Anime met de populariteit van Titanic

Achtergrond

Wordt regisseur Makoto Shinkai terecht ‘de nieuwe Hayao Miyazaki’ genoemd? Zijn nieuwe film ‘Your name’ is de succesvolste Japanse film ooit.

Your Name is de meest succesvolle Japanse film ooit.

Hayao Miyazaki is een levende legende. De grootmeester die de Japanse tekenfilm, of anime, populair maakte in de rest van de wereld. Sinds de Oscar voor Miyazaki’s droomfilm Spirited Away (2001) geldt zijn studio Ghibli als de grote tegenhanger van het Amerikaanse Pixar.

Maar Miyazaki is 76 jaar, en Japan zoekt al langer naar een opvolger. Is hij nu opgestaan in de persoon van regisseur Makoto Shinkai (44)? ‘De nieuwe Miyazaki’ klinkt het eensgezind na het fenomenale succes van zijn film Your Name (Kimi No Na Wa). Met een mondiale recette van 355 miljoen dollar is het de meest succesvolle Japanse film ooit.

Your Name gaat over dorpsmeisje Mitsuha die op een dag opeens het lichaam van Taki bewoont, een schooljongen uit Tokio. En vice versa. Die ‘bodyswap’ herhaalt zich en leidt wederzijds tot gênant gedrag. Dus maken Mitsuha en Taki contact via achtergelaten briefjes en sms’jes en leren zo van alles over het andere geslacht. Maar achter de horizon rommelt iets. Een ramp nadert.

Your Name is in Azië een cultfenomeen als Titanic, met fans die hem drie, vijf of tien keer bezoeken. „Dit is niet gezond, ik denk dat mensen moeten ophouden de film te zien”, stamelde Shinkai in december. „Zoiets is alleen weggelegd voor Disney, Pixar of studio Ghibli, dacht ik. Maar nu we het hebben gedaan, geloof ik dat het nog eens kan.”

Vacature ingetrokken

De vacature voor ‘de nieuwe Hayao Miyazaki’ werd onlangs overigens ingetrokken, toen de 76-jarige animator voor de zesde maal terugkwam op zijn pensionering. De eerste keer was in de vorige eeuw, de laatste keer in 2013, toen Miyazaki plechtig beloofde dat het semi-autobiografische The Wind Rises zijn afscheid was. Nu wil hij de korte film Kemushi no Boro (Boro de Rups) toch weer tot een speelfilm oprekken. „Miyazaki tekent storyboards tot hij er dood bij neervalt”, beseft nu ook Ghibli’s studiohoofd Toshio Suzuki.

Miyazaki en zijn studio Ghibli hebben de Japanse tekenfilm, of anime, mondiaal prestige bezorgd. Anime kan heel kinderachtig of uiterst volwassen zijn: het spiegelt daarin Japanse strips, of manga. Grosso modo bestaan er twee richtingen. Sciencefiction over machtige robots, futuristische metropolen en megaverwoesting die teruggrijpt op Astroboy, een tv-serie die anime in de jaren zestig voor het eerst tot exportproduct maakte.

In de jaren zeventig kwamen daar de feminiene ecofabels van studio Ghibli bij: lyrische, surrealistische avonturen vol traditie en shinto-mystiek. De dikbuikige bosgeest Totoro – uit Ghibli’s My Neighbour Totoro (1988) – gaf een impuls aan de Japanse cultus rond kawaii (snoezigheid). Anime werd wereldwijd serieus genomen.

Tieners

Maar de oude Miyazaki en Ghibli-collega Isao Takahata (82) hebben nog geen waardige opvolger. Of is dat Makoto Shinkai? Your Name is de eerste niet van Ghibli afkomstige animefilm die in Nederland de bioscoop haalt. Maar de film mikt op een beperkter publiek. Ghibli heeft fans van alle leeftijden. Your Name richt zich op tieners. Voordat de film een apocalyptische wending neemt, lijkt het een Japanse tienerfilm (seishun eiga) vol melodramatische en komische verwikkelingen rond de schoolklas.

Shinkais habitat is het heden, de realiteit, de grote stad; niet de rustieke fabelwereld van Ghibli. De stijl is filmisch, digitaal en een beetje troebel, met een voorliefde voor lens flares, magisch schemerlicht en sterrenhemels. En in zijn hang naar gedoemde romances heeft Makoto Shinkai minder met het seksloze Ghibli dan met de romans van Haruki Murakami, wiens hang naar sciencefiction hij ook deelt. Shinkai’s obsessie: tijd – en timing – als vijand van de liefde. Zie de vele gemiste treinen en kansen van 5 Centimeters Per Second (2007) of de liefde tussen een 15-jarige scholier en 27-jarige schooljuf in Garden of Words (2013). Ook in Your Name is tijd het grote obstakel.

Dat waren kleine films; Garden of Words was in Japan in slechts 23 zalen te zien. Dat Shinkais romantische melancholie van Your Name nu zo formidabel resoneert, ligt aan de wijze waarop hij het verdriet over de tsunami en de kernramp van Fukushima van maart 2011 aanstipt. Your Name is fatalistisch én hoopvol. Misschien laat de tijd zich terugdraaien, voor één keer. Dat raakte een diepe snaar in Japan, en daarbuiten. Of het Shinkai ook tot de nieuwe Hayao Miyazaki maakt, valt te bezien: zijn sombere, fatalistische toon lijkt minder geschikt voor een breed publiek dan Miyazaki’s serene optimisme. Maar dat doet niets af van de charme van Your Name.

Correctie (01-11-2017): In een eerdere versie van dit stuk stond Isao Takahate. Dat moest Takahata zijn.