Object van buiten ons zonnestelsel scheert langs de zon

Nooit eerder is een object van buiten ons zonnestelsel gezien dat langs onze zon schiet. Maar nu is er een gezien van een paar 100 meter doorsnee.

Recente foto van A2017 U1: het vage puntje in het midden, bij de rode lijntjes. Het streep effect van de andere lichten is ontstaan doordat de telescoop bij deze opname het bijzondere object gevolgd heeft. Foto Tenagra Observatories / Virtual Telescope Project

Voor het eerst is er in ons zonnestelsel een object gezien dat waarschijnlijk afkomstig is van buiten ons stelsel. Op 19 oktober ontdekte astronoom Rob Weryk van de Universiteit van Hawaï een klein hemellichaam dat een nogal vreemde koers volgde. Het drong met hoge snelheid en onder een steile hoek ons zonnestelsel binnen en is inmiddels alweer op weg naar buiten. Het lijkt erop dat het een haastige bezoeker uit de interstellaire ruimte was. De planetoïde is inmiddels al weer op weg naar buiten het stelsel. De externe herkomst wordt afgeleid uit de zeer ongewone baan die niet gedomineerd wordt door de zwaartekracht van de zon zoals bij alle andere objecten in het zonnestelsel.

Paar honderd meter groot

Het hemellichaam heeft de aanduiding A/2017 U1 gekregen. Over de aard van dit waarschijnlijk enkele honderden meters grote object is verder weinig bekend. Na zijn ontdekking werd het in eerste instantie geregistreerd als komeet – een klein ijsachtig hemellichaam. Opnamen die kort daarna met de Europese Very Large Telescope zijn gemaakt, laten echter geen tekenen van kometengedrag zien. Bij nadering van de zon zijn zulke hemellichamen vaak omgeven door een wolk van waterdamp en stofdeeltjes, en daar is bij A/2017 U1 geen sprake van.

De weg die A/2017 U1 (stippellijn) heeft afgelegd door ons zonnestelsel. Illustratie Brooks Bays SOEST Publication Services/UH Institute for Astronomy

Het object naderde ons zonnestelsel van ‘boven’ af en kwam op 9 september (ruim een maand vóór zijn ontdekking dus) tot op 38 miljoen kilometer van de zon - dichterbij dan de planeet Mercurius. Onder invloed van de aantrekkingskracht van de zon maakte het hemellichaam een scherpe bocht die hem op 14 oktober op een afstand van ‘slechts’ 24 miljoen kilometer langs de aarde voerde. Daarbij liep zijn snelheid op van iets meer dan 90.000 tot ruim 150.000 kilometer per uur. Dat is snel genoeg om uit het zonnestelsel te ontsnappen. Het object kwam uit de richting van het kleine sterrenbeeld Lier en beweegt nu in de richting van het sterrenbeeld Pegasus.

Klein rotsachtige lichaam

Daarom staat de mysterieuze bezoeker inmiddels te boek als planetoïde – een klein rotsachtig hemellichaam. Mogelijk betreft het een overblijfsel van het planeetvormingsproces rond een andere ster dat miljoenen jaren geleden is weggeslingerd. Op theoretische gronden werd al langer vermoed dat er in de ruimte tussen de sterren van dat planetaire bouwpuin moet rondzwerven.

A/2017 U1 werd opgemerkt door de Pan-STARRS 1-telescoop op het Hawaïaanse eiland Maui. Deze telescoop is voorzien van een automatisch zoeksysteem waarmee planetoïden en kometen worden opgespoord die de aarde (relatief) dicht kunnen naderen.

Pan-STARRS 1 heeft al diverse ontdekkingen op zijn naam staan. Het ging daarbij tot nu toe steevast om objecten die altijd tot ons zonnestelsel hebben behoord, maar nog niet eerder waren waargenomen. Zulke objecten volgen banen waaruit blijkt dat ze in de greep zijn van de zwaartekrachtsaantrekking van de zon.

Bij A/2017 U1 is dat anders: hij volgt een sterk ‘hyperbolische’ baan. Dat betekent dat zijn bezoek een eenmalige gebeurtenis was.