Column

In dit conflict is iedereen verliezer

Michel Krielaars

Wat kost een uitgeverij? Die vraag stel ik me nu al een tijdje sinds twee literaire uitgeverijen – Querido Kinderboeken en Atlas Contact – zich willen afscheiden van de concerns waartoe ze behoren. Reden voor hun besluit is dat ze zich niet kunnen vinden in de ‘wilde’ toekomstplannen van hun concernleiding.

In zakenkringen hoor je altijd dat zo’n uitgeverij vier à vijf keer de jaarlijkse nettowinst mag kosten. Stel dat die winst vijf ton is, dan gaat het dus om een bedrag van 2 à 2,5 miljoen. Voor iemand met ondernemingszin en een investeerder die geen hoog rendement eist, is dat te doen, zou je zeggen.

Maar wat gebeurt er als een concernleiding zo’n uitgeverij niet wil laten gaan, omdat ze de intellectuele status ervan niet wil missen of een verzelfstandiging als gezichtsverlies beschouwt? Voor de hand ligt dan dat ze de verkoop gaat saboteren door een veel hoger losgeld te eisen, met als gevolg dat de onderhandelingen spaak lopen.

Mijn vermoeden dat dit wat Atlas Contact betreft te gebeuren staat, werd gewekt door de brief van de schrijverscommissie die bemiddelt tussen de concernleiding van VBK en Mizzi van der Pluim, de directeur-uitgever van Atlas Contact. In deze brief, die dinsdag werd verstuurd, staat onder meer dat beide partijen uiterlijk op 1 november moeten vaststellen of zij ‘volledige overeenstemming’ kunnen bereiken. Mocht dat niet zo zijn, ‘dan heeft verder onderhandelen geen zin’.

Juist de laatste zes woorden uit die brief klinken onheilspellend. Ik vraag me dan ook af wat er zal gebeuren als mijn vermoeden juist blijkt te zijn. Begint Van der Pluijm dan zelf een kleinschalige uitgeverij en verbrandt ze de schrijversvloot achter zich die ze bij Atlas Contact heeft opgebouwd? Of komt er bij Atlas Contact een leegloop op gang, met Geert Mak, Jan Brokken, P.F. Thomése, Hanna Bervoets, Nelleke Noordervliet en Adriaan van Dis als tamboer-majoors, die hun volgende boek bij Uitgeverij Pluijm laten verschijnen?

Vooralsnog weet ik het niet. Wel besef ik dat in beide scenario’s alle partijen verliezers zijn. De VBK-concernleiding omdat ze in het vervolg als onwelwillende geldwolf te boek zal staan en een aantal beroemde schrijvers moet missen; Van der Pluijm omdat ze die auteurs bij het door haar groot gemaakte Atlas Contact weghaalt, waardoor die uitgeverij gemankeerd achterblijft.

Een vergelijkbaar scenario dreigt zich bij Querido Kinderboeken te voltrekken, al is de situatie daar iets anders dan bij Atlas Contact. Zo weigert moederconcern WPG te onderhandelen met Singel Uitgeverijen, dat Querido Kinderboeken wil overnemen. Ook hebben de meeste auteurs van die uitgeverij – zoals Guus Kuijer, Toon Tellegen, Joke van Leeuwen en Edward van de Vendel – hun vertrek al aangekondigd. Querido Kinderboeken is dus in feite al een lege huls. Maar zelfs dat lijkt voor WPG geen ramp te zijn. Tenslotte heeft ze al eerder de Singel Uitgeverijen laten gaan om de door onverantwoordelijke bestuurders gemaakte verliezen enigszins te compenseren.

Het enige goede nieuws is dat er binnenkort mogelijk twee nieuwe kleine uitgeverijen worden opgericht – een ontwikkeling die het betere boek alleen maar ten goede kan komen, al was het maar omdat een boek dan meer aandacht krijgt. Wat dat betreft zijn de schrijvers voorlopig de enige winnaars.