Orka leeft langer als ie goede vrienden heeft

Illustratie Irene Goede

Orka’s zijn gezelligheidsdieren. Ze leven in hechte familiegroepen, waar ze hun hele leven bij blijven. Mannetjes én vrouwtjes. Soms gaan ze heel even naar een andere groep om kindjes te maken – maar daarna komen ze snel weer terug naar hun familie. Ze praten steeds met elkaar: krrrrrr, pieuuuuuuuw, krrrrrrrrrr. Ze werken nauw samen bij het jagen. En ze besteden veel tijd aan vriendschappen.

Biologen in Canada hebben die vriendschappen onderzocht. Dat kan omdat ze orka’s uit elkaar kunnen houden. Elke orka heeft namelijk zijn eigen vlekkenpatroon op zijn rug, als een soort vingerafdruk. Zo kun je precies zien: John zwemt naast Jill. Jane jaagt samen met Justin. En Joe mag weer eens niet meedoen.

Dat noteerden de biologen 34 jaar lang voor in totaal meer dan 2.100 orka’s. En wat bleek? Hoe meer hechte vriendschappen een orka had, hoe kleiner de kans dat hij dat jaar zou doodgaan! Die kans was wel drie keer kleiner voor de beste vriendenmakers. Maar: dat gold alleen als er weinig zalm was. En het gold alleen voor de mannetjes.

Dat laatste is wel gek. Want vriendschappen zijn voor élke orka belangrijk: ze jagen samen en ze delen de buit. Wie weinig vrienden heeft, krijgt minder te eten. En gaat dus eerder dood als er weinig zalm is. Maar waarom geldt dat niet voor de vrouwtjes? Misschien, denken de onderzoekers, komt het puur doordat mannetjes sneller honger hebben dan vrouwtjes. Ze wegen wel 4.400 kg, vrouwtjes ‘maar’ 3.300 kg – en daarom moeten mannetjes een kwart meer eten. Zij gaan dus sneller dood als de groep honger lijdt.

Maar daarbij is er nog iets aan de hand, vermoeden de onderzoekers. Namelijk dat vrouwtjes in orkafamilies belangrijker zijn dan mannetjes. Net als bij olifanten. Het oudste vrouwtje is de baas. En alle moeders waken samen over de kinderen. Ze helpen bij de opvoeding van hun kleinkinderen en soms zelfs achterkleinkinderen. Ze worden dan ook heel oud: gemiddeld 53 jaar, sommige wel 80. De meeste mannetjes sterven al voor hun 30ste. Zij doen niets aan de opvoeding: hun eigen kinderen wonen immers in andere familiegroepen.

Voor orka’s als soort werkt dat het beste. Maar voor de mannetjes is het wel een beetje sneu. Zij zijn vooral ‘nuttig’ om kindjes te maken. Dat doen ze relatief jong. Daarna mogen ze gezellig blijven meedoen – totdat het eten schaars wordt, denken de biologen. Dan worden de orka’s hard en zakelijk. Alleen de lievelingsjongens mogen mee-eten.

Bron: Proceedings of the Royal Society B, 25 oktober 2017