vrachtmaatschappijen moeten uitwijken naar andere luchthavens. Het is ook een probleem dat lag te wachten op een uitbarsting. Twee maanden geleden waarschuwden FNV, ACN, en transportkoepels evofenedex en TLN al voor de gevolgen van strengere regels bij het toewijzen van slots.

De slotverdeling gaat per seizoen. Een maatschappij behoudt een gelijk aantal slots, mits 80 procent van de toegewezen slots in het vorige seizoen daadwerkelijk is gebruikt. Met speling in het schema werd die regel tot nu toe flexibel gehanteerd.

De situatie is echter gewijzigd. Drie jaar eerder dan verwacht bereikt Schiphol de met omwonenden afgesproken limiet van 500.000 starts en landingen per jaar. Daarom voert de slotverdeler de 80 procentsregel vanaf deze winter strikt uit.

Dat raakt vooral vrachtmaatschappijen, want die hebben minder strakke vluchttijden dan passagiersmaatschappijen. Ze lieten hun slots vaak lopen. En dus raakten ze voor dit seizoen, lopend tot eind maart, vluchten kwijt op Schiphol. In totaal gaat het om dertig van de 150 intercontinentale vrachtvluchten per week. KLM behoudt de slots.

Dit winterseizoen is verloren, zegt ACN-directeur Radstaak. „Die vluchten zijn weg, die krijg je niet zomaar terug.” AirBridgeCargo is voor een deel uitgeweken naar Luik, Singapore Airlines en het Chinese Suparna naar Brussel, Emirates naar Brussel, Kopenhagen en Frankfurt.

Volgens andere betrokkenen is het seizoen te redden met een snelle politieke ingreep. Ook omdat sommige maatschappijen hun lading nog op Schiphol afhandelen en met vrachtwagens naar Luik rijden. Zo’n operatie kan gemakkelijk worden hersteld.

De sterke positie van Schiphol als vrachtvliegveld – nummer drie in Europa, na Frankfurt en Parijs, 28 vrachtmaatschappijen – staat onder druk, zegt Marco Wiesehahn van evofenedex. „Dit raakt Nederland als vestigingsland voor multinationals. Distributiecentra raken hun aan- en afvoerlijnen kwijt.” Luchtvracht zorgt volgens evofenedex in totaal voor 70.000 banen. Voorlopig gaan honderd banen verloren bij afhandelaar Menzies World Cargo.

Vertrouwen herwinnen

De oplossing is helder, zeggen vervoerders en maatschappijen. Minister Van Nieuwenhuizen moet twee maatregelen nemen: voorrang voor vrachtmaatschappijen bij slotverdeling (local rule) en herverdeling van niet-gebruikte slots (yielding). Zo kan het vertrouwen van vrachtmaatschappijen dat Schiphol nog ruimte voor ze heeft worden herwonnen.

Invoering van de local rule is op 11 oktober echter weggestemd door de maatschappijen die actief zijn op Schiphol. Budgetmaatschappijen voelen er niets voor. KLM en Schiphol onthielden zich van stemming.

Op 20 oktober, op de valreep, riep staatssecretaris Dijksma Schiphol op om binnen vier weken alsnog met een voorstel voor zo’n regel te komen, zodat haar opvolger hem kan invoeren. Schiphol „onderzoekt alle mogelijkheden”, zegt een woordvoerder.