Bloeien in het donker

nacht

Niet alleen nachtdieren gedijen in het donker. staat stil bij de duisternis.
Boven: De egel houdt van het duister. Rechts: Kast voor uilen en vleermuizen. Foto Getty

De nacht in Nederland en elders in West-Europa is overbelicht. Was ik een schemerdier of nachtinsect, dan was er niet veel leefruimte voor mij. Duisterminnende dieren hebben het moeilijk, en dat terwijl driekwart van de insecten een nachtelijke leefwijze heeft.

Gelukkig maken veel mensen zich zorgen om toename van verblindend kunstlicht en verlies van de pracht van donkerte. Afgelopen weekeinde kwamen in het donkere Lauwersoog – waar je de sterren en de Melkweg kunt zien – op verzoek van de Waddenacademie tal van belangstellenden bijeen om over de toekomst van de nacht te praten. Aanstaande zaterdag valt de Nacht van de Nacht over ons land, een initiatief dat aandacht vraagt voor duisternis. De zomertijd eindigt dan, hoera, we krijgen een uur meer nacht. Gemeenten doven zo veel mogelijk lichten, er vinden nachtwandelingen plaats door de natuur, vleermuizentochten en sterrenexcursies. Ook telt de Nacht tal van culturele en journalistieke evenementen. Vorige edities telden ruim 40.000 deelnemers.

De in Leeuwarden gevestigde architect Nynke-Rixt Jukema presenteerde in Lauwersoog haar idee van een Nachttuin, de eerste in Friesland en een van de eerste in ons land. Vlak bij het plaatsje Wier in Noord-Friesland stond eens de Lauta State, een voornaam stenen huis, als een klein kasteel. In de achttiende eeuw is het helaas afgebroken. Op oude afbeeldingen van Friese staten is te zien dat in de entreepoort een duiventil is gevestigd. Jukema: „Ik heb een nieuwe Lauta State-poort ontworpen die geïnspireerd is door de duiventorens. Hij staat op poten van cortenstaal; de wanden en het dak zijn bekleed met kurk.”

Aan de onderzijde bevinden zich smalle sleuven waardoor vleermuizen de kast in kunnen vliegen. Daar vinden ze voldoende gelegenheid om donkerte en veiligheid te vinden. Ook uilen kunnen de kast gaan bewonen. Jukema: „Ik groeide op in Zwarte Haan aan de Waddendijk en daar was het ’s nachts stikdonker. Ik werd geboeid door die enorme zwarte vlakte boven je hoofd met daarin de sterren. Ik wil graag de ervaring van donkerte doorgeven en de schoonheid van duisternis benadrukken.”

De Nachttuin ligt achter de vleermuizentil. Ooit was het hier een wildernis, nu hebben vrijwilligers van Wier het opgeknapt en komen er nachtminnende bloemen en heesters die in het donker bloeien. De bloemen trekken insecten aan en die insecten weer vogels. Er ligt een sterrenheuvel vanwaar we de nachthemel kunnen observeren. Dat past in een eeuwenoude Friese traditie. Tal van boeren droegen destijds de titel ‘boerenprofessor’: ze waren behalve boer of wolkammer astronoom, instrumentenmaker of wiskundige. ’s Nachts legden ze hun bevindingen over de sterrenhemel en maanstanden vast. Dat kon nog, vroeger, in het lege, donkere en wijde land.

Als in de Nachttuin de schemer valt, komen de nachtschepselen tot leven. Ze ritselen over de grond, vliegen langs de hemel. Kijk met hun ogen naar het landschap en dan begrijp je de noodzaak van de nacht voor al die dieren die gedijen bij het donker. Ook sommige mensen behoren daartoe, steeds meer.

Opening Nachttuin. Lautawei, Wier. 28/10. Aanvang: 20.00uur. Inl.: theatertsjerkewier.nl * nachtvandenacht.nl