OM eist grotere rol op in euthanasiedebat

Euthanasie

Artsen die euthanasie uitvoeren, zullen zich eerder voor de rechter moeten verantwoorden, verwacht het OM. Betrokkenen zijn tegen. ‘Een proces levert drie jaar buikpijn op.’

Vorig jaar zijn tien van de zesduizend euthanasiegevallen beoordeeld als „onzorgvuldig” uitgevoerd. Foto nito100

Het Openbaar Ministerie (OM) gaat „een grotere rol” spelen in het debat over euthanasie, onder meer als die wordt toegepast bij ernstig dementerenden. Zo gaat justitie zelf bekendmaken waarom een arts al dan niet wordt vervolgd. Dit maakte procureur-generaal Rinus Otte maandag bekend tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer over euthanasie. „Een arts moet er niet tegenop zien zich in uitzonderlijke gevallen te verantwoorden bij de rechter”, zei Otte.

De bekendmaking volgt op het besluit, een maand geleden, dat het OM een strafrechtelijk onderzoek instelt naar de euthanasie die een verpleeghuisarts uitvoerde bij een ernstig dementerende vrouw (74), in 2016. Het OM was nooit eerder tot vervolging van een arts overgegaan sinds de invoering van de euthanasiewet in 2002.

Het kwam vorig jaar wel tien keer voor dat de toezichthouder, de regionale toetsingscommissies euthanasie, oordeelde dat een euthanasie „onzorgvuldig” was uitgevoerd (op ruim zesduizend gevallen). Zulke zaken worden naar het OM gestuurd, maar die instantie lichtte tot nu toe nauwelijks toe waarom het dan alsnog niet tot vervolging overging.

Nieuwe openheid OM

Otte, die zijn bijdrage na de hoorzitting niet wilde toelichten, zei tegen de Kamerleden dat de nieuwe openheid bij het OM onder meer komt doordat er veel onduidelijkheid is over de voorwaarden waaronder een ernstig dementerende oudere euthanasie mag krijgen. Bij diep demente mensen mag volgens de wet soms euthanasie worden toegepast op basis van een schriftelijke wilsverklaring, ook al is de oudere op dat moment niet meer wilsbekwaam. Maar onder welke voorwaarden dat precies mag, zou duidelijker kunnen worden door een uitspraak van de rechter.

Otte: „Wat is er mis mee om via het strafrecht helderheid te verschaffen? Dit zijn grensverleggende kwesties. In de rechtszaal kunnen alle rechtsvragen in volle glorie tot bloei komen.”

Jacob Kohnstamm, voorzitter van de toetsingscommissies euthanasie, betwijfelt of het OM vaker een arts zou moeten vervolgen bij complexe euthanasiezaken. Hij pleitte eerder voor ‘cassatie in het belang van de wet’, waarmee hij bedoelde: ingewikkelde euthanasiezaken laten beoordelen door de Hoge Raad, zonder de betrokken arts te vervolgen. Dat zou helderheid kunnen scheppen in wat artsen wel en niet mogen bij complexe euthanasieaanvragen. Het OM ziet dat niet zitten, zei Otte tijdens de hoorzitting. Het is volgens hem wettelijk onmogelijk.

Drie jaar buikpijn

Voor artsen is het zeer spannend vervolgd te worden voor een uitgevoerde euthanasie, zegt Steven Pleiter, bestuurder van de Levenseindekliniek – de instantie die euthanasieaanvragen behandelt van mensen die bij hun eigen arts niet terecht kunnen. Pleiter vindt dat het OM zeer terughoudend moet blijven: „Zo’n rechtszaak kan wel drie jaar duren. Voor de betrokken arts betekent dat drie jaar buikpijn, terwijl die vaak met de beste wil van de wereld de patiënt heeft willen helpen.”