Recht & Onrecht

Minder geld uitgeven aan ongezonde voeding maakt ook gelukkiger

Minder geld uitgeven doe je makkelijker in cash dan digitaal. Petra Jonkers in de Gedragscolumn over het effect van de BTW-verhoging op koopgedrag.

Uitverkoop van televisies in São Paulo in Brazilië. foto Nacho Doce Reuters

Na het schuiven met partijprogramma’s en poppetjes, moeten de nieuwe ministers en staatssecretarissen nu aan de slag in de Tweede Kamer. Als eerste is staatssecretaris Snel van Financiën aan de beurt, over het belastingplan 2018. Sommige van de voornemens kregen al veel media-aandacht, zoals de BTW-verhoging op (ook) alledaagse boodschappen, het herzien van de rekenrente in de vermogensrendementsheffing en de hypotheekrenteaftrek. En jawel, er komt ook een belasting op vliegen, zij het – uiteraard, bij het smeden van een compromis – pas over een hele tijd.

In de discussie over de BTW-verhoging rees de vraag wat het betekent voor de aankoop van groenten en fruit en daarmee voor de gezondheid van mensen, vooral van hen met een laag inkomen. Nu lijkt een prijsstijging van zowel groenten en fruit, als ongezonde voeding in het voordeel uit te kunnen pakken van groenten en fruit, omdat de aankoop daarvan minder prijselastisch is. Bij een prijsstijging daalt de aankoop van ongezonde voeding iets meer dan van groente.

Meer spijt

 

Minder uitgeven aan ongezonde voeding kan ons trouwens op nog een andere wijze gelukkiger maken. Het blijkt dat we er minder spijt van hebben dan wanneer we ongezonde voeding kopen. De hoogleraar Dan Ariely onderzocht recent met zijn Common Cents Lab onder bijna 1000 Amerikanen tussen de 20 en 36 jaar waar zij bij het doen van hun aankopen en bestedingen zoal spijt van krijgen. De kernbevinding was dat mensen meer spijt hebben van aankopen die ze onder druk of in een opwelling (‘heat of the moment’) doen dan van het automatisch, herhaald of ‘verplicht’ voldoen van rekeningen. Juist wanneer rekeningen ‘buiten je (alledaagse) controle’ zijn, voel je je er ook minder ongelukkig over. In die zin is automatische belastingafdracht  zo gek nog niet, je wordt er kennelijk niet heel ongelukkig van. Al blijken mensen dan weer gelukkiger met uitgaven die in één keer een groter deel van hun inkomen beslaan, dan allemaal kleine stapjes waar ze ‘los’ spijt van kunnen krijgen. Als voorbeeld noemen de onderzoekers hun 4-dollar Latte.

De onderzoekers adviseren mensen dan ook om rekeningen die je toch moet betalen, dan maar zoveel mogelijk automatisch af te laten schrijven. Dat moet je andersom juist niet (blijven) doen bij uitgaven waar je juist spijt van hebt of denkt te krijgen en waar je vanaf wilt. Door cash te gaan betalen is de kans groter dat je ermee stopt. Het is niet voor niks dat bedrijven en goede doelen u het liefst automatisch laten betalen. Je hebt er geen omkijken meer naar en doet dat dus vaak ook niet.

Digitale aankopen

Uiteraard worden geluk en spijt niet alleen bepaald door manieren van uitgeven, maar ook door doelen: respondenten zijn meer tevreden als ze hun geld uitgeven aan noodzakelijke goederen, ‘verrijking’ van zichzelf door onderwijs en ontwikkeling en door te geven aan anderen en de gemeenschap. Zo blijken ze tevredener met hun uitgaven in de aanloop naar Thanksgiving en de eerste twee weken van december, dan in februari of oktober. Uitgaven aan huur, gezondheid en jawel, groenten bieden ook een ‘greater level of fulfillment’ dan impulsuitgaven, digitale aankopen en fast food.

Helaas geven de onderzoekers op hun site nu alleen nog maar de belangrijkste bevindingen weer en zijn de ins en outs van het onderzoek nog niet na te lezen. Wel bieden ze algemene apps om te helpen bij het maken van keuzes en het vasthouden aan persoonlijke doelen en moraal, zoals de  ‘Pocket Ariely’ en ‘Conscience+ app’. Ik zou trouwens wel willen weten wat de apps aanraden voor de feestmaanden: zouden Amerikanen nog minder spijt krijgen van hun aankopen voor het Thanksgiving Dinner als ze meer groenten en fruit serveren in plaats van vette kalkoen? Misschien ook een idee voor een sinterklaasfeest zonder spijt: roetveegpieten die snoeptomaten uitdelen.

Petra Jonkers is politicoloog en rechtssocioloog. Eerder publiceerde zij over gedrag en kwaliteit van regelgeving. De Gedragscolumn verschijnt wekelijks en wordt geschreven door sociale wetenschappers.