Luister eerst naar deze muziek en lees dan verder

Redacteur Margot Poll signaleert welke boeken er ook nog zijn verschenen en kiest er steeds zes om kort te bespreken.

‘Het is één van de leukste, vermakelijkste, onderhoudendste, interessantste boeken, ooit in het Nederlands geschreven’, zei schrijver en professor Slavische Letterkunde Karel van het Reve over de sleutelroman De autocraten van Rutger van Zeijst (1930-2005) waarin Van het Reve zelf overigens een rol speelde als de ‘russomaan’ Veerman. Van het boek is (pas) na ruim vijftig jaar een herdruk verschenen. De autocraten gaat over het Amsterdamse studentenleven halverwege de jaren vijftig en speelt zich grotendeels af ten burele van het studentenblad Dicta Probantia waarin menigeen het studentenblad Propria Cures zal herkennen. De roman wordt afgesloten met een interessante bespreking van boek en tijd door neerlandicus Francis Bulhof dat hij in 1998 schreef voor het literaire tijdschrift De Parelduiker.

Rutger van Zeijst: De autocraten. Brooklyn, 255 blz. € 17,50

Wat doet een vader als zijn zoon onder een trein is gelopen? Het overkwam kunstenaar Frits Marnix Woudstra en zijn vrouw Anouk toen hun zoon op 17 december 2013 een einde aan zijn leven maakte omdat hij het ‘unmöglich’ achtte verder te leven. Woudstra schreef in 2015 Lucas Casimir een stil, bijna breekbaar portret van de jongen en zijn rol als vader. Nu, ruim drie jaar later, beschrijft Woudstra in Melancholicaman – want melancholisch is hij – hoe het met hem en zijn gedachten gaat en hoe het leven van vroeger héél langzaam weer wat glans krijgt. Nog steeds teder en breekbaar, dat wel, maar het teruggaan naar vakantiehuizen (de ‘plek des heils’) van toen geven hem nu naast verdriet ook mooie herinneringen aan ‘Lucas, onze voor altijd vertrokken zoon’.

Frits Marnix Woudstra: Melancholicaman. Babel & Voss Uitgevers , 112 blz. € 13,90

Valkuilen en levenslessen van een vragensteller. Zo luidt de ondertitel van Onder Hollandse Helden van schrijver en interviewer Frénk van der Linden(1957) dat hij samenstelde ter gelegenheid van zijn zestigste verjaardag. Met vallen en opstaan dus, kijkt Van der Linden persoonlijk (‘Een interviewer die verlangt dat zij zich laten kennen, moet zelf ook met de billen bloot durven gaan’) terug op een carrière van veertig jaar. Naast interviews uit tijdschriften, weekbladen, kranten en radio- en tv-programma’s zijn ook overpeinzingen, brieven en inleidingen opgenomen over hoe de interviews tot stand kwamen, welke kennis (bijvoorbeeld over hormonen) hij opsloeg, met wie hij close werd en andere bekentenissen. De meest ingewikkelde en beladen interviews voerde hij naar eigen zeggen met zijn ouders. Inzet: waarom hebben jullie veertig jaar na de scheiding nog steeds geen woord met elkaar gewisseld? Van der Linden wil hen nog één keer bij elkaar brengen voordat het te laat is. Het lukt, maar pas als de interviewer zich opstelt als zoon, met emoties, en niet als vragensteller in een televisiedocumentaire. Museum de Fundatie in Zwolle toont 25 portretten (foto’s en schilderijen) van geïnterviewden. Te zien zijn onder anderen Joseph Luns, Johan Cruijff, Koningin Beatrix, Frits Bolkestein en Leo Vroman. De portretten werden gemaakt door verschillende kunstenaars onder wie Siegfried Woldhek, Tessa Posthuma de Boer, Merlijn Doomernik, Dora Carpentier en Marte Röling. (T/m 7.1.2018)

Frénk van der Linden: Onder Hollandse Helden. Luitingh-Sijthoff, 700 blz. € 24,99

Marlies De Munck doceert muziekfilosofie aan de Universiteit Antwerpen en schrijft boeiend over de betekenis van muziek. In Waarom Chopin de regen niet wilde horen wordt aan de hand van een mooi verhaal uit 1838 van de Franse schrijfster George Sand, een prelude van Frédéric Chopin als uitgangspunt genomen. Luister eerst naar de Prelude opus 28 nr. 15 en lees vervolgens de geschiedenis over de verhouding taal, muziek en de filosofische gedachten daarover vanaf de klassieke oudheid tot de westerse muziekfilosofie. De Munck geeft aan het einde ook haar eigen mening over het interpreteren van muziek en komt dan weer uit bij de repetitieve noten in de preludes van Chopin en hoe de componist protesteerde tegen de interpretatie van zijn vriendin Sand.

Marlies De Munck: Waarom Chopin de regen niet wilde horen. Letterwerk, 64 blz. € 12,-

De nieuwe bundel van de gelauwerde Vlaamse dichter Leonard Nolens heet Balans en bevat gedichten waarin wordt teruggekeken op toen, op de jeugd, op de liefde. Hier ‘schrijft een dichter van zeventig zijn kinderjaren neer, zijn bestaan als buitenstaander in de binnenstad’. Maar Nolens beziet ook de kunsten en letteren, de stilte, eenzaamheid, en hij weet vanuit het niets de danser Anani Dodji Sanouvi onsterfelijk te maken: ‘Voor mij is dansen mijn ouders’, zei de Afrikaanse danser in een documentaire waarin hij te zien is als leerling van Anne Teresa De Keersmaeker. Nolens weet de kern te vangen en heeft aan tien regels genoeg. De dichter ontving in 2012 de Prijs de Nederlandse letteren.

Leonard Nolens: Balans. Querido, 53 blz. € 16,99

Schrijver Erwin Mortier heeft de artistieke leiding over Gone West, de culturele Vlaamse herdenking van de Eerste Wereldoorlog, ook wel de Grote Oorlog genoemd die duurde van 1914-1918. Eén van de publicaties die daar deel van uit maken is de ‘modernistische klassieker’ Tussentijd geschreven in 1937 door dichter en beeldend kunstenaar David Jones (1895-1974) en nu voor het eerst, zeer secuur, vertaald in het Nederlands. Jones was in de Eerste Wereldoorlog gelegerd in Vlaanderen en Noord-Frankrijk en vocht mee in de Slag aan de Somme wat de belangrijkste inspiratiebron was voor dit boek. En al stelde hij in zijn voorwoord dat het boek niet bedoeld was als oorlogsboek, het werd na verschijning als ‘absoluut meesterwerk’ over die oorlog onthaald, zoals Erwin Mortier in zijn voorwoord schrijft. Ook dichter W.H. Auden roemde het als ‘het beste boek over de Eerste Wereldoorlog’. Het is meer dan het dagboek van een soldaat, meer dan een reeks oorlogsherinneringen, meer dan een verzameling verhalende gedichten, het is alsof je meeloopt op exercitie – in het donker – terwijl Jones minutieus beschrijft wat er voor en wat er achter je gebeurt. David Jones werd in Kent geboren en als dichter en beeldend kunstenaar behoorde hij tot de vroege Britse modernisten. Zijn schilderijen zijn te zien in het Tate Modern in Londen en in het National Museum of Wales.

David Jones: Tussentijd. Oorspronkelijke titel: In parenthesis. Vert. Hans Kloos. De Bezige Bij, 272 blz. € 19,99