‘De terrorist van Catalonië’ is nu pacifist

Fredi Bentanachs i Chalaux

In de jaren 80 namen separatisten hun toevlucht tot aanslagen. Maar ze kwamen ervan terug. ‘Geweld werkt averechts.’

Bezoekers van een bar in Barcelona volgen de toespraak van regiopresident Carles Puigdemont. Foto Santi Palacios/AP

Het was een dag van hoop en vrees voor Fredi Bentanachs i Chalaux. Een onafhankelijk Catalonië of verkiezingen? Het nieuws over een gang naar de stembus zoemt rond, maar wordt niet bevestigd. Een menigte maakt regiopresident Carles Puigdemont al uit voor verrader. „Ik zeg nu even niks. Alles is mogelijk”, zegt de radicale separatist aan het begin van de middag. „Wacht maar af, er gaat wat geks gebeuren”, stelt hij een paar uur later. Puigdemont trekt zijn voornemen om verkiezingen uit te schrijven in. De hoop op een republiek Catalonië blijft levend voor Bentanachs.

De 61-jarige Bentanachs noemt zich een pacifist. Maar zo staat hij in de volksmond allerminst bekend. Hij is de oprichter van Terra Lliure, oftewel ‘Vrij Land’, een organisatie die van 1978 tot 1991 via de gewapende strijd afscheiding van Spanje wilde bewerkstelligen. Hij wordt in sommige media nog altijd afgeschilderd als ‘de terrorist van Catalonië’. „Rechtse media geven mij graag dat stempel. Met fascisten ga ik niet in discussie.”

Lees ook het stuk dat correspondent Koen Greven schreef over media: Catalaans conflict is ook mediaoorlog

Bentanachs zal zijn achtergrond nooit verloochenen. „Ik ben een communist”, zo maakt hij in Barcelona duidelijk. „Absoluut geen trotskist, eerder een marxist-leninist, maar dan op zijn Catalaans. Van jongs af aan heb ik meegemaakt hoe wij als Catalanen worden onderdrukt. Mijn vader werd in de weekeinden opgehaald om te dienen voor Franco. Ik weet nog dat ik op school voor ‘hond’ werd uitgemaakt als ik Catalaans sprak.”

Hij maakt zijn middelbare school af en besluit de strijd voor een ‘vrij Catalonië’ te gaan voeren. Bentanachs gelooft er als jonge activist niet in dat er voor Catalonië na de dictatuur van Francisco Franco een serieuze plek is binnen Spanje. Volgens hem zijn de Catalanen tijdens de transitie in 1978 voor de gek gehouden. „Ik heb die Spanjaarden nooit vertrouwd. En dat doe ik nog niet. Na de burgeroorlog [1936-1939] zijn er altijd kleine groepen van verzet geweest. In die lijn heb ik destijds Terra Lliure opgericht.”

Bij de totstandkoming van de organisatie krijgt Bentanachs hulp van de Baskische afscheidingsbeweging ETA. „Maar, beide organisaties onderhielden geen banden met elkaar. Wij hebben nooit de intentie gehad om anderen te doden. Nooit. Dat er in 1987 in Borjas Blancas per ongeluk een mevrouw overleed bij een explosie, speet ons enorm. Ze was nota bene zelf voor onafhankelijkheid.”

De afscheidingsbeweging probeert via het plaatsen van bommen, het plegen van overvallen en de ontvoering van tegenstanders de aandacht te vestigen op de „onderdrukking” van Spanje. Al snel na de oprichting sneuvelen zijn kameraden Martí Marcó en Fèlix Goñi. De één sterft op de vlucht voor de politie, de ander wordt gedood door zijn eigen bom. Later zouden nog twee leden het leven laten. „Ze blijven altijd in mijn hart zitten. Na het referendum van 1 oktober heb ik ze speciaal herdacht. Dat was heel emotioneel. ‘Wat zou er van hen geworden zijn’, spookte voortdurend door mijn hoofd.”

Bentanachs wordt als twintiger gehard in zijn strijd tegen ‘Madrid’ als hij 4,5 jaar vast komt te zitten en als gevangene het hele land door wordt gesleept. „De ETA had me vooraf wel gewaarschuwd. Als je eraan begint is er geen weg meer terug. Ik dacht dat ik alles wel zou ontlopen. Niet dus. Ik heb meegedaan aan een overval en heb ook wel eens een bom geplaatst. Dat stelde niet veel voor. Toch kwam ik jaren vast te zitten. Ik was boven alles een politiek gevangene. Ik kreeg dezelfde behandeling als ETA-leden. Talloze malen ben ik gemarteld.”

Hij gaat verzitten. „Ik praat daar niet graag over. Met martelen raak je mensen diep. Ik ben geslagen met natte handdoeken, opgehangen aan mijn polsen en ik heb gezien hoe sigaretten op gevangenen werden uitgedrukt. Heel vernederend. Mensen die dat deden lopen nu nog gewoon rond bij de Spaanse politie.”

Begin jaren negentig komt er een einde aan de activiteiten van Terra Lliure. „ We hebben er op eigen initiatief een einde aan gemaakt. Toen in 1987 bij een ETA-aanslag op een supermarkt in Barcelona 21 doden vielen, was pijnlijk duidelijk geworden dat je met geweld niets bereikt. En dat heeft de ETA uiteindelijk zelf ook ingezien. Het stoppen van Terra Lliure zie ik als het einde van een tijdperk waarin we iets los probeerden te maken. Spijt heb ik er nooit van gehad. Al ben ik wel van mening veranderd. Geweld werkt averechts.”

Bentanachs behoort daarna lang tot een kleine, harde kern van separatisten voor wie nauwelijks een luisterend oor is. Maar de voorbije jaren is de onafhankelijkheidsbeweging weer springlevend geworden. Bentanachs houdt zichzelf politiek afzijdig, maar volgt het procés met veel enthousiasme. „Veel van mijn vrienden die vroeger net als ik voor gek werden versleten, hebben nu de kar getrokken. Het geeft mij het gevoel dat onze strijd toch écht ergens goed voor is geweest.”

Hij heeft het gevoel dat de onafhankelijkheid dichterbij is dan ooit. „Mij hebben ze niet meer nodig. Als het zover is dan trek ik me terug om de rest van mijn leven te genieten in de republiek Catalonië.”