Madrid kiest tussen twee kwaden na Catalaanse kamikaze

Spanje en Catalonië

Echt overleg tussen Madrid en Barcelona was er al jaren niet meer. Terwijl Catalonië zich onafhankelijk verklaart, neemt Madrid er het bestuur over. Grote vraag is naar welke presidente de Catalanen luisteren.

Voorstanders van de Catalaanse onafhankelijkheid dragen een ‘Estelada’ (onafhankelijkheidsvlag) door de straten van Barcelona. Foto Francisco Seco/ AP

Regiopresident Carles Puigdemont koos met het uitroepen van de republiek Catalonië voor de vlucht naar voren, waardoor hij de regering van Spanje voor een keuze tussen twee kwaden plaatste: het verlies van Catalonië of hard ingrijpen.

Premier Mariano Rajoy kondigde met artikel 155 van de grondwet in zijn hand een paar uur later dat laatste aan. Hij wil Puigdemont en zijn regering buitenspel zetten en voor 21 december verkiezingen uitschrijven. Het conflict is echter zo uit de hand gelopen dat een structurele oplossing verder weg lijkt dan ooit.

Vriend en vijand zijn het erover eens dat de wijze waarop Catalonië zich wil afscheiden zeker geen schoonheidsprijs verdient. De Catalaanse separatisten vonden bij het streven naar onafhankelijkheid nooit een luisterend oor van ‘Madrid’ waarna ze zich ‘verplicht’ voelden met een zeer wankele parlementaire meerderheid hun weg te vervolgen.

De Spaanse regering had er geen adequaat antwoord op.

De separatisten wisten in de voorbije decennia op geraffineerde wijze hun aanhang onder de 7,5 miljoen Catalanen te vergroten van zo’n vijftien procent tot bijna de helft van de bevolking. Daarbij wezen ze voortdurend op de onbetrouwbaarheid van de Spaanse regering.

De conservatieve regering van de Partido Popular bevestigde dat beeld door in 2010 onderdelen uit een eerder vastgesteld statuut over vergaande autonomie te laten schrappen. Voor veel separatisten was dat een breekpunt.

Sindsdien is er nooit meer een constructief overleg geweest tussen ‘Barcelona’ en ‘Madrid’. De een wilde alleen over een referendum praten, de ander wilde alles bespreken behalve een volkspeiling. Zowel de separatisten als de conservatieve unionisten wisten met hun starre houding vele zieltjes te winnen. Daarmee leidden ze middenin een zware economische crisis en passant de aandacht af van de talloze corruptie-affaires die in beide steden speelden.

De separatisten probeerden tevergeefs binnen de EU aandacht voor hun zaak te vragen. Er werden in het buitenland wenkbrauwen gefronst toen de nationale Spaanse politie in actie kwam in een kansloze poging het verboden referendum tegen te gaan, maar internationale steun kwam er niet. De illegale volkspeiling werd door vrijwel niemand serieus genomen. De separatisten noemden de uitslag – met een opkomst van 43 procent stemde 90 procent voor afscheiding – echter wel bindend.

Schaakspel kreeg heel land in greep

Er ontstond de afgelopen maand een politiek schaakspel dat heel Spanje in zijn greep kreeg. Zowel in Barcelona als in Madrid zorgde dat voor een uitbarsting van nationalisme, die in de afgelopen veertig jaar niet meer zo was gezien in het Zuid-Europese land. In de grote Spaanse steden hangen overal nationale vlaggen als protest tegen de separatisten.

Het lijkt alweer lang geleden dat Andrés Iniesta met het winnende doelpunt in de WK-finale van 2010 tegen Nederland voor vreugde in heel Spanje zorgde. In Barcelona en Madrid kwamen nu enorme massa’s met voor- en tegenstanders van een onafhankelijk Catalonië op de been. Meer dan vijftienhonderd bedrijven verlieten Catalonië uit voorzorg. Het was wachten tot een van de partijen een handreiking zou doen. Maar die bleef uit.

Puigdemont weigerde verkiezingen uit te schrijven en koos voor een kamikaze-actie. Liever martelaar dan lafaard. Met het uitroepen van de republiek Catalonië voelde Rajoy zich genoodzaakt gepaste maatregelen te nemen. Nog geen 5,5 uur later sloeg de premier keihard terug. De Spaanse regering neemt voor een groot deel de macht in handen in Catalonië. De premier wil de rechtsorde in de autonome regio zo snel mogelijk herstellen. Spanje krijgt steun vanuit het buitenland.

Grote vraag is echter nu naar welke presidente de inwoners van Catalonië gaan luisteren. Het ligt niet voor de hand dat Puigdemont en zijn regering zich zomaar gewonnen zullen geven. De kans is zeer groot dat ze strafrechtelijk vervolgd gaan worden. Puigdemont zou een gevangenisstraf van vijftien jaar kunnen krijgen. Maar krijgen ze hem te pakken? Mogelijk ontstaan er groepen van menselijke ketens rondom verschillende Catalaanse instituten.

De separatisten hebben in het verleden bewezen als geen ander grote massa’s te kunnen mobiliseren. De kans dat de rust zal in Catalonië snel terug zal keren lijkt niet groot. Zeker niet nu Rajoy voor over minder dan twee maanden verkiezingen heeft aangekondigd.