DNA-onderzoek in moordzaak brengt miljoen mannen in beeld

Cold case-Nicky Verstappen

Wie vermoordde in 1998 het 11-jarige jongetje Nicky Verstappen? Bijna twintig jaar later moet grootschalig DNA-onderzoek uitsluitsel bieden.

Monument op de Brunssummerheide, vlakbij de vindplaats van Nicky Verstappen. Foto Marcel van Hoorn/ANP

Deze week valt bij een eerste groep mannen de uitnodiging in de bus om vrijwillig deel te nemen aan grootschalig DNA-onderzoek in verband met de zaak-Nicky Verstappen. Het is een nieuwe, wellicht laatste stap in een zeer langdurig onderzoek naar een nooit opgeloste moord.

Vijf vragen over deze enorme operatie.

1 Wat is de aanleiding voor dit onderzoek?

Nicky Verstappen (11) uit het Midden-Limburgse dorp Heibloem ging op 8 augustus 1998 met 36 andere kinderen op kamp. Het plaatselijke jeugdwerk had het georganiseerd, op de hei bij het Zuid-Limburgse Brunssum. Met een groepje jongens sliep Nicky in een bungalowtent. Een van hen ging zondagochtend 10 augustus rond vijf uur plassen en praatte na terugkomst nog met Nicky. Een dik half uur later was de jongen verdwenen.

Later die morgen werd de kampleiding gealarmeerd. Die begon met zoeken, eerst alleen en later vergezeld door mensen die overkwamen vanuit Heibloem. De volgende dag speurden ook politie en marechaussee mee op de Brunssummerheide. ’s Avonds werd het levenloze lichaam van de jongen gevonden in een dennenbos op dik een kilometer van het kamp. Nicky had alleen zijn pyjamabroek aan. Binnenstebuiten. Sporen van geweld ontbraken. Er bestond wel een vermoeden van seksueel misbruik.

Lees meer in een reportage uit 2003

2 Heeft eerder onderzoek niets opgeleverd?

Justitie stuitte gedurende het onderzoek op tal van mogelijke verdachten, onder anderen een plaatselijke junk en een aantal beruchte Duitse kindermoordenaars. Met het onderzoek kwam ook het zedenverleden van een aantal mensen uit Heibloem naar buiten, ook van mannen die in het plaatselijke jeugdwerk actief waren. De zaak spleet de kleine dorpsgemeenschap, in totaal zo’n achthonderd inwoners. Enkelen, onder wie de pastoor, bleven de zaak steeds weer onder de aandacht brengen. Velen hulden zich in stilzwijgen. De ouders van Nicky en zijn zusje verhuisden na verloop van tijd, wegens de beladen sfeer, naar het naburige Meijel.

Na een eerste onderzoek deed de politie het onderzoek helemaal over. De hoop was dat een frisse blik tot nieuwe inzichten en oplossing van de zaak zou leiden. Dat bleek niet het geval.

Nog twee keer leek er duidelijkheid te komen. In 2007 werd een 36-jarige man uit Landgraaf aangehouden. Hij had tweemaal bij het monumentje voor Nicky op de Brunssummerheide een brief achtergelaten, waarin hij suggereerde daderwetenschap te hebben. De politie concludeerde na enige tijd dat ze met een verwarde man van doen had.

In 2010 werd het lichaam van de in 2003 overleden voormalige hoofdonderwijzer in Heibloem, Joos B., opgegraven. Hij was kampoudste in 1998 en werd al in de jaren vijftig veroordeeld voor het onzedelijk betasten van kinderen. Zijn DNA bleek niet te matchen met de sporen die werden aangetroffen op het lichaam van Nicky.

De zaak-Verstappen bleef als cold case aandacht houden. Het verzamelde dossier werd gedigitaliseerd in de hoop dat nieuwe toegangen en koppelingen tot een doorbraak zouden leiden. Dat was niet zo.

3 Wat gaat er nu gebeuren?

Vanaf deze week worden de eerste 1.500 mannen benaderd in een grootschalig DNA-onderzoek. Het gaat om mensen die voorkomen in het dossier (geen verdachten), zoals mensen uit het jeugdwerk, priesterstudenten van Rolduc die op hetzelfde terrein op kamp waren, en mensen die wandelden of op vakantie waren op of in de buurt van de Brunssumerheide. Als ze wangslijm afstaan, wordt erfelijk materiaal daarin vergeleken met op Nicky’s broek aangetroffen sporen. Als deze eerste aanzet geen match oplevert, worden vanaf begin volgend jaar nog eens 15.000 mannen in een wijdere cirkel rondom de zaak en de cruciale locaties benaderd om mee te doen.

4 Is er eerder zo’n grootschalig DNA-onderzoek geweest?

De mogelijkheid om het op deze uitgebreide manier aan te pakken bestaat pas sinds 2012. In dat jaar namen meteen achtduizend mannen vrijwillig deel aan een dergelijk DNA-onderzoek in de zaak-Marianne Vaatstra. Onder hen veehouder Jasper S., woonachtig op enkele kilometers van de plek waar het meisje in 1999 verkracht en vermoord werd teruggevonden. Na arrestatie bekende hij. In 2013 veroordeelde de rechtbank S. tot achttien jaar cel.

5 Hoe groot is de kans van slagen in dit geval?

Behoorlijk groot. Sporen en DNA van de deelnemende mannen kunnen rechtstreeks vergeleken worden. Via verwantschap komen op indirecte wijze nog eens tot maximaal één miljoen mannen in beeld, dat is zo’n 12,5 procent van de Nederlandse mannen. Dat kan matches opleveren met door het Nederlands Forensisch Instituut verzameld DNA-materiaal. Of het leidt mogelijk door verder rechercheren tot een oplossing.

Zowel Heibloem als Brunssum ligt dicht bij Duitsland en België. Mannen in het nabije buitenland voor het onderzoek oproepen bleek de operatie al te complex te maken. Er kan, indien nodig, straks wel worden vergeleken met materiaal in de databanken van de Duitse en Belgische justitie.