Fijnzinnig als het kon, hard als het moest

Hans Kraay sr.

Hans Kraay senior was een markante speler, trainer en analist. Hij gaf vorm en kleur aan het Nederlandse voetbal. Vrijdag overleed hij.

Kraay senior in 2011. Ruud Hoff/ANP

Hans Kraay senior, die vrijdag in zijn woonplaats Utrecht op 81-jarige leeftijd overleed, heeft zowel vorm als kleur aan het Nederlandse voetbal gegeven.

Als speler behoorde Kraay tot de grondleggers van het succesvolle, Nederlandse clubvoetbal, eind jaren zestig, begin jaren zeventig. Zijn tragiek is dat hij als granieten verdediger, die acht keer voor het Nederlands elftal uitkwam, stopte op het moment dat Feyenoord als eerste Nederlandse club de Europa Cup I won.

Kraay was twee jaar eerder vertrokken om zijn carrière af te bouwen bij het Utrechtse DOS, de club waar hij begonnen was. Hij werd vier keer landskampioen: in 1958 met DOS en in 1961, 1962 en 1965 met Feyenoord.

Kraay was een markante voetballer: fijnzinnig als het kon, hard als het moest. En een verdediger – door Feyenoord voor 65.000 gulden overgenomen van DOS – met een goede koptechniek. Scoren deed hij zelden. Maar in een Europa-Cupwedstrijd, op 8 september 1965, versloeg Feyenoord het almachtige Real Madrid met 2-1 en maakte Kraay in de 85ste minuut de winnende, een intikker nadat de bal van de lat was geketst.

Een afschuwelijke vertoning

In diezelfde wedstrijd onderscheidde Kraay zich als speler die de aanval inzette op een Real-verdediger die publiekslieveling Coen Moulijn grof onderuit schopte. De Feyenoorders wreekten zich, met een vechtpartij tot gevolg. Historisch is het commentaar bij de beelden van Bob Spaak: „Jongens, dit kán toch niet. Wat een afschuwelijke vertoning.”

Als trainer, en later als technisch directeur, gaf Kraay een intensief en vaak spraakmakend vervolg aan zijn loopbaan. Hij was werkzaam bij twaalf clubs, waaronder GA Eagles, Sparta, FC Den Haag, AZ’67 en de top-drie: Ajax, Feyenoord en PSV. Bij Ajax zette hij linksbuiten Piet Keizer linkshalf, waarna de speler besloot te stoppen.

Bij PSV werd Kraay als technisch directeur afgezet nadat aanvoerder Ruud Gullit zijn beklag over hem had gedaan in een interview met Nieuwe Revu. Daarin verklaarde Gullit „dat hij zich niet als een hoer laat behandelen”. Rode draad door de trainersloopbaan van Kraay is zijn zwakke hart, dat hem vaak dwong te stoppen. Hij kon de spanning steeds moeilijker aan.

De voetballer Kraay werd trainer, de trainer werd technisch directeur – naast PSV ook bij Feyenoord – en de technisch directeur werd in één vloeiende beweging voetbalcommentator bij de NOS, zowel op radio als televisie. Hij begeleidde onder andere de legendarische goal die Johan Cruijff in 1981 maakte tegen Haarlem, kort na zijn rentree bij Ajax – „het overzicht van de meester, een weergaloze boogbal.”

Kraay ontpopte zich naderhand tot expert die op televisie zijn licht liet schijnen over wedstrijden. Met een karakteristieke houding – de bril op zijn voorhoofd en pen in de hand – ontwikkelde Kraay zich tot de eerste Nederlandse voetbalanalist. Kraay stopte toen hij zich op de lijst van Leefbaar Nederland van politicus Pim Fortuyn liet zetten.

Feyenoord-speler Kraay (links) in 1967 in duel met Dick Teunissen van Elinkwijk. Feyenoord won met 5-1. Foto Eric Brinkhorst

Moet van de platvloersheid

Nadien schoof hij bij RTL nog wel aan bij het voetbalpraatprogramma van Wilfred Genee. Kraay botste tijdens die uitzendingen regelmatig met Johan Derksen, waarna hij, moe van de platvloersheid, er in 2004 mee stopte. „Te primitief, en mensen worden te gemakkelijk beledigd.”

Vanaf dat moment leefde hij teruggetrokken. Kraay kwam niet meer op televisie, een rol die hij overliet aan zijn zoon Hans Kraay jr., die nog regelmatig aanschuift bij het programma Voetbal Inside, met Genee, René van der Gijp en Derksen.

De laatste jaren van zijn leven verzorgde Kraay zijn vrouw, die leed aan dementie. Afgelopen zomer overleed zij. De aftakeling en de dood van zijn echtgenote gingen Kraay zeer aan het hart.

Vrijdagmiddag overleed hij, in het bijzijn van zijn kinderen. Kraay wordt in besloten kring begraven.