Wie is de opgepakte cocaïnebaas ‘Rico de Chileen’?

Cocaïnesmokkel

Volgens justitie is vorige week met ‘Rico de Chileen’ een grote cocaïnebaas gepakt. Speelde hij een rol in de golf van moorden in de Nederlandse cokewereld?

Hij is bij lange na niet zo bekend als Willem Holleeder of de Brabantse ex-bikerbaas Klaas Otto, maar in de onderwereld wordt Ricardo Eduardo R. V. gezien als een invloedrijke figuur. In de media wordt hij ‘Rico de Chileen’ genoemd, maar in Amsterdam-Noord, waar hij opgroeide, kennen ze hem als ‘Bonzo’. Wie is hij en wat is zijn rol in de onderwereld?

Volgens justitie en politie speelt Rico – op een filmpje van zijn arrestatie in Chili eind vorige week te zien in een grijs Nike-vest en een modieus versleten spijkerbroek – een hoofdrol bij cocaïnesmokkel. Bij twee medeverdachten is vorig jaar 1,5 miljoen euro contant geld gevonden, aldus De Telegraaf, en zijn twee wapens aangetroffen. De arrestatie van Rico is daar een gevolg van. Hij stond internationaal gesignaleerd en het Openbaar Ministerie heeft de Chileense autoriteiten om zijn uitlevering gevraagd op verdenking van lidmaatschap van een criminele organisatie, cocaïnesmokkel en witwassen.

Gwenette Martha en de mocro-oorlog

De aanhouding van Rico valt niet los te zien van het geweld dat gepaard gaat met de cocaïnesmokkel. Er is sprake van een langlopend conflict dat escaleerde na een schietpartij in Amstelveen op 22 mei 2014. Het was al bijna donker toen Gwenette Martha op donderdagavond een shoarmatent aan de Amsterdamseweg verliet. Vanuit het niets werd met een kalasjnikov een kogelregen op hem afgevuurd.

Martha overleed ter plaatse. Volgens Het Parool vond de lijkschouwer 80 kogels in zijn lichaam. Martha werd al jaren in verband gebracht met drugshandel. De geboren Antilliaan zou een prominente rol hebben gespeeld in een drugsconflict dat aanleiding was voor de zogenoemde mocro-oorlog.

Het Openbaar Ministerie tuigde na de gewelddadige moord een speciaal onderzoeksteam op naar ‘de criminele erven’ van Gwenette Martha. Een deel van dat onderzoek richtte zich op cocaïnesmokkel. In de telefoon van Martha werd namelijk een foto gevonden van een beeldscherm waarop de locatie van een containerschip wordt aangegeven. Die foto, zo concludeerde de recherche, werd vermoedelijk genomen bij de douane in de Antwerpse haven. Die is samen met de Rotterdamse haven de belangrijkste plek voor de doorvoer van cocaïne naar West-Europa.

Het speciale team van rechercheurs was nog maar net aan de slag toen de MH17 op 17 juli 2014 werd neergeschoten. Zij kregen opdracht onderzoek te doen naar deze dramatische gebeurtenis. Het onderzoek naar ‘de erven Martha’ kwam op de plank.

Lees ook het stuk dat redacteur Bas Blokker schreef na de liquidatie van Gwenette Martha: Wie schiet wie neer en waarom?

Het geweld in de Nederlandse onderwereld ging gewoon door. In augustus 2014 werd in de buurt van het Spaanse Marbella de Marokkaanse Nederlander Samir ‘Scarface’ Bouyakrichan vermoord. Hij was betrokken bij de cocaïnesmokkel en zou hebben samengewerkt met Gwenette Martha. In februari 2015 werd in Amsterdam-Zuid weer een goede bekende van Martha doodgeschoten: ‘Bolle’ Mario Magan Tier. Hij werd op dat moment vervolgd voor smokkel van 124 kilo cocaïne.

Dat die moorden samenhangen met cocaïnesmokkel lijdt geen twijfel, maar wat is de rol van Rico? Die vraag houdt de onderwereld nu bezig ondanks de ontkenning van justitie dat hij wordt verdacht van betrokkenheid bij moord.

Lees ook het stuk dat redacteur Jan Meeus schreef over inflitrant Paul: met één been in de cocaïnehandel

Nog nooit zoveel vonnissen rond coke

Hoewel de Nederlandse markt voor cocaïne al jaren stabiel is – er wordt jaarlijks in Rotterdam gemiddeld 10.000 kilogram cocaïne onderschept, het aantal problematische gebruikers is relatief klein en stabiel en het aantal actuele gebruikers daalt licht – is het geweld rond de cocaïnehandel sinds het begin van dit decennium sterk toegenomen. Uit het meest recente rapport over de georganiseerde misdaad – Nationaal Dreigingsbeeld 2017 – blijkt dat een derde van alle 39 liquidaties en 59 pogingen tot liquidatie die tussen 2013 en 2015 verband houdt met de cocaïnehandel.

Eenzelfde beeld komt naar voren uit cijfers die NRC verzamelde op basis van alle rechtbankvonnissen die tussen 2007 en 2017 zijn gepubliceerd op rechtspraak.nl. Hoewel die cijfers relatief zijn – niet alle vonnissen worden gepubliceerd en zware straffen zijn vanwege de publicatierichtlijnen oververtegenwoordigd – is het beeld opvallend stabiel. In 40 tot 50 procent van alle vonnissen waarbij sprake is van handel in, bezit van of productie van cocaïne, heroïne, xtc of hennep gaat het om cocaïne. En het aantal zaken groeit. Er zijn nog nooit zoveel vonnissen gepubliceerd die gaan over cocaïne als in 2017. En het jaar is nog niet afgelopen. Ook bronnen binnen het Openbaar Ministerie bevestigen dat steeds meer aandacht uitgaat naar cocaïnehandel en het geweld dat daaruit voortkomt.

Nieuwe onderzoeken

Na het stopzetten van het onderzoek naar de erven Martha in 2014, loopt er inmiddels een aantal grote onderzoeken naar criminaliteit rond de cocaïnesmokkel.

De eerste grote zaak die nu loopt draait om de Marokkaanse Nederlander Naoufal F., in het verleden wel genoemd als een handlanger van Rico. Naoufal F. wordt verdacht van betrokkenheid bij een liquidatie in Diemen. Daarnaast wordt ook zijn rol bekeken bij de liquidatie van de eerder genoemde cocaïnesmokkelaar Samir Bouaykrichan in Spanje. Naoufal F. verkeerde samen met enkele anderen in zijn gezelschap toen Samir werd doodgeschoten.

De zaak tegen Rico de Chileen is het tweede onderzoek naar een kopstuk van de Amsterdamse cocaïnemaffia. Rico wordt door bronnen in de onderwereld en opsporing omschreven als „iemand die op de achtergrond” een belangrijke rol speelt, met name als „financier” van cocaïnetransporten. Zijn uitlevering zal naar verwachting niet voor 2018 plaatsvinden.

De vraag is of de naam van Rico voorkomt in communicatie via PGP-telefoons. Omdat criminelen dachten dat deze telefoons niet te kraken waren, is daarmee jarenlang openhartig gecommuniceerd over grootschalige drugshandel en liquidaties.

Justitie en politie hebben via onderzoek bij twee aanbieders van PGP-telefoons inzage gekregen in miljoenen ontcijferde PGP-berichten. In de zaak tegen Naoufal F. komt belangrijk bewijsmateriaal uit PGP-communicatie. Wordt ook de naam van Rico in dit materiaal gevonden, zo luidt de gedachte in het criminele milieu, dan zou de aanklacht tegen hem wel eens kunnen worden uitgebreid. „Er is wat afgeluld via die PGP’s”, aldus een bron in het milieu.