Cultuur

Interview

Interview

Vasthouden aan het huidige budget voor rechtsbijstand betekent dat in september het geld op is, berekende de commissie-Van der Meer.

Foto Roel Visser/ANP

‘Onderbetaling schaadt kwaliteit rechtsbijstand’

Herman van der Meer onderzocht rechtsbijstand

In de rechtsbijstand is sprake van „achterstallig onderhoud”. Het kost advocaten veel tijd en levert te weinig op.

Herman van der Meer mocht van Veiligheid en Justitie elke conclusie trekken, behalve dat advocaten meer geld moeten krijgen voor zaken in de rechtsbijstand. Een onmogelijke opdracht, concludeert hij na een jaar onderzoek naar de werklast van advocaten in de rechtsbijstand. „Er is sprake van ernstig achterstallig onderhoud”, zegt Van der Meer, president van het gerechtshof in Amsterdam. Advocaten besteden vaak véél meer tijd aan zaken dan waarvoor ze betaald krijgen.

Mensen met een jaarinkomen onder de 25.000 euro kunnen via de rechtsbijstand een advocaat krijgen. Die wordt grotendeels betaald door de overheid op basis van een puntensysteem: één punt staat gelijk aan ongeveer één uur werk. Zo krijgt de advocaat een „redelijk inkomen”. Daarbij gaat de overheid uit van 1.200 declarabele uren per jaar, wat overeenkomt met zo’n 40 mille netto.

De praktijk is dat advocaten meer uren nodig hebben om iemand goed bij te staan, concludeert de commissie. Zo werken advocaten in delen van het familierecht gemiddeld 22 uur per zaak. Ze krijgen maar 10 uur vergoed.

De oplossing? Dat is niet aan hem, vindt Van der Meer – hij wil nadrukkelijk geen politiek bedrijven, zegt hij. Het rapport schetst vier scenario’s. Meer geld erbij bijvoorbeeld – per jaar is 125 miljoen euro extra nodig om aan het „redelijke inkomen” te voldoen. Maar dat wil het ministerie niet. „Of er moet harder gewerkt worden om dat inkomen toch te krijgen, maar dat is een illusie. Dan moet een advocaat 1.700 uur werken, dat is onhaalbaar”, zegt Van der Meer.

„Een andere mogelijkheid is dat het inkomen van advocaten fors omlaaggaat. Voor een uur werken krijgen ze dan 42 minuten betaald. Of je houdt vast aan het budget en zegt: dit is wat we er jaarlijks aan willen uitgeven. Dan is in september het geld op.” Maar dat blokkeert de eerlijke toegang tot de rechter, en dat mag niet.

Moet er dan niet meer geld bij?

„Dat is aan de politiek. Wij hebben de wetgever willen voorhouden wat de feitelijke situatie is. Die is dat de tijdsbesteding van advocaten op veel rechtsgebieden is toegenomen. De rechtsbijstand is gebaseerd op vergoedingsnormen van twintig jaar terug.”

Waardoor is de werklast van advocaten toegenomen?

„Deels door de juridisering van de samenleving; mensen zijn mondiger geworden. Een andere oorzaak is toegenomen juridische complexiteit. In zorg en sociale zekerheid zijn de regels een stuk ingewikkelder geworden. Bovendien is de overheid in 60 procent van de gevallen partij in of betrokken bij een zaak in de rechtsbijstand. Ze zou zich daar meer rekenschap van moeten geven. Wellicht houdt dit rapport hun een spiegel voor.”

Wat zijn de gevolgen als advocaten maar voor de helft betaald krijgen?

„Onderbetaling gaat ten koste van de kwaliteit van de rechtsbijstand. De rechtsstaat lijdt eronder als de rechtsbijstand kwalitatief onvoldoende is en onvoldoende toegankelijk. Die bijstand is essentieel onderdeel van de rechtsstaat, een belangrijk fundament van onze samenleving. Dat is te belangrijk om te laten versloffen.”