Emotioneel afscheid van koning Bhumibol, de ‘Wandelende God’

Crematie

Na een jaar van rouw heeft Thailand zijn geliefde koning Bhumibol gecremeerd. Niets mocht er misgaan tijdens de plechtigheid. Selfies en grote camera’s waren verboden.

Foto Damir Sagolj/Reuters

Al op de dag dat de koning overleed, een jaar geleden, wisten Napat Boonsanor en haar vriendinnen dat ze vandaag naar Bangkok zouden komen. Ze wonen in het noorden van Thailand, een halve dag reizen met de minibus. „We willen erbij zijn om hem terug naar de hemel te begeleiden. Zoals onze koning bestaat er geen ander.”

Hoewel de dames al vroeg op pad gingen vanaf hun logeeradres, om vijf uur, lukte het niet een plekje te bemachtigen waar ze de rouwstoet echt kunnen zien. Voor díe plaatsen kampeerden de Thai al dagen op straat. Soms in een tentje, vaker op een matje van karton. „We proberen het straks nog een keer, misschien zijn er mensen weggegaan”, hoopt Napat Boonsanor.

Lees ook deze reportage die Annemarie Kas eerder schreef: Thai houden verplicht van hun koning

Na een jaar van rouw heeft Thailand donderdag Bhumibol Adulyadej (88) gecremeerd, hun geliefde oude koning. Hij gold als stabiele factor in een verder instabiel land. De crematie vormde het hoogtepunt van vijf dagen vol ceremonie, met tig kanonschoten als saluut en een reusachtige gouden lijkwagen van wel elf meter hoog. Tienduizenden Thai kwamen ervoor naar de hoofdstad Bangkok.

En wat bewijzen ze de koning samen een geweldige eer, vindt Thawanrat Winitwatthanakhun, zij woont vlakbij en is eigenaar van een privéschool. „Iedereen heeft hier met zijn hart aan meegewerkt, zó indrukwekkend.” Het crematorium voor de koning is binnen een jaar gebouwd, het hart is een gouden tempelachtig geheel. Er staan vijfhonderd handgemaakte standbeelden van goden en dieren. De totale kosten bedragen zo’n 3 miljard baht, omgerekend ongeveer 77 miljoen euro.

Foto Rungroj Yongrit/EPA
Foto Rungroj Yongrit/EPA
Foto Damir Sagolj/Reuters
Foto AFP
Foto’s Foto Rungroj Yongrit/EPA, AFP, Damir Sagolj/Reuters

Voor Thawanrat was de koning als een oude vader, vertelt ze. „Om het even in menselijk perspectief te plaatsen, want hij is natuurlijk groter dan dat. Hij is als een wandelende god.” Ze zit op een rustig plekje op een groot scherm naar de processie te kijken, ze hoeft niet zo nodig met haar neus vooraan. „Hier ben ik ook deel van de ceremonie. De energie is overal goed.”

Ze heeft gelijk: er hangt een gemoedelijk, saamhorig sfeertje in de stad. Op elke straathoek krijgen voorbijgangers gratis flesjes water, noedels of een ijsje aangeboden. Vrijwilligers delen kartonnen waaiers uit of kleine fotootjes van de koning voor in je portemonnee. Allemaal uit eerbetoon aan Bhumibol, die zijn volk leerde bescheiden en dienstbaar te zijn. En zuinig, vertelt Thawanrat: „Ik pers mijn tube tandpasta altijd zo ver mogelijk uit, omdat ik de koning dat óók een keer heb zien doen op tv.”

Zie ook onze In Beeld-serie: zo neemt Thailand afscheid van Bhumibol

Niets mag misgaan

Achter die verbondenheid gaat ook spanning verborgen, al is die niet makkelijk merkbaar. Thailand staat al langer dan drie jaar onder een militair bewind en de legerleiding heeft duidelijk besloten dat absoluut niets mag misgaan bij de ceremonie. Dinsdag arresteerde het leger een activist die op Facebook had geschreven dat hij een rood shirt zou aantrekken, dat is een provocerende en politiek beladen kleur in Thailand.

De militaire controledrang uit zich in kleine dingen. Het ministerie van Digitale Economie stuurde donderdag een algemeen sms’je uit: of alsjeblieft niemand eigen video’s op sociale media wilde uitzenden. In aanloop naar de ceremonie waren selfies met de rouwstoet al verboden, net als al te professionele camera’s met een statief.

De openbare generale repetities die het leger hield, waren ook nieuw, vertelt Chakrarot Chitrabongs. „Vroeger gebeurden die ergens stilletjes buiten uit het zicht.” Chitrabongs was jarenlang de baas van het ministerie van Cultuur en geeft nu les over Thaise cultuur aan de universiteit.

Chitrabongs is ook lid van de Thaise koninklijke familie en liep donderdag mee in de stoet. In aanloop naar de ceremonie vertelde hij hoe streng en licht wispelturig de repetities eraan toe gingen. De ene keer moesten ze urenlang staan, daarna konden ze toch weer zitten. En het zweet uit je gezicht vegen met een zakdoek, dat mocht hoe dan ook niet. „Dat ziet er niet mooi uit op tv.”

As besprenkelen

De echte crematie kregen de inwoners van Thailand niet te zien op hun livestreams. Die was pas donderdagavond laat in kleine kring. De nieuwe koning, Rama X, moest het vuur ontsteken. En hij moet op vrijdag ook de as en stukjes botten van zijn vader met heilig water besprenkelen, als symbool van het doven van het vuur. Daarna volgen nog allerlei ceremonies, onder meer om de urn naar het paleis terug te brengen.

Over de nieuwe koning en wat voor periode met hem aanbreekt, willen en kunnen de Thai weinig zeggen. Met kritiek op het koningshuis riskeren ze hoge straffen en hij is bij lange na niet zo geliefd als zijn vader.

Het is wel mooi dat dit jaar van rouw bijna voorbij is, vinden ze. Zondagavond laat moeten alle zwarte linten en zwartwit-portretten van de oude koning zijn verdwenen. Maandag mogen de ambtenaren weer gewoon kleur aan naar hun werk.

Napat Boonsanor en haar vriendinnen blijven tot en met zondag in Bangkok. Daarna is het tijd om verder te gaan met het gewone leven, vindt ze. „Dat had de koning ook gewild, dat we ons verdriet aan de kant zetten en weer lachen.”

Foto Lillian Suwanarumpha/AFP