‘Rustmomentje’ op de pont versus in de stank staan

Talk of the Town

Vanaf 2018 mag je niet meer roken op de pont. Net als in de rij van het pretpark, kun je op de overvolle veren niet ‘ontsnappen’ aan de vieze lucht. Is het te handhaven?

Roken op het achterdek van de pont mag in 2018 niet meer. Foto Simon Trel

Sta je daar met je peuk. Een man met capuchon heeft duidelijk het verkeerde plekje uitgekozen op de pont. Het is half negen ’s ochtends. Druk, dus. De man leunt zo ver mogelijk over de reling, maar kan niet voorkomen dat de rook het dek op kringelt. Met z’n andere hand verbergt hij z’n gezicht.

Het helpt ook niet dat hij op het volle voordek staat, waar sinds 2015 niet gerookt mag worden. Het is even zoeken, maar ergens op de pont, onder de overkapping, hangt een klein niet-roken-bordje waarop staat dat je alleen op het achterdek mag roken.

Nog wel. Per 2018 is ook het achterste gedeelte van de veer, dat per ritje natuurlijk van kant wisselt, rookvrij. „Het is zo langzamerhand geen democratie meer”, reageert de rokende Chris Blijd (49). „Dit is ontspanning. Mijn rustmomentje.” Hij leunt zittend op zijn fiets nonchalant tegen de reling op het achterdek. „Dadelijk komt er ook een rookverbod op terrassen”, zegt Blijd, bedrijfsleider van café Wheels in De Negen Straatjes. „Dan verlies ik 40 procent van m’n omzet.” Café-restaurant Amsterdam was in april een van de eerste Amsterdamse cafés die terrasroken in de ban deed.

Van de Nederlanders van 12 jaar en ouder rookt 22,7 procent, bijna 3,4 miljoen mensen. In Amsterdam ligt dat percentage hoger: op 28 procent, of ruim 200.000 Amsterdammers. Zij roken gemiddeld elf sigaretten per dag. Op de IJ-pont vertaalt zich dat naar een of twee rokers per vaartocht, blijkt deze woensdagochtend.

Sinds april is roken ook verboden in de rij in het pretpark. De gedachte achter ‘rookvrij overvaren’ is hetzelfde: net als staand in een rij kun je op de pont niet ontsnappen aan de vieze lucht. „Voorheen kon je kiezen: als je geen rokers om je heen wilde, ging je niet op het achterdek staan”, zegt gemeentewoordvoerder Margreet Hoedjes. „Maar de pontjes zijn nu zo vol, dat je wordt gedwongen in de rook te gaan staan. Dat is niet van deze tijd.”

Amsterdam wil het aantal rokers terugdringen. Zo is er een ‘tabaksontmoedigingsbeleid 2016-2019’, waarmee de GGD wil voorkomen dat jongeren beginnen en stoppen wil stimuleren. Ook sloot Amsterdam zich als eerste gemeente aan bij de Alliantie Nederland Rookvrij, waarin ze met onder meer KWF Kankerbestrijding en de Hartstichting als doel heeft jongeren rookvrij te laten opgroeien.

Caféhouder Blijd knikt naar links. Een vrouw neemt met haar scooter een flink deel van het achterdek in beslag. Ze rookt. Blijd: „Die scooters zijn tien keer zo vervuilend als mijn sigaret.” Tegen de stank en voor de gezondheid is ‘brommen’ op de pont ook niet toegestaan. Verkeersregelaars in gele hesjes wijzen de passagiers op die regel, net als dat ze fietsers terechtwijzen die het dek op racen.

Niet elke roker is ontstemd bij het horen van de nieuwe regel. Laurie Tuinhof (29) snapt het wel: „Ik merk dat sommige mensen het vies vinden. Dan draaien ze hun hoofd weg of trekken ze een vies gezicht.” Zelf rookt ze op de pont uit verveling. „Eigenlijk altijd.” Misschien helpt dat hele verbod haar juist wel. Tuinhof probeert al een tijdje te stoppen.

Is een rookverbod op de pont te handhaven? Verkeersregelaar Ashley (18) denkt niet dat het van de ene op de andere dag gaat lukken. „Ze zullen nog steeds blijven roken, omdat ze niet weten dat het verbod geldt.” Als ‘instapbegeleider’, die de GVB sinds deze zomer inzet, heeft ze geen handhavingsbevoegdheid. Een GVB-woordvoerder zegt dat „extra bordjes en posters” aan boord komen te hangen. Extra handhavers komen er niet. „Dat is een zeer duur en heftig middel. Bij rookpalen op stations lopen ook geen handhavers.” Bovendien hoopt ze dat mensen elkaar zullen aanspreken op onwenselijk gedrag. „We hopen dat we in een wereld leven waarin dat voldoende is.”

Maar wacht, roken in het openbaar vervoer is al sinds 2004 verboden. Waarom was dat op de veerponten nog niet het geval? Veren horen volgens de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) niet bij het OV, maar bij de openbare weg. En voor een rookverbod op de openbare weg is geen juridische grondslag. Op de veerponten kan het „gedrag van passagiers” echter buiten de APV om geregeld worden, laat de gemeente weten, via een privaatrechtelijke procedure dus. Op de ‘aanlandingsplatformen’, ook openbare weg, mag gerookt blijven worden.