Liveblog

Teruglezen: Tweede Kamer debatteert over de regeringsverklaring

Automatische verversing

We sluiten het liveblog

Na bijna dertien uur is de eerste dag van het debat over de regeringsverklaring ten einde. We sluiten het liveblog. Morgen om 10.30 uur start premier Mark Rutte met zijn reactie, uiteraard zijn we dan weer terug met een nieuw liveblog. Tot dan!

Baudet: "Onze partij is de partij van de liefde"

Het laatste woord is vandaag aan Thierry Baudet, leider van Forum voor Democratie. Baudet schetste een droevig verhaal, hij sprak over de nadagen van onze westerse cultuur. "Dit kabinet mist de kracht om de Europese renaissance teweeg te brengen", zei Baudet. De partijen hebben te weinig "stamina" om de storm die woedt aan te kunnen.

Zoals verwacht richtte Baudet zich vooral tot VVD-kiezers, waarvan hij er veel hoopt over te nemen. Wellicht al bij de komende gemeenteraadsverkiezingen, waar zijn partij meedoet in Amsterdam. Volgens Baudet denken veel van de VVD-stemmers inmiddels "Wat heb ik gedaan?" Hij wees op de vele nieuwe leden die zijn partij heeft verzameld. Volgens Baudet is ons politieke systeem aan het einde van zijn levenscyclus gekomen en dringt de invloed van de kiezer niet meer door tot de politiek. Zoals gebruikelijk pleitte Baudet daarom voor het invoeren van bindende referenda.

Een tweede punt van Baudet: het terugdringen van de immigratie. Hij pleitte voor een Australisch model, waarbij migranten op strenge voorwaarden worden toegelaten. Ook pleitte Baudet voor de herinvoering van grenscontroles. Zoals gebruikelijk kwam het zogeheten "partijkartel" weer een aantal keren terug in het betoog van Baudet: zijn terminologie voor het verdelen van banen tussen politici.

Nadat Asscher eerder zei dat het land wel wat liever mocht worden, toonde ook Baudet zich van zijn zoete kant. Volgens Baudet is zijn partij "de partij van de liefde". Hij sloot af: "Het Forum voor Democratie is de enige die het tij nog kan keren".

Kuzu laakt "pestmaatregelen" voor mensen met twee paspoorten

Het thema van de inbreng van Denk-leider Tunahan Kuzu: "Hoe krijgen jullie het voor elkaar?" Kuzu somde een lijst op met maatregelen die hij onbegrijpelijk vindt en categoriseerde de coalitie als "het kabinet dat niemand wil".

De Denk-leider refereerde net als Henk Krol aan een aantal mensen in de samenleving die het beleid van Rutte III zullen voelen. De mensen van Kuzu heetten wellicht iets anders, Mohammed, Wendy en tante Leen, maar net als de familie van Krol zullen ze weinig profijt hebben van de maatregelen.

Kuzu vervolgde zijn betoog met het wijzen op inconsistenties bij de partijen. Hij somde alle verkiezingsbeloftes op die de regeringspartijen zouden hebben verbroken. "Het lijkt alsof het regeerakkoord is geschreven door een pathologische leugenaar", aldus Kuzu. Net als de overige linkse partijen wees Kuzu ook op de verlaging van de dividendbelasting: "cadeautjes voor het grootkapitaal". "Dit kabinet lekt geld naar mensen die het niet nodig hebben", zei Kuzu.

De Denk-leider hamerde daarnaast in het bijzonder op het ontbreken van extra beleid om racisme en discriminatie terug te dringen. Het feit dat het nieuwe kabinet het hebben van twee paspoorten wil terugdringen noemt Kuzu een "pestmaatregel". "Als je niet weet wie de vijand is, kies dan de mensen met twee paspoorten." Volgens Kuzu is het "zondebokpolitiek, met steun van D66". Integratie is volgens Kuzu een verouderd begrip: het kabinet zou moeten kiezen voor wederzijdse acceptatie.

Kuzu vervolgde met de boodschap dat we trotser moeten zijn op de "kracht van diversiteit". In het kabinet-Rutte III ziet hij daar echter niets van terug. "Dat is niet gaaf, dat is niet normaal", beet Kuzu Rutte toe. Rutte draagt met zijn beleid volgens Kuzu bij aan de verdeeldheid in de samenleving, terwijl hij zou moeten verbinden. Kuzu sloot af met hoop: hoop op een nieuwe generatie, die niet meer zal meemaken dat afkomst bepalend is, en hoop op een samenleving waarin diversiteit een meerwaarde is.

Net als bij Thieme en Krol nam niemand de moeite om Kuzu te interrumperen. Waarschijnlijk zijn de overige Kamerleden, na inmiddels bijna dertien uur debatteren, enigszins vermoeid.

Van der Staaij doet speech in tien tweets

Het debat is inmiddels twaalf uur bezig, en dus geeft SGP-leider Kees van der Staaij zijn bijdrage de titel: “Gebed zonder end.” In plaats van een speech, kiest Van der Staaij om de mensen wakker te houden voor tien tweets. Terwijl hij ze behandelde, werden ze live vanaf zijn account getweet. De SGP wil bijvoorbeeld graag dat een Nederlandse vlag wordt geplaatst in het parlement. "Waarom is dat eigenlijk nog niet zo", vroeg Van der Staaij zich af.

Twitter avatar keesvdstaaij Kees van der Staaij Een regeringsverklaring op dankdag! Het is overigens niet zo dat de kerken vanwege nieuwe kabinet een dankdag uitriepen.
Twitter avatar keesvdstaaij Kees van der Staaij De SGP pleit voor het neerzetten van NL vlag in parlement. Dat zou nét zo vanzelfsprekend moeten zijn als aanleren van het volkslied.

Van der Staaij ging ook in op het feit dat een Australische arts die een voorvechter van euthanasie is in Amsterdam woont. NRC-redacteur Enzo van Steenbergen publiceerde onlangs een groot onderzoeksverhaal naar de verkoop van euthenasiemiddelen, waarin deze zogeheten Dr. Death een grote rol speelde.

Twitter avatar keesvdstaaij Kees van der Staaij De SGP wil weten of regering gaat optreden tegen Australische ex-arts dr. Death die vanuit Amsterdam zijn zelfmoordhandboek verkoopt

Van der Staaij wilde daarnaast weten welk beleid het kabinet gaat voeren inzake Israël. Hij toonde zich kritisch over het experiment met de wietwet en sprak de hoop uit dat die laatste wet hetzelfde leven beschoren is als de referendumwet. Tenslotte dankte Van der Staaij voor het vertrouwen en verwees hij naar een schilderij dat hij naar het parlement had gehaald.

Twitter avatar keesvdstaaij Kees van der Staaij Ik weet waarom CDA+CU wietwet gunnen aan Pechtold. Ze voorzien referendum-scenario: bezit van de zaak is 't einde van vermaak...

Krol vertelt het verhaal van een Brabantse familie

50Plus-leider Henk Krol vertelt het verhaal van Nederland aan de hand van gewone Nederlanders die zich zorgen maken over de toekomst. Krol vertelt over een familie van vijf generaties uit Brabant met wie hij de afgelopen weken over het regeerakkoord sprak. Aan de hand van verhalen van maakt hij duidelijk wat 50Plus van de verschillende zaken uit het regeerakkoord van Rutte III vindt. Krol vraagt zich af of de btw-verhoging kan worden teruggedraaid, die de familie raakt. En of het pensioenstelsel intact kan blijven, omdat Ben niet langer door kan werken in de bouw. Krol heeft ook vragen over het afschaffen van de wet-Hillen, die grootmoeder Annelies als een boete op spaarzaamheid ziet. Aandacht is er ook voor Benita, die een studieschuld heeft door het leenstelsel. Lees het verhaal hier terug.

Het relaas van Krol leidde tot een melige sfeer onder parlementaire verslaggevers op Twitter:

Twitter avatar floorbremer floor bremer Krol heeft een familiekroniek geschreven en leest die nu voor. Begonnen bij de baby. We zijn inmiddels bij de betovergrootmoeder #apb17
Twitter avatar RGjournalist @RGjournalist BREEK : RECONSTRUCTIE KROL: Baby Galicia, dochter Patricia, moeder Annelies, vader Ben die in de bouw werkt. En bet-overgrootmoeder Nelleke
Twitter avatar RGjournalist @RGjournalist Hier. De hele familie die Krol beschreef. Onnavolgbaar verhaal. https://t.co/nM9tRpnojj
Twitter avatar AvinashBhikhie Avinash Bhikhie Elsevier gaat de inbreng van Krol in boekvorm uitbrengen zodat je je kinderen met een mooie kaft in slaap kan lezen.

Thieme: kabinet schuift klimaatmaatregelen voor zich uit

Foto ANP.

Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren begint haar inbreng zoals verwacht met de klimaatambities van het kabinet. Thieme is blij dat er mooie woorden over het klimaat in het regeerakkoord staan, maar volgens haar schuift Rutte III vooral maatregelen vooruit. De ambities moeten vooral worden gerealiseerd door volgende kabinetten, stelt Thieme. Ze noemt bijvoorbeeld het sluiten van de kolencentrales, waarvoor pas in een volgend kabinet een tijdpad moet worden opgesteld. "Dit kabinet pronkt met de veren van zijn opvolgers", aldus Thieme.

Dat Rutte III 'het groenste akkoord ooit' heeft geschreven betwijfelt ze dan ook. Thieme vindt dats het regeerakkoord "geen trendbreuk is met het volledig niet-groene beleid van de afgelopen vijf regeringen". Thieme vindt het weinig hoopvol dat Eric Wiebes zowel minister van Economische Zaken als minister van Klimaat is, twee zaken die volgens haar moeilijk samengaan.

Als voorbeeld voor haar twijfels over het klimaatbeleid noemt Thieme het plan om op grote schaal CO2 uit de zware industrie af te vangen uit fabrieken en die op te slaan, vooornamelijk diep onder zee. Thieme noemt dit "een fossiel plan uit een achterhaald tijdperk". Volgens de Partij voor de Dieren is het plan onhaalbaar en kost het onnodig veel energie. Thieme vraagt Rutte waarom het kabinet "het onbegaanbare pad van de CO2-opslag verkiest boven echte oplossingen".

Thieme is teleurgesteld over de volgens haar grote stempel die multinationals en landbouwbedrijven drukken op het regeerakkoord. Als voorbeelden noemt ze het afschaffen van de dividendbelasting en het niet invoeren van belastingen als een vleestaks.

Segers wil letten op "kleine paragrafen" uit het akkoord

Segers vervolgde zijn betoog door te wijzen op maatregelen die de kloof tussen vaste werknemers en flexwerkers moet verminderen, en die tussen de randstad en de rest van het land. Ook de investeringen in defensie en politie werden door Segers geprezen. In het bijzonder noemde Segers de uitvoering van de "kleine paragrafen in het regeerakkoord", het luisteren naar de stem van de mensen die zelf geen stem hebben. "Wij hebben de opdracht om te spreken voor hen die weerloos zijn", zei Segers. Hij doelde daarbij onder andere op het terugdringen van mensenhandel, de suïcidepreventie, het voorkomen van onbedoelde zwangerschappen en het terugdringen van problematische schulden.

Van SP-leider Emile Roemer werd Segers vervolgens ondervraagd over een gevoelig punt: het feit dat het kinderpardon niet wordt verruimd. Segers antwoordde dat nu eenmaal niet elk ideaal is ingewilligd. "Zeer spijtig", antwoordde Roemer. "Maar waarom heeft u zich dan wel laten inpakken met cadeautjes voor multinationals?" Roemer hoopte dat Segers vanavond nog even "een biertje" zou pakken met de vier coalitiepartners, en dat men morgen bekend zou maken dat de dividendbelasting niet geschrapt wordt. Segers reageerde door te benadrukken dat regeren nu eenmaal betekent dat je compromissen sluit.

Segers sloot af door het nieuwe kabinet veel werkvreugde en, vanuit de grond van zijn hart, "de zegen van God" toe te wensen.

Segers wil tegenstellingen verkleinen

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers heeft het woord genomen. Ook hij begon, net als Sybrand Buma, met een verwijzing naar de viering van 500 jaar reformatie. Juist daags daarna wilde hij daarom eens een katholieke vraag opwerpen: "Waartoe is dit kabinet op aarde?" En daarmee dus ook: "Wat maakt deze coalitie voor de ChristenUnie een waardevolle?"

Het antwoord van Segers: "Dit kabinet is geen doel in zichzelf, maar is er om het goede te doen, om dienstbaar te zijn aan Nederlanders." Ook Segers benadrukte daarbij de hand uit te steken naar buiten de eigen coalitie. Weer net als Buma haalde ook Segers Kim Putters, directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau, aan, die regelmatig heeft gewaarschuwd voor het gevaar van tegenstellingen in de samenleving.

Om die te verminderen, somde Segers een lijst aan verworvenheden in het regeerakkoord op. Allereerst investeringen in het onderwijs, maar ook meer geld voor gezinnen en vergaande vergroeningsmaatregelen. Daarop kreeg Segers een vraag van GroenLinks-leider Jesse Klaver: "Is het voor de ChristenUnie bespreekbaar een alternatief te verzinnen voor het subsidiëren van de opslag van CO2?" Daarover valt te praten, reageerde Segers. Ook Marianne Thieme verzocht een duidelijker invulling van de vergroeningsmaatregelen, en wilde weten welke eisen aan de landbouw zullen worden gesteld. Segers benadrukte dat het kabinet grote stappen zet, dat de zegeningen moeten worden geteld en dat Thieme hen vooral moet blijven opjagen.

Asscher wil land "liever maken"

Anders dan andere partijen had Asscher een hele rits aan duidelijke vragen voor premier Rutte. Klopt het dat er wordt bezuinigd op de huurtoeslag? Wat is het verhaal voor de leraren in het voortgezet onderwijs? Hoe zit het precies met de plannen voor de pensioenleeftijd?

Asscher sloot af met een verwijzing naar de onlangs overleden burgemeester van Amsterdam Eberhard van der Laan: "Laten we proberen dit land liever te maken."

Asscher verrast met vroege motie

Foto Remko de Waal/ANP

Vertrouwen in de toekomst kan alleen als we vertrouwen in elkaar hebben, zei Asscher. En daarvoor droeg hij het alternatieve programma aan dat hij gisteren met zijn mede-oppositiepartijen presenteerde. Asscher benadrukte een alternatief te willen bieden, en niet alleen maar "tegen te zijn" Naast met GroenLinks en de SP, zei Asscher ook met onder andere de FNV, de CNV en Greenpeace te willen werken "aan een modern land met gelukkige en tevreden inwoners."

Asscher wil weten of die samenwerking ook vanuit het kabinet zal komen. "Gaat dit kabinet kiezen voor het ijzeren eigen gelijk?" Hij wenste het kabinet in dat geval "veel succes ermee". Of wordt het een "uitgestoken hand, warme hand, kleffe hand of slappe hand"?

Om die uitgestoken hand te toetsen, wilde Asscher direct steun om een motie in te dienen, wat ongebruikelijk is in de eerste termijn van een debat. Om dat te mogen doen, moet een meerderheid van de Kamer instemmen. Even volgde er verwarring, want geen van de coalitiepartijen snapte waarom dit nodig was en Asscher niet gewoon wachtte tot de tweede termijn. Uiteindelijk mocht Asscher zijn motie, die ging over het voorkomen van bezuinigingen bij het sluiten van akkoorden in de wijkverpleging, voorlezen. Die motie wordt niet alleen gesteund door links, maar ook door onder andere 50Plus, de PVV en Forum voor Democratie.

Het is een slimme zet van Asscher. Met zijn vroege motie trekt hij veel aandacht voor het thema dat hij wil agenderen: de bezuinigingen op de wijkverpleging. Als hij zijn motie pas morgen had ingediend, was er tijdens zijn spreektijd vandaag veel minder belangstelling voor geweest.

Asscher: Politici moeten het cynisme niet voeden

"Dat de Trêveszaal op een kier stond, zei Rutte vanochtend", begon Lodewijk Asscher, fractievoorzitter van de PvdA, zijn termijn. Hij vervolgde: "Een deel van Vak K. denkt nu wellicht: kan ik er nog uit?" Asscher wreef het er nog even in: geen van de nieuwe ministers mag vandaag of morgen iets terugzeggen.

Tot voor kort zat Asscher zelf nog aan die kant van de ruimte. Hij refereerde eraan, toen hij opsomde welke verworvenheden het vorige kabinet voor elkaar had gekregen. Toch benadrukte Asscher de diepe onzekerheid die de samenleving op het moment kenmerkt. "Een algeheel moedeloos gevoel heeft zich van mensen meester gemaakt", zei Asscher, daarbij oud-PvdA-leider Joop den Uyl citerend. Het uit elkaar vallen van sociale structuren werd door hem al beschreven, en ook dat is nu de opdracht, aldus Asscher.

Politici moeten het cynisme niet voeden, benadrukte Asscher. En daar vond hij een mooie gelegenheid nog een keer terug te komen op het eerdere debat over de abortuspil. "Dat er afspraken zijn gemaakt over gevoelige kwesties die niet zijn opgeschreven, dat voedt het cynisme", zei Asscher. D66-leider Pechtold snelde zich naar de microfoon om de bal terug te kaatsen. Volgens Pechtold is het juist cynisch dat Asscher suggereert dat geheime afspraken zijn gemaakt, wat Pechtold blijft ontkennen.

Venijnig vluchtelingendebat tussen Pechtold en Klaver

Bij de laatste interruptie bij Pechtold door GroenLinks-leider Klaver werd het nog even venijnig. Klaver maakt zich zorgen om de passage in het regeerakkoord waarin staat dat drenkelingen "naar de dichtsbijzijnde veilige haven worden gebracht, ook al is dat aan de kant van waaruit men vertrokken is". De GroenLinks-leider is bang dat vluchtelingen op bootjes worden teruggestuurd naar onveilige gebieden en geen eerlijke kans op asiel krijgen in Europa.

Precies over deze afspraken mislukten de eerdere formatiegesprekken tussen D66 en GroenLinks. Pechtold kon zijn irritatie over de vragen van Klaver daarom moeilijk verbergen en stelt dat de randvoorwaarden voor het terugsturen "heel erg duidelijk zijn". Het verhaal van migranten zal individueel getoetst worden op veilige plekken zoals vluchtelingenkampen in Noord-Afrika, bezweert Pechtold. Hij verwerpt de suggestie van Klaver dat de afspraken te vaag zijn en vluchtelingen niet voldoende beschermd zullen worden. "De realiteit vorm je door als politieke beweging mee te doen en de regels te maken zoals je wil", aldus Pechtold richting Klaver.

Pechtold blijft vol overtuiging in de Kamer

Pechtold sloot zijn eigen betoog af door te zeggen dat hij vol overtuiging fractievoorzitter in de Tweede Kamer blijft. Hij houdt van het debat en wil het kabinet controleren op de uitvoering van het regeerakkoord. Pechtold waarschuwt ook dat de ideologische verschillen tussen de coalitiepartijen zichtbaar zullen blijven in de Kamer. "We zijn een team van rivalen, maar die rivaliteit is wel een waarborg voor de geloofwaardigheid van de parlementaire democratie." Pechtold concludeert dat uit dit regeerakkoord "blijkt dat politieke wil van het midden er is".

Daarna kreeg Pechtold nog flink wat interrupties, onder anderen van Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) over de in haar ogen te vage klimaatplannen van het kabinet. Pechtold zegt dat het voor ongeveer de helft van de doelstellingen al maatregelen in het regeerakkoord staan en dat het kabinet voor de rest afspraken wil maken met bedrijven en organisaties in een nieuw Energieakkoord.

Klaver vraagt Pechtold hoe hij referendum gaat wegen

GroenLinks-leider Klaver vroeg Pechtold zojuist of D66 vindt dat de nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten nog kan worden aangepast als de wet bij het raadgevend referendum hierover wordt weggestemd. Pechtold, wiens partij in de Tweede en Eerste Kamer tegen de wet stemde, zei dinsdag in de Kamer dat hij het er niet van ziet komen dat de wet nog wordt ingetrokken. Klaver wil weten of Pechtold nog wel mogelijkheden zou zien om de wet te verbeteren.

Pechtold wijst Klaver erop dat de coalitiepartijen hebben afgesproken dat er extra waarborgen moeten komen zodat van het "willekeurig en massaal verzamelen van gegevens van burgers in Nederland of het buitenland geen sprake mag zijn". Hij wil van het kabinet horen hoe ze de wet precies gaan uitvoeren en op welke termijn de wet geëvalueerd wordt. Daarna wil hij het in de campagne voor het referendum over de inhoud van de wet hebben en later pas nadenken over hoe de uitslag van het referendum gewogen moet worden.

Foto Evert-Jan Daniels / ANP.

Pechtold bevestigt: kabinet gaat niet door met abortuspil

Verwarring zojuist in de Kamer over wat er in de formatie over de abortuspil was afgesproken. Formateur Rutte zei onlangs in een Kamerdebat dat er tussen de coalitiepartijen geen afspraken waren gemaakt over of de huisarts de abortuspil mag verstrekken aan vrouwen die hun vroege zwangerschap willen afbreken. Dat klopt echter niet, moest D66-leider Pechtold zojuist toegeven. De coalitiepartijen hebben inderdaad afgesproken dat een plan van oud-minister Edith Schippers niet doorgaat. Rutte zou de abortuspil in het Kamerdebat van onlangs hebben verward met de NIP-test, waarmee embryo’s worden onderzocht op genetische afwijkingen.

ChristenUnie en het CDA zijn tegen het plan omdat ongewenst zwangere vrouwen vaker voor een abortus zouden kiezen als ze niet meer naar een abortuskliniek of ziekenhuis moeten. Volgens Pechtold hadden ook VVD en D66 bedenkingen bij het plan van Schippers. Zij wilde vrouwen de kans geven om de ingrijpende beslissing in de vertrouwde spreekkamer van de huisarts te nemen. Ze hoopte juist dat het daardoor minder vaak van een abortus komt.

Baudet valt Pechtold aan op schrappen referendum

Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet vraagt Pechtold naar het schrappen van het raadgevend referendum door dit kabinet. Baudet snapt niet hoe D66, een voorvechter van democratisering, hiermee akkoord heeft kunnen gaan. Pechtold zegt dat zijn partij oorspronkelijk voorstander was van het bindend referendum en dat hij de afgelopen jaren heeft geconstateerd dat daarvoor te weinig draagvlak voor was in het parlement. Met het raadgevend referendum is hij niet gelukkig, gezien de ervaringen met bijvoorbeeld het Oekraïne-referendum van vorig jaar. D66 vond het bijvoorbeeld achteraf ongelukkig dat internationale verdragen ook onder de referendumwet vielen.

Baudet zegt dat Pechtold bang voor het oordeel van de kiezer lijkt en vindt het typisch dat hij mensen niet wil laten meebeslissen over Europa. De D66-leider antwoordt dat kiezers elke vijf jaar naar de stembus mogen voor de Europese verkiezingen.

Kuzu vraagt Pechtold naar dubbele nationaliteit

Denk-leider Tunahan Kuzu vraagt Pechtold waarom dit kabinet op termijn Nederlanders wil laten kiezen als zij een dubbele nationaliteit hebben. In het regeerakkoord staat om precies te zijn dat er "voor volgende generaties een verplicht keuzemoment komt dat daadwerkelijk leidt tot behoud van niet meer dan één nationaliteit".

Pechtold reageert door te zeggen dat hij het niet gek vindt om nakomelingen van nieuwkomers te vragen om voor de Nederlandse nationaliteit te kiezen. Pechtold voorspelt een lastige en lange discussie met "veel internationale aspecten". Kuzu vindt de houding van Pechtold niet liberaal en had verwacht dat "diversiteit bij D66 hoog in het vaandel zou staan".

Pechtold: dit kabinet wil Nederland vooruit brengen

D66 is "met overtuiging, vertrouwen en met gepaste trots" begonnen aan dit kabinet, zegt D66-fractievoorzitter Alexander Pechtold zojuist in het begin van zijn inbreng. D66 treedt toe tot Rutte III om Nederland vooruit te brengen, zegt Pechtold. "Wij kunnen en willen niet aan de zijlijn staan op dit belangrijke moment voor ons land, Europa en de wereld. [...] Mijn partij kiest er nu voor om verantwoordelijkheid te nemen."

De kabinetsformatie was een "complex, maar wel altijd zorgvuldig proces", zegt Pechtold. Het overbruggen van "soms forse tegenstellingen" was nodig, maar de samenwerking tussen D66, VVD, CDA en de ChristenUnie is gebaseerd op respect voor elkaars diepgewortelde overtuigingen, aldus Pechtold. Hij vindt dat de coalitiepartijen de plicht hebben om secuur met het vertrouwen van de kiezer om te gaan. Rutte III wordt volgens hem een "inclusief, ambitieus en vooruitstrevend kabinet". Pechtold noemt de verduurzaming die het kabinet met het klimaatbeleid nastreeft niet alleen "een morele plicht" is, "maar ook een economische buitenkans".

Vergadering geschorst, debat nog lang niet klaar

Na de bijdrage van Emile Roemer is de vergadering tot 19.00 uur geschorst. Na de pauze begint D66-leider Alexander Pechtold aan zijn spreektijd. Als hij straks klaar is moeten er nog zeven sprekers komen. Het belooft een lange avond te worden.

Om de aandacht vanavond vast te houden, kiezen kleine partijen vaak voor een opvallende act. 50Plus kondigde eerder vandaag al aan dat partijleider Henk Krol met een "bijzonder vorm om zijn verhaal te vertellen komt. Hij zal aan de hand van een familie van vijf generaties iets vertellen over de "gewone Nederlander". Ook de SGP lijkt iets leuks in petto te hebben. Partijleider Kees van der Staaij heeft een schilderij klaar laten zetten, waarover hij naar verwachting in zijn bijdrage straks iets gaat vertellen. Het moge duidelijk zijn: tonight's gonna be a good night.

Het schilderij dat Van der Staaij heeft laten klaarzetten. Foto Bart Maat/ANP

Roemer somt maatregelen op die hij wil veranderen

"The Rutte-story continues", begin SP-leider Emile Roemer zijn verhaal. "Deze premier heeft ons land in verschillende tijden en met verschillende partijen geregeerd, maar in welke omstandigheden het land ook verkeert en met wie Rutte ook regeert, de verschillen in de samenleving worden groter", aldus Roemer. Roemer verwierp de suggestie dat Rutte geen visie heeft, iets dat hij zelf altijd benadrukt. Rutte heeft wel degelijk een visie, vindt Roemer. Die is volgens hem alleen weinig solidair.

Zoals verwacht hamerde Roemer in zijn bijdrage vooral op de zorgmaatregelen. Het terugdringen van de macht van de zorgverzekeraars, het verminderen van de bureaucratie: Roemer benadrukte dat de SP voor heel ander beleid in de zorg zou kiezen. ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers interrumpeerde daarop. Zijn vraag: "Wat doen wij anders dan wat u in uw verkiezingsprogramma wilde?" Ook de SP had een vergelijkbare akkoorden die de kosten moeten terugdringen voor de wijkverpleging in haar programma. Roemer had daarop geen helder antwoord. "Ik ga het afwachten", zei Roemer.

Het volgende punt van Roemer: de huren. Die zijn onbetaalbaar geworden, en het kabinet doet niks aan de verhuurdersheffing. De naamsverandering van het ministerie van Justitie en Veiligheid categoriseerde Roemer als geldverspilling. Roemer citeerde vervolgens uit het boek Rafels aan de rechtsstaat van de nieuwe minister van J&V; Grapperhaus, maar zei verbaasd te zijn dat hij hiervan niks in het regeerakkoord tegenkwam.

Roemer werkte het bekende rijtje af: de arbeidsmarkt, gaswinning, de belastingen, het leenstelsel: alles kwam voorbij. Ook ging Roemer in op het afschaffen van het referendum en het feit dat Buma dit weekend aankondigde het komend referendum over de "sleepwet" al te negeren. Nederland gaat volgens Roemer zo toe naar een "Bumacratie". Net als de overige linkse partijen ging ook Roemer in op het verlagen van de dividendbelasting, die volgens hem onbegrijpelijk is.

Roemer kwam niet met een "alternatief akkoord", maar met een handreiking van een reeks van maatregelen die volgens hem moeten worden verbeterd. De SP-leider werd door de overige partijen vrijwel genegeerd en weinig geïnterrumpeerd. Voor zowel de coalitiepartijen als de oppositie is hij weinig interessant: in het debat met hem valt niks te halen.

Kamervoorzitter heeft nieuwe, oude hamer

Kleine mededeling: Kamervoorzitter Khadija Arib maakt bekend dat ze een andere hamer gebruikt. Het is een oudje, eentje die in de jaren vijftig al dienst deed. "Hij heeft mooie historische debatten afgehamerd, dus laten we dat in stand houden." Nog negen van de dertien sprekers te gaan.

Debat duurt voort

Het is inmiddels zeven uur geleden dat Rutte begon met het voorlezen van de regeringsverklaring. Hij luistert de hele dag, en zal morgen reageren.

Foto Remko de Waal/ANP

Buma over gaswinning en de Nederlandse identiteit

Voor het eerst ging het in een interruptie vandaag over de gaswinning in Groningen. Lodewijk Asscher vroeg Buma of hij met het kabinet naar Groningen wilde gaan om afspraken te maken die "echt recht doen" aan wat die provincie nodig heeft. Buma zei de zorg te delen of de maatregelen voldoende zijn om het vertrouwen te herstellen. Wel is het een belangrijk gebaar, aldus Buma, "het gaat om een langjarig vertrouwensprobleem, dat een langjarige investering vereist". Ook Roemer vroeg Buma waarom de gaswinning niet verder naar beneden kon. "We doen wat we kunnen", aldus Buma. "Maar als we het verder zouden verlagen, krijgen we een probleem met de gaslevering in heel Nederland." Eis niet het onmogelijke, vroeg Buma van de oppositie.

Buma beloofde ook Sint Maarten te gaan helpen met de wederopbouw, mits men voldoet aan de voorwaarden voor verantwoord bestuur. Hetzelfde zei Buma over de BES-eilanden. "Wij zijn ook hen vertegenwoordigers, en dat is de afgelopen jaren nog wel eens vergeten."

Tenslotte kwam Buma ook weer op de "noodzakelijke maatregelen" voor het versterken van de Nederlandse identiteit. Het verleden moet weer beter gekend worden en zichtbaar worden, vergelijkbaar met zoals dat volgens Buma in Amerika al gebeurt. Buma zei zich te realiseren dat hiermee niet een "CDA-maatschappij" ontstaat. Maar: "Van een wereld van ieder voor zich, gaan we iets meer naar een wereld waarin we meer delen." De CDA-leider sloot af met gelukwensen aan de premier en zijn kabinetsploeg.

Buma houdt mogelijkheid veranderingen beleid rond CO2-opslag open

Foto Remko de Waal/ANP

Na talrijke interrupties kon Buma zijn betoog vervolgen, onder andere over de investering van 2 miljard in de verpleegzorg. Die is volgens hem nodig, maar Buma vroeg zich wel af waar het kabinet de mensen vandaan gaat halen die het moeten gaan uitvoeren. Ook ging Buma in op de kwetsbaarheid van de cyberveiligheid, en noemde hij de beinvloeding van Rusland op internet. Ook noemde hij de invloed van het salafisme, die moet worden teruggedrongen.

SGP-leider Kees van der Staaij vroeg Buma of de investeringen in defensie ooit richting de NAVO-norm van 2 procent van het bbp zullen gaan. Daar zijn we nog lang niet, gaf Buma toe. Het kabinet investeert 1,5 miljard, maar voor het halen van de NAVO-norm zou structureel ongeveer 8 miljard euro extra nodig zijn. Maar, zei Buma: er wordt een trend gekeerd. En uiteindelijk blijft het doel van het CDA wel om de NAVO-norm te halen, beloofde Buma.

Het regeerakkoord is er zowel voor werknemers als werkgevers, zei Buma. "Daarmee is het in feite a-politiek", aldus de CDA-leider. "Ik roep de sociale partners daarom bij dezen op mee te doen." Ook ging hij in op de vergroening. "Duurzaamheid is niet de wens van enkele, maar het hart van dit regeerbeleid." Niettemin benadrukte Buma de uitdagingen waarvoor we staan. "Maar het is een belofte waar u ons aan mag houden, ook het CDA." Klaver brak hier in, door te vragen of de opslag van CO2 niet uit de subsidieregeling kan worden gehaald, zodat de subsidie alleen naar zonne- en windenergie kan gaan. Buma speelde de vraag door aan het kabinet en liet de mogelijkheid hiertoe dus open, hoewel hij benadrukte dat de opslag van CO2 belangrijk en noodzakelijk is. Klaver telde meteen zijn zegeningen: "Ik ben blij dat hierover te praten valt."

Buma houdt betoog

CDA-leider Sybrand Buma tijdens zijn betoog in de Tweede Kamer. Foto Bart Maat/ANP

Buma: "Geen goede plannen, vervangen door slechte plannen"

Lodewijk Asscher van de PvdA viel Buma erop aan dat hij door de werkgeverslobby "bang was gemaakt", en dat hij daardoor de dividendbelasting had verlaagd. Buma erkende dat het idee daarvoor van VNO-NCW komt, maar bleef de maatregel wel verdedigen. "Het is de inschatting van deze coalitie dat dit verstandig is." Buma bleef benadrukken dat het een "verstandige keuze" was die banen oplevert, en dat het kabinet tegelijkertijd de brievenbusfirma's aanpakt. Gevraagd of hij op initiatief van de linkse partijen aanpassingen wil doen, lees: of hij een hand uitsteekt, antwoordde Buma niet bepaald toeschietelijk: "Ik doe het graag, maar ik ga geen goede plannen vervangen voor slechte plannen."

Al met al slaagden de linkse partijen er wel in Buma enigszins in het nauw te brengen. Een heldere, ondubbelzinnige verdediging van het verlagen van de dividendbelasting wist hij niet te geven.

Twitter avatar ecvano Emilie van Outeren Bam bam Buma debatteert nog met irritatieniveau van oppositieman die van alles wordt aangedaan door partijen met macht #regeringsverklaring

Partijen vallen Buma aan op belastingplannen

Buma en GroenLinks-leider Jesse Klaver botsten net stevig over het hervormen van de belastingen. Toen Klaver Buma verweet de btw te verhogen, kaatste Buma terug dat dat in de geest van de consumptiebelasting van GroenLinks was, "maar niet zo dom als u het gedaan heeft." Tunahun Kuzu van Denk was de volgende in de rij die Buma aanviel, ditmaal door herhaaldelijk te beginnen over de "loze beloftes" over het verlagen van het eigen risico en het herinvoeren van de studiefinanciering. Buma repliceerde keer op keer door te benadrukken dat nu eenmaal niet het hele CDA-programma is uitgevoerd. Regeren betekent nu eenmaal compromissen sluiten, aldus Buma.

SP-leider Emilie Roemer viel Buma aan op het verlagen van de dividendbelasting. "Met dat geld had u het schuldenstelsel voor studenten kunnen afschaffen." Dat is inderdaad een keuze, antwoordde Buma. "Dat wij voor twee miljoen mensen meer echte banen willen. Liever meer dan minder."

Buma verwijt partijen langs de zijlijn te blijven staan

"Een preek", zo categoriseerde PvdA-leider Lodewijk Asscher het bijdrage van Buma. Hij vroeg of Buma of zijn betoog over verbinden ook betekende dat de onderhandelingen met de sociale partners zullen worden hervat en dat "de polder" een belangrijke rol zal spelen. Buma riep de sociale partners in zijn antwoord op een akkoord te sluiten. En ja, ook het nieuwe kabinet staat open voor zo'n nieuw overleg met de polder. "We hebben niet zomaar iets opgeschreven. We sturen in een richting."

Buma verweet vervolgens partijen aan de zijlijn te blijven staan en geen verantwoordelijkheden te nemen. Een groeiende fenomeen in de politiek, aldus Buma. Hij suggereerde ook dat GroenLinks eigenlijk bij voorbaat al geen vertrouwen in de formatieonderhandelingen had. Onzin, aldus Jesse Klaver. "Ik was echt niet de dag na de dood van mijn moeder komen onderhandelen, als ik toen al dacht dat het niet ging lukken."

Buma start zijn betoog met veel Luther-referenties

"Het is voor het eerst in vijf jaar dat VVD-Kamerleden mij succes wensen met mijn inbreng", grapte CDA-leider Sybrand Buma aan het begin van zijn spreektijd. Buma startte met een referentie aan Maarten Luther, die dinsdag 500 jaar geleden de reformatie in de kerk in gang zetten. Buma gebruikte Luther om een punt te maken over vrijheid. Luther bracht het immers bij elkaar: individuele vrijheid, hoort bij collectieve verantwoordelijkheden. In de moderne samenleving is die balans, tussen individu en gemeenschap, verdwenen, zei Buma. Daarover maken de meeste mensen zich volgens Buma zorgen, grotere zorgen dan over economie.

Veel van wat Buma in het vervolg van zijn betoog zei, kwam overeen met wat hij eerder al in de H.J. Schoo-lezing zei, die hij begin september hield. Over veiligheid en identiteit, over het collectief en het individu, en over de kloof die moet worden overbrugd. Na vijf maanden onderhandelen over een nieuw kabinet moet Buma bekennen: "Ik ben niet liberaler geworden". Wat wel gelukt is, is volgens Buma de verschillen te overbruggen. Het akkoord is zelfs ambitieuzer dan dat hij ooit had durven hopen. "In feite is de basis van dit regeerakkoord 500 jaar geleden in Wittenberg gelegd", aldus Buma.

Hoe zit het met de 'bezuiniging' op de wijkverpleging?

In het Kamerdebat kwam het nu al een paar keer aan de orde: de vermeende bezuiniging op de wijkverpleging. Volgens de linkse partijen kiest het nieuwe kabinet voor het terugschroeven van het budget voor de wijkverpleging, terwijl de coalitiepartijen juist zeggen dat er méér geld naar toe gaat. Hoe zit het nu? Onze zorg-redacteur Enzo van Steenbergen legt het uit in een reeks tweets:

Twitter avatar Evansteenbergen Enzo van Steenbergen Draadje: PvdA protesteert straks (weer) tegen bezuiniging wijkverpleging
van 100 miljoen euro. Even wat feiten op een rij. #regeringsdebat
Twitter avatar Evansteenbergen Enzo van Steenbergen In 2018 gaat er 3,8 miljard naar wijkverpleging. Dat is 600 miljoen meer dan in 2015, toen wijkverpleging onderdeel werd Zorgverzekeringswet
Twitter avatar Evansteenbergen Enzo van Steenbergen 'Bezuiniging’ PvdA is geen bezuiniging. Wijkverpleging groeit – meer ouderen thuis. Nieuw kabinet bepaalde dat groei niet te groot mag zijn.
Twitter avatar Evansteenbergen Enzo van Steenbergen De groei mag 100 miljoen minder zijn dan de ‘natuurlijke
groei’ in de wijkverpleging. Dit bedrag is een schatting van het CPB.
Twitter avatar Evansteenbergen Enzo van Steenbergen In totaal mag zorg 1,9 miljard minder uitgeven. In ziekenhuis, bij huisarts, ggz en wijkverpleging. Moet minister via akkoorden bereiken.
Twitter avatar Evansteenbergen Enzo van Steenbergen Minister moet in 2018 met o.a. wijkverplegingssector dus akkoord sluiten en dan bereiken dat 100 miljoen euro minder uitgegeven zal worden.
Twitter avatar Evansteenbergen Enzo van Steenbergen Zo'n akkoord moet er ook met ziekenhuizen komen. Die sector mag 700 miljoen minder uitgeven dan natuurlijke groei. Ook flink minder, kortom.
Twitter avatar Evansteenbergen Enzo van Steenbergen Wel grote zorgen over aangekondigde verminderde uitgaven wijkverpleging. Wijkverpleegkundigen hebben het druk en zwaar, hoopten op meer geld
Twitter avatar Evansteenbergen Enzo van Steenbergen Bovendien: kabinet wil ziekenhuiszorg verminderen (héél duur), dus hebben meer mensen thuis zorg nodig. Van de wijkverpleging.

Klaver vindt klimaatbeleid te vaag en te weinig

Het klimaatbeleid, een stokpaardje van GroenLinks, is "moet veel concreter", zei Klaver. Hij complimenteert het kabinet met de uitgesproken ambities, maar is over het beleid minder te spreken. Klaver haalt de doorrekening van het regeerakkoord van het Planbureau voor de Leefomgeving aan, waaruit blijkt dat de uitstoot van broeikasgassen de helft minder dan beoogd krimpt. "Dat is veel en veel te weinig."

Ook op het voorgenomen migratiebeleid is GroenLinks kritisch. Zo vraagt Klaver zich af wat het betekent dat het kabinet meer 'veilige havens' in Noord-Afrika wil creëeren. Hij maakt zich zorgen om de bescherming van vluchtelingen in dit soort landen. Klaver hekelt ook dat het feit dat het kinderpardon niet wordt verruimd, de regeling die kinderen die geworteld zijn in de Nederlandse samenleving toch een verblijfsvergunning geeft.

GroenLinks heeft serieuze tegenvoorstellen, zei Klaver, verwijzend naar de alternatieve plannen die de drie linkse partijen dinsdag presenteerden. ChristenUnie-leider Segers is kritisch op de linkse tegenplannen, die volgens hem financiële dekking missen.

Buma tegen Klaver: u had de kans mee te doen

CDA-fractievoorzitter Buma valt Klaver aan op het feit dat hij zijn idealen had kunnen verwezenlijken in het nieuwe kabinet. GroenLinks zat maanden met VVD, CDA en D66 om tafel, maar wilde niet verder met onderhandelen door een conflict over de migratieparagraaf in het regeerakkoord. "U had alle kans daadwerkelijk wijzigingen door te voeren", zei Buma. "Alles wat u hier zegt de komende vier jaar staat in licht van dat u het zelf had kunnen doen en daar niet voor heeft gekozen", vindt Buma.

Klaver zegt dat hij anders over politiek denkt en vindt dat zijn partij onoverbrugbare meningsverschillen had met VVD, CDA en D66. "Als we door mee te regeren stappen achteruit moeten zetten, pas ik daar voor." De GroenLinks-leider zegt de komende jaren wel vanuit de oppositie te wilen samenwerken met Rutte III. "Daar waar het kan zullen wij de hand uitsteken."

Klaver: Rutte III meer van hetzelfde

Foto Remko de Waal / ANP.

Het debat is hervat met de bijdrage van GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver. Hij feliciteert het kabinet en zegt uit te kijken "naar stevige confrontaties en, waar het kan, mooie momenten van samenwerking."

Klaver ziet in het regeerakkoord van Rutte III "dezelfde beleidsagenda als die van de afgelopen dertig jaar". Hij hekelt de lagere belastingen voor bedrijven en de onzekerheid op de arbeidsmarkt, die door het kabinet volgens hem onvoldoende wordt aangepakt. Klaver ziet verder vooral symbolen die gemeenschapszin weer moeten aanwakkeren, zoals het verplichte Wilhelmus op basisscholen. Hij spreekt van "een agenda die rechts populisme voedt". Klaver vindt dat fundamenteel andere keuzes nodig zijn op sociaal-economisch terrein. "Ja, straks kunnen mensen het Wilhelmus zingen, maar zijn de zorgkosten te hoog."

Debat geschorst tot zeker 14.45 uur

Nu de interrupties aan het adres van Dijkhoff voorbij zijn, wordt het debat geschorst voor de lunchpauze. Om iets na 14.45 uur gaat het verder, dan met de inbreng van GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver.

Dijkhoff verdedigt afschaffen dividendbelasting

Het was even lollig tussen Dijkhoff en GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver. Dijkhoff noemde Klaver plagerig 'Jesse Klager', waarna Klaver Dijkhoff 'Sinterklaas Dijkhoff' noemde omdat de VVD in het regeerakkoord heeft geregeld dat de dividendbelasting wordt afgeschaft. Een kado voor buitenlandse beleggers, vindt Klaver.

Dijkhoff zegt de maatregel ook in het belang van gewone mensen is omdat het kabinet op deze manier het risico kleiner maakt dat bedrijven naar het buitenland uitwijken. "Ik heb liever Nederlanders aan werk het zonder dividendbelasting dan een dividendbelasting zonder bedrijven", aldus Dijkhoff. Klaver ontkent dat het afschaffen van dividendbelasting tot meer banen in Nederland leidt. Dijkhoff weet dat ook niet zeker, maar hoopt dat de maatregel het vestigingsklimaat beter maakt. SP-leider Roemer hekelt deze "oorlog om de laagste belastingen ten faveure van de grote bedrijven". Roemer vindt dat het kabinet beter meer kan investeren in de zorg en het onderwijs.

Dijkhoff roept Kamer op tot constructief samenwerken

Dijkhoff eindigt zijn betoog met een indringend beroep op zijn collega's in de Tweede Kamer om de komende jaren veel samen te werken. "Waarom zouden we allemaal gaan voor ons eigen gelijk en doen alsof het hier een debatclub is?" Hij hoopt dat veel oppositiepartijen constructief willen zijn en verantwoordelijkheid willen nemen. "Dat is lef", aldus Dijkhoff. Hij roept de andere partijen "niet aan de zijlijn te gaan en te schreeuwen, ook als een oplossing niet perfect is".

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Interessante houding @dijkhoff: uitgaan van gezamenlijkheid in plaats van 'het verschil op de vierkante millimeter' #regeringsverklaring

Eerste aanval van rechts komt van Baudet

Foto Bart Maat / ANP.

Forum-leider Thierry Baudet opent als eerste de aanval op Dijkhoff vanaf rechts. Hij wierp de VVD-fractieleider voor de voeten dat het lijkt alsof er "een VVD-kartel" bestaat in de zorg. Baudet doelt bijvoorbeeld op de nieuwe baan van oud-minister Henk Kamp, die bestuursvoorzitter wordt van zorgkoepel Actiz. Dijkhoff ontkent dat er een VVD-kartel bestaat en vindt het logisch dat goede bestuurders elders aan de slag gaan. "Wie in het eerste van PSV staat, komt ook niet van het hockeyveld af rennen", grapt Dijkhoff.

Baudet verwijt Dijkhoff ook een arrogante houding omdat de VVD voor afschaffen van het referendum is. Daarop zei Dijkhoff: "Ik word beschuldigd van arrogantie door dhr. Baudet, dan heb ik het wel bont gemaakt."

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Baudet prijst directe democratie Zwitserland, waarover hij PVV adviseerde. Maar misschien moeten we dit geen partijkartel op rechts noemen

Roemer wil weten of hij zaken kan doen met Dijkhoff

SP-leider Emile Roemer hoort in de openingswoorden van Dijkhoff een handreiking aan de oppositie. Hij vraagt Dijkhoff of er bijvoorbeeld over de korting op de Wajong, de uitkering van jonge arbeidsgehandicapten, of de bezuinigingen op de thuiszorg gepraat kan worden. Dijkhoff wil graag zaken doen met de oppositie, "maar dan wel het hele probleem bekijken". Hij ziet het besluit Wajong'ers onder het minimumloon te laten werken als een maatregel om hen juist meer kans te geven aan de slag te kunnen op de arbeidsmarkt. Dijkhoff ontkent verder dat er bezuinigd wordt op de thuiszorg, maar dat de kostenstijging wel wordt tegengaan de komende jaren.

Roemer vindt de antwoorden van Dijkhoff teleurstellend. Hij zegt dat de VVD bij "de eerste de beste voorstellen die niet zo heel veel geld kosten in de kramp schiet".

Dijkhoff: kabinet moet vertrouwen bevolking verdienen

VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff debuteert in de Tweede Kamer in zijn nieuwe rol. Hij begint zijn inbreng met de opmerking dat het tijd werd dat er een kabinet en regeerakkoord kwam. Dijkhoff vindt dat Nederlanders dat verdienen en snapt dat nog niet iedereen door de lange formatie vertrouwen heeft in deze regering. "Mensen geloven het nog niet dat ze echt meer geld krijgen in hun portemonnee", zegt Dijkhoff. Hij vindt het gebrek aan vertrouwen bij mensen "moeilijk te rijmen met hoe het gaat in het land". De VVD-fractieleider vindt daarom dat de politiek zelfkritisch moet zijn en hoopt dat het kabinet snel serieus aan de slag gaat en de vele ambities op het gebied van bijvoorbeeld klimaat, veiligheid en defensie gaat waarmaken.

Op de vraag van Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) of het afschaffen van referenda niet bijdraagt aan het mindere vertrouwen in de politiek zegt Dijkhoff dat "het niet verstandig is een mix te hebben van representatieve democratie en referenda. Die combinatie is een recept voor wantrouwen."

Wilders is klaar met zijn betoog

Wilders heeft bijna twee uur aan de microfoon gestaan. Dat was vijf jaar geleden wel anders.

Twitter avatar ecvano Emilie van Outeren Bij debat #regeringsverklaring Rutte II (2012) werd Wilders 1x geïnterrumpeerd, door Pechtold. Nu collectieve keuze om hem niet te negeren

Is Wilders ergens dankbaar voor?

PvdA-leider Lodewijk Asscher vroeg Wilders of hij nog steeds zo'n voorstander is van uittreding uit de Europese Unie, nu de Brexit toch niet de meest positieve gevolgen voor het Verenigd Koninkrijk lijkt te hebben. Jazeker, antwoordde Wilders. Volgens Asscher realiseren echter steeds meer mensen, "ook kiezers van de PVV", dat Nederland "sterker is in de EU".

Ook SGP-leider Kees van der Staaij heeft nu het woord genomen. Hij vroeg Wilders of hij wel wist welke speciale dag voor de protestantse Nederlanders was. Even dacht Wilders dat het ging om de herdenking van de reformatie, maar al snel werd hij door Van der Staaij gecorrigeerd. De protestanten vieren vandaag "dankdag", waarbij ze gedenken waarvoor ze dankbaar zijn. Of Wilders ook ergens dankbaar voor kon zijn? Dat was hij zeker, zei Wilders: "Voor alle Nederlanders die lafaard Rutte ook niet geloven."

Wilders sloot zijn betoog af met benadrukken dat hij, hoewel hij inmiddels al 13 jaar beveiligd wordt, zal doorgaan met het "vechten voor Nederland". "Ik doe dat voor de vrijheid. En ik doe dat voor onze vrijheid."

Economische maatregelen treffen volgens Wilders "gewone mensen"

Ook het financieel beleid van het nieuwe kabinet kreeg er in het slot van het betoog van Wilders van langs. Wilders had het over de "realiteit van gewone mensen", die "buiten hun schuld zonder baan zitten". "Dat zijn de gewone Nederlanders", zei Wilders een aantal keer, over de mensen die "de pijn hebben gevoeld over de bezuinigingen van de afgelopen tijden". Tegelijk zien deze "gewonde Nederlanders" volgens Wilders dat asielzoekers wel voorzieningen krijgen.

Zo werd het tweede deel van Wilders, die inmiddels al anderhalf uur spreekt, een opvallend economisch links betoog. "Sinds de invoering van euro is in Nederland de economie gegroeid, maar steeg het besteedbaar inkomen steeg nauwelijks", zei Wilders. De verhoging van de btw, de versobering van de WW, de verhoging van de pensioenleeftijd, het versneld afbouwen van de hypotheekrenteaftrek, het gelijk blijven van het eigen risico: allemaal maatregelen die volgens Wilders de "gewone mensen" treffen.

"Wat zijn dat voor een grappen?" vroeg Wilders over het verhogen van de lasten, en het verhogen van de zorgpremies. Het beste zou volgens Wilders zijn als het kabinet nu al zou opstappen, maar niettemin leverde hij ook vier, weinig verrassende maatregelen, die het kabinet dan toch in elk geval zou moeten nemen. De eerste: "Handen af hypotheekrenteaftrek", iets dat volgens Wilders betaald zou moeten worden door geen belastingenverlagingen voor grote bedrijven door te voeren. Nummer twee: "Sluit de grenzen voor asielzoekers." De derde: "Stop de uitgave voor ontwikkelingshulp." En tenslotte zou het begrotingsoverschot van vier miljard volgens Wilders wel moeten worden gebruikt.

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Onder Rutte II was Wilders bij #debatten als 5e & konden andere partijen hem met tijd rekken uit de avondjournaals houden. Nu niet meer...

Buma en Wilders botsen over haatzaaien

Wilders zette zijn betoog voort met zijn gebruikelijke tirade tegen de Europese Unie. Voorzitter van de Eurocommissie Jean-Claude Juncker noemde hij een "beroepsalcoholist". Wilders riep verder wederom op de EU te verlaten, waarmee Nederland weer soevereiniteit krijgt over de eigen grenzen.

Als de heer Wilders zo tegen haat is, aldus CDA-leider Buma, dan moet hij toch ook tegen de uitgebreide wetgeving tegen haatzaaien zijn? Absoluut niet, aldus Wilders. Zelf voert de PVV-leider op dit moment een hoger beroep tegen zijn veroordeling voor de 'minder Marokkanen'uitspraak. "Dat artikel moet juist uit het wetboek", zei Wilders. Maar u wilde haat toch aanpakken, vroeg Buma. "Of u zegt haat zaaien mag, zolang het van mij komt. Of het mag niet, en dan pakken we het aan."

Ook Grapperhaus krijgt motie van wantrouwen van Wilders

Ook de nieuwe minister van Justitie en Veiligheid Ferdinand Grapperhaus kan een motie van wantrouwen van PVV-leider Geert Wilders verwachten. Het feit dat Grapperhaus in zijn boek "Rafels aan de Rechtstaat" betoogde met teruggekeerde jihadisten in gesprek te willen, is volgens Wilders onbestaanbaar. "Iemand die verantwoordelijkheid is voor de veiligheid, is in werkelijkheid een gevaar voor Nederland. Alsof je Harvey Weinstein minister van vrouwenemancipatie maakt," aldus Wilders.

Wilders wordt veel geïnterrumpeerd

Wilders is inmiddels al een uur aan het woord. De fractieleiders staan in de rij om hem te interrumperen. Alleen VVD-leider Klaas Dijkhoff, 50Plus-leider Henk Krol en SGP-leider Kees van der Staaij hebben hem nog niet onderbroken. Marianne Thieme van de Partij van de Dieren ondervroeg Wilders over waarom hij de oorzaken van migratie niet wil aanpakken. "Ik zit hier niet voor de mensen in Afrika", antwoordde Wilders. "Ik zit hier voor de Nederlanders."

Foto Bart Maat/ANP

Is Wilders wel principieel?

Is Wilders principieel of niet? CDA-leider Sybrand Buma vroeg Wilders net waarom hij niet vroeg of Kajsa Ollongren haar Zweedse nationaliteit wilde neerleggen. Dat deed hij namelijk wel in 2010, bij staatssecretaris Marlies Veldhuijzen van Zanten, die ook de Zweedse nationaliteit had. Dat deed u toen niet, zei Buma, omdat u het kabinet gedoogde en niet wilde dat er een conflict in het kabinet zou ontstaan. "Toen kon het kennelijk wel?" aldus Buma.

Ook D66-leider Alexander Pechtold had de woorden van Wilders uit 2010 er nog even bij gepakt. Toen ging het inderdaad alleen om een verzoek en geen motie, aldus Pechtold. Het illustreert volgens Pechtold het "flipflop-beleid" van Wilders.

Baudet steunt motie van Wilders

Thierry Baudet van Forum voor Democratie zal de motie van wantrouwen van Geert Wilders steunen, kondigde hij zojuist aan. Vooral omdat het staatsrechtelijk niet mag, benadrukte Baudet. Denk-leider Tunahan Kuzu had Wilders even daarvoor hard aangevallen op het feit dat hij de loyaliteit van mede-politici in twijfelt trekt. Kuzu refereerde daarbij aan het feit dat PVV-Kamerlid Gidi Markuszower zich in 2010 van de kandidatenlijst terugtrok omdat hij volgens de AIVD informatie zou hebben overgedragen aan een buitenlandse mogendheid; waarschijnlijk Israël. Ook noemde Kuzu het feit dat Wilders veel geld ontvangt van "racistische clubjes" in Amerika. Hoe zit het met de beïnvloeding bij uw eigen partij, vroeg Kuzu.

Discussie over "sleepwet"

Tussen ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers en PVV-leider Geert Wilders ontspon zich zojuist een discussie op de nieuwe wet op de Inlichtingendiensten, waarover in maart een referendum plaatsvindt. Volgens Segers zou Wilders, die zich zo fel opwerkt als verdediger van anti-terreurbeleid, die wet toch moeten verdedigen, zelfs als die in een referendum zou worden verworpen. Wilders verlegde de aandacht naar Segers' geloof. "U als christen zou zich het meest zorgen moeten maken over de islam." Als het volk in een referendum tegen die zogeheten "sleepwet" stemt, zou het kabinet daar volgens Wilders wel degelijk naar moeten luisteren.

Rutte in Vak K.

Premier Mark Rutte met zijn nieuwe kabinet in Vak K. Foto Bart Maat/ANP

Wilders twijfelt aan loyaliteit bewindslieden met dubbel paspoort

Ook een tweede interruptie bij Wilders kwam van D66-leider Alexander Pechtold: ook in zijn nieuwe rol als fractieleider van een regeringspartij lijkt Pechtold zijn rol als anti-Wilders nog te willen blijven spelen. Hij confronteerde Wilders met het feit dat onder het kabinet dat hij gedoogde, Rutte I, zwaar bezuinigd werd op defensie, terwijl het nieuwe kabinet daarin investeert. Ook Lodewijk Asscher sloot zich bij die kritiek aan. Welke oplossing levert Geert Wilders, vroeg Asscher. Wilders zou excuses moeten maken voor de opmerking dat hij zich stoort aan de vele ‘Mohammeds’ in het land, terwijl ook die mensen zich inzetten voor het land.

Uiteraard weigerde Wilders en kaatste hij de bal terug. "U zou uw excuses moeten aanbieden voor het open grenzen beleid", aldus Wilders. Asscher vervolgde zijn kritiek door Wilders aan te vallen op het feit dat hij de loyaliteit van bewindslieden in twijfel trekt, terwijl ook zij zich inzetten van het land. Voor het debat had Wilders al aangekondigd een motie van wantrouwen in te dienen tegen minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren, die een Zweeds paspoort bezit. Wilders is dat inderdaad van plan, herhaalde hij. "Het land zou te klein zijn als ik het alleen deed bij mensen met een Marokkaans paspoort." Hij vervolgde: "Ik wil geen Marokkanen, Turken of Zweden in mijn parlement. Dit is mijn land!"

Opvallend is dat het oppositiepoliticus Lodewijk Asscher is, die zich opwierp als beschermer van Ollongren, en dus niet een van de coalitiepartijen

Wilders houdt gebruikelijk anti-islam betoog

De eerste reactie op de verklaring van Rutte werd gegund aan PVV-leider Geert Wilders. Traditioneel begon hij zijn betoog doorspekt van felle beeldspraak. Zijn pijlen richtte hij bovenal op het "baantjes verdelen" van de politieke elite. "Iedereen en zijn moeder heeft een ministerpost gekregen", zei Wilders. Daarnaast sprak hij van Planeet Rutte: een plek "los gezongen van de werkelijkheid." Het feit dat het referendum wordt afgeschaft is daarvoor volgens Wilders tekenend.

Volgens Wilders verkeert Nederland in een "diepe crisis van de democratie". Zijn betoog kon wel de noemer "Make The Netherlands Great Again" krijgen. Vol nostalgie sprak hij over een land waar je nog niet struikelde over "hoofddoekjes en sissende Marokkaantjes." Toen Nederland nog de baas over eigen land en eigen grenzen. "Nederland was Nederland. Hoe anders is het vandaag", aldus Wilders. "Het land is vreselijk te grabbel gegooid. Nederlanders zijn vreemden in eigen land geworden."

D66-leider Alexander Pechtold interrumpeerde Wilders daarop, door te vragen over welke gouden periode hij het eigenlijk had. "Voordat u de politiek in ging", antwoordde Wilders. "1850 dus." Was het toen zo goed met de ouderenzorg, vroeg Pechtold daarop, of met het onderwijs en de veiligheid? Het gaat om de tijd toen we nog soeverein waren, antwoordde Wilders.

Wilders vervolgde met een betoog over de islam en de "uitwassen van de immigratie". Dat het woord "islam" in het regeerakkoord niet voorkomt illustreert volgens Wilders dat het kabinet het "existentiële probleem" niet oplost. Wilders sprak over de terreurgolf die over Europa spoelt, en refereerde daarbij ook aan de aanslag gisteren in New York. "Hoeveel doden moeten er nog vallen", vroeg Wilders. "Hou op met de politieke prietpraat!"

"Deur Trêveszaal op een kier"

In een rap tempo ging Rutte zojuist door de kabinetsplannen. Hij begon met de maatregelen op het gebied van veiligheid en justitie, gevolgd door onder andere onderwijs en zorg. Specifiek ging Rutte in op de maatregelen op financieel gebied. Het debat daarover spitst zich volgens Rutte te snel toe op één ding, bijvoorbeeld de verhoging van de btw of het versnellen van de afbouw van de hypotheekrenteaftrek. "Ja, er zitten plussen en minnen in", gaf Rutte toe. "Maar het gaat om een samenhangend pakket." Uiteindelijk verlaagt het kabinet volgens Rutte "onder de streep" de lasten voor mensen.

Het derde onderdeel van Rutte's betoog ging over de vergroening van Nederland. Daarbij ging Rutte ook nadrukkelijk in op de rol van de landbouwsector. Tot voor kort wat er geen specifiek ministerie van Landbouw meer, maar inmiddels is er weer een aparte minister op dit terrein. Op watergebied en voor een duurzame voedselvoorziening kijkt de wereld volgens Rutte naar Nederland. Rutte ging als vierde verder in op de rol van Nederland in de wereld, en benadrukte daarbij ook de maatregelen die het kabinet neemt om de Nederlandse identiteit te versterken.

Tenslotte stak Rutte de hand uit naar de oppositie. "De deur van de Trêveszaal staat op een ruime kier", zei Rutte. Rutte hoopte op niet alleen "strijd" maar ook gezamenlijke oplossingen.

Rutte: Kabinet wil er voor iedereen zijn

Rutte stond aan het begin van zijn spreektijd stil bij de aanslag in New York, gisteravond, waarbij acht mensen om het leven kwamen. Traditioneel bedankt Rutte bij de start van de regeringsverklaring ook de aftredende bewindspersonen. Speciaal bedankte Rutte oud-minister van Sociale Zaken Lodewijk Asscher, alsook de drie informateurs Edith Schippers, Herman Tjeenk Willink en Gerrit Zalm.

Hij presenteert een "heel gewoon meerderheidskabinet", aldus Rutte. Een echt Nederlands kabinet ook, zei hij later. "De bereidheid tot overleg en het sluiten van compromissen brengt dit land veel goeds." Niettemin benoemde hij twee specifieke omstandigheden: de kleine meerderheid van slechts één zetel die de coalitie heeft, en het feit dat er vier partijen een coalitie vormen.

Daarom duurde de formatie langer dan gebruikelijk aldus Rutte. "Wij plaatsten zorgvuldigheid boven snelheid." Niettemin is het resultaat volgens hem geen waterig compromis. Een fusie tussen de partijen is niet aanstaande, zei Rutte. Wel wil dit kabinet "links en rechts" verbinden. "Het motto "Vertrouwen in de toekomst" slaat ook op onszelf. We hebben er zin in", zei Rutte. Dit kabinet, benadrukte Rutte, wil er zijn voor "iedereen die iets bijdraagt aan dit land." De term "gewone Nederlander, door Rutte vaak genoemd, bedoelt hij "inclusief". "Het maakt niet uit waar je wortels liggen, waar je woont, of wat je gelooft."

Eerst Rutte aan het woord, dan de fractievoorzitters

Premier Mark Rutte legt woensdagochtend vanaf 10.30 uur de regeringsverklaring af in de Tweede Kamer. Daarin zal hij het regeerakkoord van zijn nieuwe, derde kabinet verdedigen. Aansluitend begint om 11.00 uur het debat over de regeringsverklaring. De fractievoorzitters van alle partijen in de Kamer zullen uitgebreid de tijd krijgen hun mening over het regeerakkoord te geven en onderling met elkaar in debat te gaan. PVV-leider Geert Wilders mag als leider van de grootste oppositiepartij als eerste spreken, waarna de fractievoorzitter van de grootste coalitiepartij volgt (VVD'er Klaas Dijkhoff). Rutte en de rest van Rutte III zullen woensdag vooral moeten luisteren. Donderdag reageert Rutte dan op de vragen van de fractievoorzitters.

Lees ook: Oppositie tegen middenkabinet is lastig, een voorbeschouwing op het debat door onze politiek redacteur Thijs Niemantsverdriet.