Hij is geen slachtoffer maar zich juist bewust van zijn privileges

Lamyae Aharouay zoekt de Gewone Nederlander. In deel 4 gaat ze op pad met een Amsterdamse tiener.

De Gewone Nederlander had me gemaild dat hij niet weet of hij gewoon genoeg is, omdat hij moslim is en van Marokkaanse afkomst.

We spreken af dat ik hem ophaal bij zijn oma. Hij staat me buiten op te wachten onder een ballonnenboog voor de deur, haar dochter is net getrouwd. De Gewone Nederlander draagt een spijkerbroek, sneakers, hoodie en bomberjack.

Hij stapt in en wijst me de weg naar het Osdorpplein in Amsterdam, daar komt hij vaak. We belanden in het café van de Hema, zijn idee. De Gewone Nederlander is daar vaker, hij vertelt me over de goedkope ontbijtjes. Ik kan me even niks Nederlanders bedenken. Binnen is het druk. Oude vrouwtjes achter een taartje, moeders met kinderen, giechelende tieners, een groepje mannen.

De Gewone Nederlander zit in de vijfde klas van het atheneum. Na school werkt hij, is hij bij zijn oma of gaat hij voetballen of chillen met vrienden. Ik vraag hem wat dat is, chillen. Gewoon, eten en praten met vrienden, discussiëren over politiek en actualiteit. En dat gaat de hele dag door, ook via WhatsApp. Hij legt me uit dat er twee app-groepen zijn met vrienden. Eentje heet ‘rwina’ (chaos in het Marokkaans-Arabisch), waarin iedereen door elkaar praat over van alles en nog wat. De andere groep heet ‘speakers corner’, waar alleen politiek geëngageerde vrienden in zitten die wat betreft politieke voorkeur nogal ver van elkaar af liggen. Ik mag er doorheen scrollen. Het gaat over Karl Marx, over kapitalisme. De een verwijt een ander communist te zijn. Iemand is net de groep uitgezet omdat hij op het punt stond een groepsgenoot te verklikken die hem had gevraagd of croissantjes gebakken of gefrituurd moeten worden.

De Gewone Nederlander vertelt me over een discussie over loyaliteit. Een van de groepsleden vraagt of degenen met een dubbele nationaliteit getrouw zijn aan het geboorteland van hun ouders: Turkije, Marokko, Tunesië. Er ontstaat een discussie, tot een van de jongens het beëindigt met een kort antwoord. Hij is alleen loyaal aan zichzelf.

De Gewone Nederlander zegt dat hij niet denkt dat Buma hem bedoelde toen hij het had over de Gewone Nederlander. Ik vraag hem waarom hij zichzelf uitsluit. Buma heeft immers geen groepen genoemd, is het niet voorbarig en makkelijk dat hij de conclusie voor zichzelf trekt? De Gewone Nederlander vindt dat niet zo gek. Het gaat om de context waarin Buma zijn uitspraak doet. Je hoeft het niet te benoemen om het te begrijpen. „Buma vertegenwoordigt mij niet. Hij heeft het niet over mij. Hij paait anderen die niet op mij lijken.” Politici dragen een verantwoordelijkheid, vindt hij. Ze moeten hun woorden wegen, niet zomaar wat lullen.

Hij benadrukt dat hij geen slachtoffer is. „Ik ben niet zielig.” Hij is zich bewust van zijn privileges. De Gewone Nederlander heeft onderdak, onderwijs, voedsel, een fijne familie. Hij kan zich niet herinneren dat hij in zijn zestienjarige bestaan racistisch bejegend is. Niet op straat, niet op school, niet op zijn werk. Maar op de achtergrond sluimert het wel, hij kan er alleen niet de vinger op leggen. Het is niet relevant, zegt hij, of het hem overkomt of niet. Feit blijft dat Wilders in zetelaantal de op een na grootste partij is. Toen terroristen in Parijs twee jaar geleden een bloedbad aanrichtten, was hij met familie in een vakantiepark in het zuiden van ons land. Het gevoel bekroop hem dat hij anders werd bekeken. Maar hij kan zich niet herinneren anders behandeld te zijn geweest.

Zolang hij het niet concreet kan maken, is er toch niks aan de hand, er gebeurt toch niks? De Gewone Nederlander blijft even stil, neemt een slokje van zijn Fanta en zucht. „Ik wil niet wachten totdat het al gebeurd is.” Hij zoekt nog naar zijn rol.

Op weg naar de auto lopen we langs een pleintje omringd met halal eettenten. Afghaans, Italiaans, Turks. Eigenlijk had de Gewone Nederlander me dit willen laten zien, zegt hij. Hier zitten ook Gewone Nederlanders. Het is etenstijd, dus de keuze is snel gemaakt. We bestellen halal burgers.