Dit is Halloween in Nederland

Markten, tochten, fright nights: Dinsdag is het Halloween en dat is ook in Nederland populair. „Dames en heren, pas op voor bijtende kinderen.”

De Halloweenfair in Bovenkarspel, Noord-Holland. Foto Bram Petraeus

Een in zwart gehulde man met een kap op opent een luik dat aan de muur van het kasteel hangt. Een donker gat verschijnt. Een blond jongetje steekt zijn hand naar voren, maar verstijft. Hij draait zijn hoofd, „Mama, ik durf niet!”, en snelt weg. Een kleiner jochie neemt de plaats in en voelt. Zonder stemverheffing: „Een spin?”

De man in het zwart knikt. Hij stempelt een kaart af, sluit het luik en wenkt een volgende bezoeker.

Het is half oktober, de jaarlijkse Halloween-fair in Bovenkarspel is aan de gang op een campingterrein – het kasteel met het luik is van hout. Bij een podium van witte partytenten en houten vlonders danst een groep heksen. Een suikerspinmachine ratelt, vlakbij het kerkhof voorspelt een waarzegster de toekomst van voorbijgangers. Door speakers bromt een zware stem: „Dames en heren, er is hondsdolheid geconstateerd. Pas op voor bijtende kinderen.”

„Dit jaar mikken we op vierduizend bezoekers”, vertelt organisator Widia de Jong-Baldewsing. „Twee jaar geleden waren het er nog tweeduizend. Dit is onze derde editie, elk jaar pakken we het grootser aan.”

Foto Bram Petraeus

Overal in Nederland wint Halloween aan populariteit. Cijfers zijn er niet, wel indicaties. Uit een kleine rondgang langs (internet)winkels blijkt dat Halloween in trek is; vooral zogenoemde horrorpoppen doen het goed: levensgrote zombies en heksen die mensen aan hun huis kunnen hangen. Bij onlinewinkel feestkleding365.nl geven mensen gemiddeld meer geld uit aan Halloween dan aan carnaval. Ketens als Xenos en Action breiden jaarlijks hun assortiment uit, prijsvechter So Low heeft speciale Halloween-koopavonden.

Discotheken houden in aanloop naar Halloween (31 oktober) themafeesten, attractieparken organiseren fright nights waarbij clowns, monsters en vampiers bezoekers laten schrikken. In de grote steden zijn zombiewalks en in de maand oktober zijn er tijdelijke professionele spookhuizen, zoals Halloween Nightmares in winkelcentrum The Wall in Utrecht.

Ook kleinere vieringen zijn populair: tochten voor kinderen in de basisschoolleeftijd die verkleed door de straten lopen en onderweg griezeltaferelen en monsters tegenkomen. Uit regionale kranten blijkt dat er in 2016 zo’n honderdveertig Halloween-fairs en Halloween-tochten of variaties daarop waren. In 2011 waren dat er nog vijftig, in 2006 tweeëntwintig.

Decoratie

Peter Jan Margry, hoogleraar Europese etnologie aan de Universiteit van Amsterdam: „Toen het feest nog niet zo populair was, werd het voor mijn kinderen op de basisschool en buitenschoolse opvang in het activiteitenplan gezet. De leiding moet vaak thematisch schoolvieringen houden en de kinderen bezighouden. Halloween past daar goed bij.”

Door bestaande tradities als Sint Maarten en de aantrekkelijkheid van griezelen is Nederland ontvankelijk voor Halloween. Daarnaast past het volgens Margry in de algemene ‘festivalisering’ van de de samenleving. Daarbij nemen publieke feesten een steeds belangrijkere plaats in en verplaatsen die zich naar de openbare ruimte. „In tijden van volle agenda’s is het makkelijker om naar een flexibel feest te gaan, waar je in de anonimiteit kan verdwijnen.” Het verkleden en vermommen sluit aan op bestaande tradities en feestvormen.

15-10-2017, Bovenkarspel
Halloweenfair West-Friesland
foto Bram Petraeus
15-10-2017, Bovenkarspel
Halloweenfair West-Friesland
foto Bram Petraeus
15-10-2017, Bovenkarspel
Halloweenfair West-Friesland
foto Bram Petraeus
Foto’s Bram Petraeus

Dennis Sep baat een feestwinkel in Roosendaal uit. Hij ziet Halloween-tochten vooral de laatste drie jaar opkomen. „Halloween-kleding verkocht altijd al goed, nu is het vooral decoratie die mensen voor hun huis zetten.” Zo verkoopt hij wc-potten waar zombiehoofden uitkomen, en griezelbomen die beginnen te praten als iemand voorbijloopt. De prijzen liggen rond 150 euro per stuk.

Klapperende doodskist

In Bovenkarspel lopen de kinderen een kleine tocht. Met een stempelkaart betreden ze een spookhuis, gefabriceerd van gerasterd hekwerk en verduisterd met zwart zeil. Binnen glijdt een hand over de rug van de bezoeker, een doodskist klappert in het voorbijgaan. Iets verderop staat een tandartsstoel, een dronkaard met een schort onder bloedspetters roept: „Kom maar even liggen, ik verzamel kindertanden.”

Ook in andere landen wordt Halloween steeds populairder. Bekijk hier hoe Halloween wordt gevierd in China, Nigeria, Canada en Colombia.

„We hebben het Halloween-virus te pakken”. zegt Maarten Tromp, die als een van de honderd vrijwilligers op de fair helpt. „We beginnen zo’n acht maanden voor het feest met het bouwen van het decor. De laatste weken ben ik hier dag en nacht, neem ik vrij van mijn werk als binnenvaartschipper.”

Ook in Oirschot in Noord-Brabant is dat virus het dorp binnengeslopen. Wat onder een aantal ondernemers begon als lampionnenoptocht groeide in drie jaar tijd uit tot een Halloween-tocht waar nu zo’n 4.500 bezoekers op afkomen. „De route gaat langs steegjes en dwars door historische panden”, vertelt medeorganisator Jacqueline van de Westelaken. „Onderweg rijden paarden met koetsen, dansverenigingen gaan verkleed door de straten, een kapsalon knipt spookkapsels bij bezoekers.”

Er zijn ook 18plus-zones, zoals in een pand van een bierbrouwer waar figuranten mensen laten schrikken. Van de Westelaken: „Dit jaar kunnen bezoekers zelfs in het donker van de kerktoren abseilen, die door de brandweer ‘in vuur en vlam’ wordt gezet. Dat heeft alles te maken met een mythe uit Oirschot.” Voor de tocht is een complete verhaallijn geschreven gebaseerd op de geschiedenis van het dorp.


Foto Bram Petraeus

Halloween is in Nederland meestal geen exacte kopie van trick-or-treaten, het verkleed langs deuren gaan om snoep te vragen. Sommige Halloween-tochten lijken op lampionnenoptochten, andere op vossenjachten met griezelthema waarbij kinderen aan verklede personen een stempel vragen. Er zijn ook mountainbike- en hardloopwedstrijden in Halloween-stijl.

Soms wordt regionale identiteit op Halloween geplakt, zoals in Oirschot. Zo is er in Leiden een tocht rond de befaamde gifmengster Goeie Mie. In Luttenberg in Overijssel speelt de legende van de Witte Wieven een grote rol.

Lachende pompoen

Wie op de Halloween-fair in Bovenkarspel de verklede mensen, spelletjes, het spookhuis en de decorstukken wegdenkt, houdt standhouders, livemuziek en drank- en eetkraampjes over. Oftewel: een typische Hollandse braderie. Dat de fair niet direct verwijst naar de oorsprong van Halloween, het verjagen van kwade geesten om het nieuwe jaar in te luiden, maakt zowel bezoekers als vrijwilligers niet uit. Sandra Rosendahl – groen haar, contactlenzen van spinnenwebben – ziet in dat de fair ook zonder het griezelthema kan, maar „bij Halloween is het leuk en makkelijk om je te verkleden, het is duidelijk wat iedereen voorstelt”.

In Utrecht is, volgens de oprichters, het grootste spookhuis van de Benelux geopend. Fotograaf Remco Koers maakte deze fotoserie van bange bezoekers.

Organisator Widia de Jong-Baldewsing bedacht de fair nadat ze met een vriendin iets over Halloween op tv had gezien. „Ik weet niet meer wat het was, maar ik werd gelijk enthousiast. Het verkleden, het creëren van een kinderwalhalla, dat is fantastisch.” Maar het mooiste is volgens Widia de verbondenheid onder de vrijwilligers, die ze als een hechte familie ziet. „Ze offeren in de laatste maanden hun sociale leven op, ze beginnen nu al over volgend jaar.” Sommige vrijwilligers willen bij de vijfde editie, het logo van de fair, een lachende pompoen, op hun lichaam laten tatoeëren.

„Weet je,” zegt ze even later, „als we drie jaar geleden een ander thema hadden gekozen, met dezelfde mensen, had ik het ook gedaan.”