Metropool met meer vrijheid in de woestijn

Saoedi-Arabië Met een 425 miljard euro kostend megaproject wil de Saoedische kroonprins zijn land hervormen.

Als het aan de jonge ambitieuze kroonprins Mohammed bin Salman (32) ligt, krijgt Saoedi- Arabië een nieuwe toekomst, belichaamd in zijn deze week aangekondigde megaproject NEOM (NEO van nieuw in het Latijn en de M van ‘mustaqbal’ – toekomst – in het Arabisch). Op een oppervlakte zo groot als driekwart van Nederland, in de noordwestelijke punt van het land, moet een futuristische stad verrijzen.

Met aanhoudend lage olieprijzen, dure regionale oorlogen en een werkloosheidspercentage van 30 procent onder de jonge bevolking, moet Saoedi-Arabië iets doen om op korte termijn het tij te keren. Op langere termijn moet het land minder afhankelijk van olie worden. En dus bouwt het een stadstaat in een staat. Geschatte kosten (die in deze regio zomaar kunnen verdubbelen): 425 miljard euro, afkomstig uit het staatsfonds.

„Een plek op aarde zoals geen andere plek op aarde”, „ongehinderd door geschiedenis”, en een „internationaal knooppunt van handel, innovatie en kennis”. Zomaar een paar teksten van de site van NEOM, dat het neusje van de zalm moet worden op het gebied van (bio)technologie, alternatieve energie, industrie en ‘idyllisch’ woongenot. En dat alles in de vorm van een vrijhandelszone, met eigen wetten en regels.

Tot niemands verrassing werd Mohammed bin Salman in juni tot kroonprins verheven. Lees ook: Wie is de nieuwe kroonprins van Saoedi-Arabië?

Uit in eigen land

Dat laatste is niet onbelangrijk. Het project moet werkgelegenheid creëren, buitenlandse investeerders aantrekken en het weglekken van Saoedisch geld tegengaan. De Saoediërs moeten het weekend doorbrengen in NEOM; niet meer in Dubai, Bahrein of Koeweit. Dat lukt alleen als in NEOM te krijgen is wat nu elders wordt gehaald: vrijheid.

Die komt er, belooft de kroonprins: „We gaan terug naar wat we waren, een land van gematigde islam, open naar alle religies en de wereld.” NEOM is dus niet alleen een nieuwe toekomst, maar ook een terugkeer naar het verleden, van voor de ijzeren greep van de geestelijkheid waarin het land sinds 1979 verkeert. Internationale media noemen de nieuwe economische plannen dan ook een oorlogsverklaring aan die geestelijkheid, die wel eens tot onrust en aanslagen in het land zouden kunnen leiden.

Olieprijs stuwt hervorming

Volgens Ibrahim, een jonge Saoediër die in de IT-sector werkt en niet met zijn achternaam in de krant wil, is het vooral een kwestie van slikken of stikken voor het religieuze establishment. Hij whatsappt: „Onder deze leider hebben zij niets meer in te brengen”. Het is voor hem en alle hervormingsgezinden te hopen dat de economische druk nog even aanhoudt. In het verleden werden namelijk wel vaker visionaire ideeën gelanceerd, maar zodra de olieprijzen stegen, bleef het bij plannen of half-afgebouwde projecten. Ibrahim: „We willen dit keer niet alleen woorden, maar ook daden.”

De afgelopen jaren waren die daden er al wel. Er zijn succesvolle programma’s gelanceerd om meer vrouwen aan het werk te krijgen en er is diversificatie doorgevoerd in, bijvoorbeeld, de landbouwsector. De vorige maand opgeheven ban op autorijden voor vrouwen past in het plaatje. Die was vooral economisch ingegeven: minder geld kwijt aan buitenlandse chauffeurs, meer auto’s verkopen, meer vrouwen in het arbeidsproces.

Binnen de regio, die kampt met vergelijkbare economische problemen, vinden de maatregelen doorgaans navolging. Ook de Koeweitse ingenieur Waleed Gharabally vindt NEOM veelbelovend. „De Saoediërs kunnen dit als ze willen. Het is een onemanshow en dat is soms juist goed.” Een stabiel en sterk buurland is de Koeweiti’s best wat waard, ook als ze daarmee inkomsten van dagjesmensen mislopen. Het zou rust kunnen brengen in de Golfregio, waar Saoedi-Arabië de laatste tijd vooral verdeeldheid zaait met een oorlog in Jemen en de handelsboycot tegen Qatar, zonder dat de ware vijand, Iran, onder de indruk lijkt.

Bondgenoten tegen Iran

NEOM moet mede in het licht van die vijand worden bezien. Saoedi-Arabië ‘kreeg’ dit jaar twee eilandjes van Egypte, gelegen in de mond van de Golf van Aqaba, ter hoogte van de geplande NEOM-locatie. Saoedi-Arabië nam daarmee de bestaande afspraken over tussen Egypte en Israël, die Israël toegang tot de Golf van Aqaba en daarmee havenstad Eilat garanderen. Op dezelfde hoogte moet een brug komen tussen Saoedi-Arabië en Egypte, iets waar Israël jarenlang tegen was, maar naar verluidt nu zijn zegen aan zou hebben gegeven. Israël, Egypte en Saoedi-Arabië worden zo steeds nauwere bondgenoten tegen Iran.

In hoeverre NEOM werkelijk de opmaat is naar een hervormd Saoedi-Arabië en een herschikking van machtsposities in de regio, is afwachten. Het is niet duidelijk wanneer de bouw begint, laat staan wanneer het project af moet zijn. Als het de kroonprins lukt om dit daadwerkelijk van de grond te tillen, zou hij de geschiedenis in kunnen gaan als de grote hervormer. De vraag die voorlopig boven de markt blijft hangen is of de toekomstige koning ook van plan is democratische hervormingen in te voeren.