Column

Zou Saoedi-Arabië werkelijk gematigd worden?

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.

Zou Saoedi-Arabië echt gematigd worden? Ja, het was al een van onze ‘gematigde bondgenoten’. Maar dat was in de tijd van westerse en Sovjet-invloedssferen in het Midden-Oosten, en gematigd betekende alleen dat een staat in ónze sfeer hoorde. Verder was er niks gematigds aan.

Ik bedoel die opzienbarende uitspraak van de jonge Saoedische kroonprins, koning Salmans zoon Mohammed, dat hij Saoedi-Arabië gaat „terugbrengen naar een gematigde islam”. Ik dacht even: opmerkelijk dat hij zelf toegeeft dat het koninkrijk nu dus niet gematigd is. Maar daar kwam de aap uit de mouw: dat is de schuld van Iran. Want „na de [Iraanse] islamitische revolutie in 1979 wilden mensen in verscheidene islamitische landen dit model kopiëren, en een daarvan is Saoedi-Arabië”, zei hij in een vraaggesprek met The Guardian. Stel je voor dat er geen Iran zou zijn om de schuld te geven! Maar ik moet de kroonprins corrigeren, want de radicalisering was niet zozeer het werk van Iran als wel van een groep jonge, ultrapuriteinse Saoedische jongeren die datzelfde jaar de Grote Moskee van Mekka bezetten uit protest tegen verwestersing, corruptie en schijn-heiligheid van het koningshuis. Ze werden eruit geslagen en onthoofd, maar het koningshuis voerde vervolgens hun islamitische revolutie door om zijn verloren gezag terug te winnen.

Was Saoedi-Arabië vóór 1979 inderdaad zo gematigd? Nou, het is zeker waar dat het voor de middenklasse, voorzover liberaal, makkelijker leven was dan daarna. Ik heb genoeg middenklassevrouwen in Saoedi-Arabië gesproken die me daarvan voorbeelden gaven. Entertainment ging in de ban, segregatie werd steeds strikter doorgevoerd, de religieuze politie kreeg steeds meer macht. Maar vóór die tijd was de Saoedische islam ook heel conservatief en intolerant. De toenmalige kroonprins – latere koning – Faisal had enorm veel moeite om in 1960 openbaar meisjesonderwijs in te voeren tegen het verzet in van brede lagen van de bevolking. Meisjes hoefden immers alleen maar vrome moeders te worden. Dat lukte Faisal alleen door meisjesscholen onder toezicht van de geestelijkheid te stellen. Zo gaf Faisal ook de televisie in handen van de geestelijkheid om haar denkbeelden er systematisch in te hameren. Met alle gevolgen van dien.

Ter zake: gaat de kroonprins nu werkelijk een gematigde islam doorvoeren?

U weet dat hij een man is van grandioze plannen en acties: zijn economische hervormingsplan Vision 2030, nu weer dat plan om voor 500 miljard dollar een enorme, futuristische stad annex economische zone te bouwen, ten bate van de hele mensheid maar liefst (hoewel er volgens de prins meer robots dan mensen moeten komen, en is dat wel goed voor de mensheid?), en ook de ellendige oorlog in Jemen en de eveneens falende intimidatiecampagne tegen Qatar. Maar godsdienst zit echt niet in zijn pakket. Heeft hij de wind er zo onder bij de geestelijkheid dat zij haar leerstellingen gaat liberaliseren? Kerken openen in het land van de heiligste plaatsen van de islam, om maar wat te noemen? Ik vraag het maar.

En nog iets anders. Verwar prins Mohammeds uitspraken en besluiten hoe dan ook niet met politieke liberalisering. Hij lijkt een leuke jongen maar hij decreteert. Straks mogen vrouwen eindelijk zelf autorijden omdat dat beter is voor de economie en de public relations, maar als ze een mensenrechtenvereniging oprichten gaan ze onverbiddelijk het gevang in. De laatste tijd zijn tientallen invloedrijke geestelijken en intellectuelen gearresteerd die niet voor de volle 100 procent de lijn van de kroonprins volgden. De wil van koning en kroonprins blijft wet.