#MeToo zal nooit meer weg gaan

maakt na twee weken #MeToo de balans op. Van openvallende badjas tot massage – „machtsverschil is steeds de sleutel”.

Europarlementariër Terry Reintke houdt een bord met „#MeToo” omhoog tijdens een debat Foto: Christian Hartmann / Reuters

Het lijkt een eeuwigheid maar het is nog maar drie weken geleden. Op 5 oktober werd Hollywoodproducent Harvey Weinstein van seksueel machtsmisbruik beschuldigd in The New York Times en The New Yorker. Drie dagen later gooide zijn eigen bedrijf hem eruit. Tot dan toe wisten machtige mannen in een vergelijkbaar moeilijk parket (als Bill Clinton, Clarence Brown, Dominique Strauss-Kahn, Bill Cosby) de beschuldigingen te ontwijken. Zij maakten de vrouwen verdacht zodat hun getuigenis in de rechtbank geen stand hield. Hielp dat niet, dan kochten ze hen af.

Maar bij Weinstein liep het ineens anders. Op de eerste beschuldigingen volgden de gebruikelijke reacties (eerst ontkennen, dan een beetje spijt en vervolgens de belofte dat hij „hulp” zou zoeken) maar er was geen houden aan de karrenvrachten getuigenissen tegen hem, met steeds meer van hetzelfde. Zijn slachtoffers realiseerden zich de macht van hun aantal. In hun eentje zouden ze nooit geloofd worden. Met velen stonden ze een stuk sterker.

En zo begon #MeToo: de hashtag waaronder een ongekend aantal vrouwen en enkele mannen hun ervaringen met seksueel machtsmisbruik de wereld in smijten. Wegwuiven is niet meer mogelijk. Quentin Tarantino en George Clooney toonden hun betrokkenheid. Donderdagavond wijdde het Europarlement een debat aan sexual harassment.

Snel en gepikeerd was de tegenreactie. Van mannen die honend veronderstellen dat een complimentje dus al verdacht is, en trouwens, zij zien zat vrouwen profiteren van mannelijke lusten. Van vrouwen die hun seksegenoten voorhouden dat ze tegen een stootje moeten kunnen. Een van hen herinnerde zich in een column hoe zij als studente via seks interessante ervaringen opdeed en daar nog een goed cijfer aan overhield ook. Een ander zette de #MeToo-getuigenissen weg als puriteins.

Tja. Niets menselijks is de vrouw vreemd en hoe ver ze daarin gaat moet ze zelf weten. En inderdaad, de reacties met de hashtag #MeToo lopen inmiddels zo uiteen dat de discussie troebel dreigt te worden. Maar wie de #MeToo-verhalen serieus leest, ziet dat ze vertellen van flirten noch hoereren. Dat ze daarentegen allemaal ongewenst seksueel getint gedrag betreffen: een man wilde iets, ik wilde dat niet, hij deed dat toch. Ze beschrijven consequent het seksueel getinte eenrichtingsverkeer van figuren die het als hun goeie recht zien zich zo te gedragen, zonder zich te bekommeren om een ander. Van openvallende badjas tot massage, het is masturbatoir gedrag, met de vrouw als tissue. Macht + Seks = Geweld, leren ze. Dit is geen erotiek, dit is agressie.

Ik vond dat ik niet achter mocht blijven en beschreef in deze krant hoe ik bij een interview door de gevierde filmer Claude Lanzmann ben gepakt. Ik kreeg van drie collega’s (die ik niet persoonlijk ken) bericht dat zij ook te maken hebben gehad met Lanzmanns grote handen en zijn massieve lijf. En ik kreeg post waarin me te verstaan werd gegeven dat het mijn eigen schuld was. Verschillende mannen meenden me te moeten schrijven hoe zij zich als jongeman effectief hadden verzet tegen homoseksuele avances en verweten me gebrek aan weerbaarheid.

„Ik begrijp niet dat u, een volwassen journalist, met Lanzmann meeging naar zijn eigen huis en nog minder dat u zo dicht bij hem zat dat hij u kon betasten.” Het choqueerde me: behalve dat die ene briefschrijver via zijn fantasie op de loop ging met wat ik meemaakte, weigerden ze het machtsmisbruik te erkennen dat mij parten had gespeeld.

Machtsverschil is steeds de sleutel. Seksueel misbruik heeft macht als middel én als doel. Verkrachting mag uiteraard niet op één lijn worden gesteld met een smerige opmerking of een ongewenste aanraking. Maar de moeizame waarheid is dat dit voor menige vrouw toch zo eenduidig niet ligt. Haar overweldigen kan door haar alleen maar aan te raken, het kan zelfs met woorden – die kunnen onverdraaglijk intiem zijn. Grenzen zijn troebel en persoonlijk: wat de een best kan hebben, mikt de ander machteloos in een hoek.

Lees hier de column van Joyce Roodnat: #MeToo en ik zweeg uit respect voor de kunst.

Heksenjacht

Waarmee ik het weer over de vrouwen heb en dat moet ik niet doen. „Kunnen we het nu dan eindelijk eens over daders hebben?”, schrijft denker en publicist Karin Spaink. Ze voegt de daad bij het woord, met cijfers en feiten. Filosoof Stine Jensen hamert in een mooi stuk op het belang van bestuurders en vertrouwenspersonen. Ze beschrijft hoe ze ontslag nam als docent aan de Vrije Universiteit in Amsterdam omdat ze de seksuele intimidatie van haar leidinggevende niet meer wilde verdragen. Ze deed haar beklag, was de enige niet. Maar de decaan en de vertrouwenspersoon lieten niet meer van zich horen.

Dreigt er nu een heksenjacht? Nou nee. Dat voorkomt de rechtsstaat, ook al stelt die een slachtoffer van seksueel machtsmisbruik meestal in het nadeel. Het is het woord van de een tegen dat van de ander en de dader krijgt dan het voordeel van de twijfel. Dankzij de affaire-Weinstein is gezamenlijke ruchtbaarheid dé manier gebleken om die ongelijkheid te temperen.

Weldra zal #MeToo een herinnering zijn. Maar ook als het is overgewaaid, is het niet weg. De geest is al langer uit de fles. Het werd vooraf gegaan door #zeghet en er zal iets op volgen.

Intussen weiger ik mannen te beschouwen als potentiële hufters die hun driften niet willen bedwingen. Ja, ze zijn er, ik ken ze en als het moet wijs ik ze hun plaats. Nee, ze zijn niet de norm.