‘Dit onderzoek heeft de omvang van Watergate’

Rusland-schandaal

Maandag kwam de Amerikaanse speciaal aanklager Robert Mueller met de eerste aanklachten tegen oud-medewerkers van Donald Trump. De ‘methode-Mueller’ is al jaren dezelfde, weet historicus Garrett Graff.

Robert Mueller, in 2013, toen hij nog directeur van de FBI was.

Steve Bannon, Trumps vertrokken topstrateeg, was er in september duidelijk over. Dat Trump in mei FBI-directeur James Comey ontsloeg, zei Bannon in het tv-programma 60 Minutes, was „de grootste fout in de moderne politieke geschiedenis”. Als dat niet was gebeurd, zei Bannon, „zouden we het Mueller- onderzoek niet hebben, en de reikwijdte ervan die Mueller duidelijk nastreeft.”

Maandag, een klein half jaar na de benoeming van de voormalige FBI-directeur Mueller (73), kwamen de eerste concrete resultaten van diens onderzoek naar Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen en eventuele Russische afstemming van de Trumpcampagne hierover. Trumps voormalige campagnemanager Paul Manafort werd aangeklaagd, net als diens rechterhand Rick Gates. Ook werd duidelijk dat een buitenlandadviseur van Trump, George Papadopoulos, al in juli gearresteerd was, een schikking had getroffen en sindsdien gold als „een proactieve medewerker”. Volgens Amerikaanse juristen is dit recherchetaal voor „liep vrij rond met afluisterapparatuur”.

Lees meer over het Mueller-onderzoek: Trump in problemen door arrestaties in FBI-onderzoek

Terwijl de echo van Muellers openingssalvo door Washington golfde, werd ook duidelijk wat Muellers werkwijze is, zegt Garrett Graff, een historicus en journalist die in 2011 het boek The Threat Matrix publiceerde over het Mueller-tijdperk bij de FBI. „Ruwweg dezelfde als die de FBI sinds de jaren tachtig toepast bij de ontmanteling van criminele netwerken, van de maffia en drugsbendes tot witteboordennetwerken”, zegt Graff via de telefoon vanuit de VS. Mueller, zegt hij, werkt van onder naar boven en van buiten naar binnen in de vermoedelijke hiërarchie van het netwerk. Hij klaagt eerst kleine vissen aan, en zorgt dat die in ruil voor strafvermindering hun meerderen uitleveren. Hij verzamelt zo veel mogelijk bankgegevens en andere financiële sporen. „Dat levert bewijzen zwart op wit – je kunt iemand bij wijze van spreken aanklagen zonder achter je computer vandaan te komen.”

Meewerken is aan te raden

De aanklachten van maandag zijn een prachtig voorbeeld, zegt Graff. George Papadopoulos, die actief contact zocht met Russen, is gearresteerd na bewijs dat hij loog tegen de FBI. Daarop staat vijf jaar gevangenisstraf en tot 250.000 dollar boete. In de schikking is sprake van zes maanden gevangenis en tot 10.000 dollar boete. „Zo zendt Mueller de boodschap: meewerken is aan te raden.”

Ook de aanklachten tegen Paul Manafort bevatten zo’n signaal, zegt Graff. Manafort wordt beschuldigd van witwassen, belastingontduiking en ‘samenspanning tegen de VS’. „Maar de aanklachten hebben vooral betrekking op zijn verleden, niet op zijn werk voor de Trumpcampagne. Het zijn dus eerder twaalf redenen voor Paul Manafort om eens een lang gesprek te hebben met Bob Mueller over medewerking.”

Flipping the witness, de getuige laten draaien, wordt die methode genoemd. In juni voegde Mueller Andrew Weissman toe aan zijn team, een aanklager die om dit vermogen bekend werd in maffiazaken in Brooklyn. Weissman speelde een essentiële rol bij de ontrafeling door de FBI van de miljardenfraude van de top van energiebedrijf Enron. Hij was het die twee cruciale Enron-werknemers liet draaien – van één van hen werd de vrouw aangeklaagd wegens belastingfraude – wat uiteindelijk leidde tot de veroordeling tot 24 jaar van Enron-baas Jeffrey Skilling in 2006.

Alle ruimte

Bij zijn aantreden in mei kreeg Mueller van onderminister van Justitie Rod Rosenstein een mandaat mee dat hem alle ruimte liet. Hij onderzoekt dus niet alleen connecties tussen de Russische regering en individuen die zijn verbonden met Trumps campagne, maar kan zijn onderzoek ook uitbreiden naar „elke zaak die is voortgekomen of direct voortkomt uit het onderzoek”. Inclusief, bijvoorbeeld, de vraag of Trump heeft geprobeerd de rechtsgang te hinderen – een mogelijke aanleiding voor impeachment.

Mueller stelde een grand jury aan, en heeft inmiddels een staf van een dertigtal mensen. Onder hen het puikje van de justitietop, zoals een oud-aanklager in het Watergate-proces, en aanklager Andrew Goldstein, die onder de New Yorkse aanklager Preet Bharara werkte. Bharara voerde een roemruchte anticorruptiekruistocht in rijk en machtig zuidelijk New York. Hij werd in maart ontslagen, volgens sommige Democraten omdat Trump Tower in zijn district stond.

In augustus begon Muellers samenwerking met de opsporingsafdeling van de Amerikaanse belastingdienst. Al in de eerste fase van zijn onderzoek hadden de zakelijke transacties en contacten van Manafort en andere leden van Trumps entourage, zoals schoonzoon Jared Kushner en zoon Don jr., waarschijnlijk Muellers interesse. Volgens persbureau Bloomberg kijkt Muellers team naar de aankopen van appartementen in gebouwen van Trump door Russen en naar de Miss Universe-verkiezing die Trump in 2013 in New York organiseerde.

Conservatieve media en commentatoren proberen Mueller nu in diskrediet te brengen. Hij zou te dicht bij zijn oud-FBI-collega Comey staan, die een goede vriend van hem is. Maar bij zijn aantreden kreeg hij ook lof van prominente Republikeinen. Hij werd in 2001 aangesteld door George W. Bush, president Obama verlengde na een decennium zijn termijn met twee jaar. „Eén week na Muellers aantreden vonden de aanslagen van 9/11 plaats”, zegt Graff. „In de jaren daarna heeft hij, zonder veel ervaring met contraterrorisme en het verzamelen van inlichtingen, de FBI omgevormd van een binnenlandse recherche naar een mondiaal opererende organisatie gericht op internationale criminaliteit, contraterrorisme en cybercrime.”

Muellers aanklachten van maandag, zegt Graff, „zijn slechts hoofdstuk één van een boek waarvan niemand weet hoe dik het is. Ga ervan uit dat er nog heel veel komt. Mueller houdt niet op voordat hij alles boven tafel heeft. Dit onderzoek heeft de omvang van Watergate. En daarin werden uiteindelijk veertig mensen aangeklaagd.”

Of Mueller uiteindelijk belastend materiaal over Trump zelf zal vinden en dit zal voorleggen aan het Congres, kan Graff niet voorspellen. Iets anders wel: „Het is zeer waarschijnlijk dat Mueller de belastingaangiftes van Trump in handen heeft die hij steeds geweigerd heeft te openbaren. Die gaan we nog zien opduiken in dit onderzoek.”