Recensie

Eeuwig geluk en andere technische dromen

Impakt-Festival

Techniek in al haar facetten staat centraal in de kunstwerken, performances en lezingen op het Utrechtse Impakt-festival.

Still uit de video Premium Connect van Tabita Rezaire te zien tijdens Impakt Festival.

Volgens de Israëlische historicus Yuval Noah Harari kunnen we als mensheid in de nabije toekomst – jawel - een soort van onsterfelijkheid bereiken én altijd durend geluk. In zijn bestseller Homo Deus schetst Harari een beeld van een toekomst waarin techniek ons leven kan verlengen tot we wel vijfhonderd jaar oud zijn, en waarin ongeluk is uitgebannen dank zij biochemische middelen. Harari’s boek werpt een schat aan vragen op. Kunnen wij technologische ontwikkelingen nog wel ten diepste begrijpen? Is techniek bewonderenswaardig of juist angstaanjagend?

Het zijn een paar van de vragen die aan bod komen op het Utrechtse Impakt-festival, dat de komende dagen in op tal van locaties in Utrecht wordt gehouden. Haunted Machines & Wicked Problems, zoals de editie van dit jaar heet, staat in het teken van de techniek van nu, vroeger en die van de toekomst – en vooral de dromen en verwachtingen die daarmee samenhangen. De Britse gastcuratoren Natalie Kane en Tobias Revell hebben een keur aan films, video’s, internationale topgasten, performance-kunstenaars en sprekers bij elkaar gebracht.

Natalie Kane legt aan de vooravond van de opening van het festival uit: „In onze programmering tonen we alternatieve strategieën en zienswijzen en onderzoeken we op wat voor manier de ontwikkeling van techniek onze manier van vertellen beïnvloedt.” De editie van dit jaar wil de tussenruimte uitdiepen die voorbij gaat aan de tegenstelling van angst versus vertrouwen in techniek.

Tot en met zondag zal techniek belicht worden in audiovisuele kunst. Wesley Goatley (GB) onderzoekt de verborgen krachten van always-listening devices, zoals Amazon Echo, in een even serene als kakofonische installatie. De Britse Suzanne Treister brengt geheime gevangenissen en onderzoekscentra van de CIA in kaart, en verbeeldt deze in een prachtige mozaïek. De Zweedse filmmaker Erik Bünger ontleedt in het filmische essay The Girl Who Never Was (2014) de allereerste geluidsopname, waarvan men dacht dat het de stem van een meisje was. Dit gegeven – stem van meisje blijkt de stem van een volwassen man – is uitgangspunt voor een poëtische exploratie van de geschiedenis van mechanisch geproduceerd geluid en de invloed op zijn omgeving.

Een even opmerkelijke en lange essayfilm is Dreams Rewired (2015) van Manu Luksch, Martin Reinhart & Thomas Tode. Zeldzaam archiefmateriaal is gecombineerd met fragmenten van ruim tweehonderd films, en op een opzwepende score gezet. De stem van actrice Tilda Swinton verleidt ons alle beelden uit de afgelopen honderdentwintig jaar tot ons te nemen. Tot aan het einde, waarin duidelijk wordt: ‘To be is to be connected.’