‘Gevangenisregime terroristen illegaal’

Amnesty

Terreurverdachten en terroristen krijgen een onmenselijke behandeling in Nederlandse cellen, stelt Amnesty in een rapport.

Penitentiaire inrichting De Schie in Rotterdam heeft een terroristenafdeling. ANP / Jerry Lampen

De wanden van de cellen zijn solide, zonder tralies. In de zware metalen deur zit alleen een gleuf, die cipiers elk moment kunnen openen om te inspecteren of om voedsel naar binnen te schuiven. Het is meestal muisstil, op het zoemen van de airconditioning na.

Gevangenen op de zogeheten ‘TA’, de speciale terroristenafdeling binnen twee Nederlandse gevangenissen, brengen zo’n 19 tot 21 uur per dag door in zulke cellen. Alleen, en vaak maanden achtereen.

De wijze waarop Nederland met deze gedetineerden omgaat is volgens Amnesty International in strijd met het internationaal recht. Dat schrijft de vereniging in een rapport dat deze dinsdag verschijnt, een samenwerking met de stichting Open Society Justice Initiative. Zij interviewden daarvoor onder meer 19 (voormalig) gedetineerden, advocaten, officieren, juridische experts en de twee gevangenisdirecteuren.

De twee TA’s, in de penitentiaire inrichting Vught en in De Schie in Rotterdam, behoren tot de zwaarste regimes in Nederland. De twee afdelingen werden opgericht vanaf 2006, in de nasleep van de moord op Theo van Gogh. Gedetineerden hebben zeer weinig contact met elkaar of de buitenwereld. Ze worden regelmatig naakt gevisiteerd. Ze mogen één uur per week persoonlijk bezoek ontvangen en hebben daarbij minimaal contact. Of met een glazen wand ertussen, of met een enkele handdruk gevolgd door een visitatie.

Zelfde regime voor verdachten

Dat regime geldt niet alleen voor veroordeelde terroristen, maar ook voor alle personen die worden verdacht van een terroristisch misdrijf. Daarbij hoeft het niet om gewelddadige feiten te gaan. Een man die heeft deelgenomen aan de gewapende strijd in Syrië komt op de TA terecht, maar bijvoorbeeld ook een vrouw die één bericht met jihadistische teksten op Twitter heeft geretweet (in 2015). Of een man die 1.000 euro overmaakte naar een jeugdvriend in Syrië (2016). Een terrorismeverdachte kan zo maximaal 27 maanden in voorlopige hechtenis worden gehouden.

Er vindt bij de plaatsing van terrorismeverdachten geen individuele beoordeling plaats van het veiligheidsrisico dat iemand vormt, of van in hoeverre de verdenking zo’n zwaar regime rechtvaardigt. „Dat is in strijd met het internationaal recht”, zegt Doutje Lettinga, een van de auteurs van het rapport. „Zelfs iemand die geen bewezen bedreiging voor de veiligheid vormt, kan in een van de zwaarste detentieregimes van het land worden vastgehouden.”

Sommige officieren van justitie overwegen in bepaalde zaken géén terrorismeverdenking ten laste te leggen, om maar te voorkomen dat diegene op de TA terechtkomt, aldus het rapport. Voor dit rapport sprak Amnesty met vier officieren van justitie.

„Dat ook officieren worstelen met het regime op de TA moge duidelijk zijn”, zegt een woordvoerder van het Openbaar Ministerie. „Dat zij daar in hun eis rekening mee zouden houden, is ons echter niet bekend.”