Al jaren steken er minder Mexicanen illegaal de grens over

Mexico

In Het Adelaarsnest, een sloppenwijk aan de rand van de Mexicaanse stad Tijuana, houdt het grenshek nu abrupt op. Is Trumps grensmuur hier nog nodig?

Bij het gat in het grenshek van Tijuana zint de recent gedeporteerde Manuel Chaboya op terugkeer naar de VS. Foto Omar Martínez

Vooralsnog zijn het alleen prototypen die verrijzen. Maar als de regering-Trump de komende maanden of jaren daadwerkelijk groen licht krijgt voor haar beloofde grensmuur, is El Nido de las Águilas (Het Adelaarsnest) een logische plek om als eerste te bouwen.

In deze sloppenwijk aan de oostelijke rand van Tijuana stopt het buitenste Amerikaanse grenshek abrupt. Het binnenste hekwerk is enkele kilometers verderop al opgehouden. Er kon hier niet verder worden gebouwd, omdat de grenslijn zich even verderop in een steil ravijn stort.

Lees ook deel I van deze dubbelreportage: Een muur is hard nodig, zeggen de Amerikaanse grenswachters

Voor president Trumps aantreden, in januari, was dit een populaire plek voor migranten om over te steken. Een nacht en een dag lopen en de buitenwijken van San Diego dienen zich al aan. Waarna je zo verdwijnt in de drukke stad.

Een halcón, een verklikker van het kartel dat hier de macht heeft, houdt de boel er in de gaten. De tiener met zijn portofoon maakt zich snel uit de voeten zodra hij het buitenlandse bezoek ontwaart.

Porfirio Hernández’ huisje van hout en golfplaten staat precies naast de plek waar het hek stopt. Hij bestiert er een winkeltje met een assortiment gericht op migranten: pakjes noodles, water, zakjes zoutoplossing, kauwgum, chocoladerepen.

Bij het gat in het grenshek van Tijuana zint de recent gedeporteerde Manuel Chaboya op terugkeer naar de VS.Foto Omar Martínez

Mexicanen gaan juist terug

De afgelopen jaren werd het al rustiger, vertelt hij. De migratie van Mexicanen naar het rijke noordelijke buurland is sinds de kredietcrisis van 2007 nooit meer op het oude niveau gekomen. Het aantal Mexicanen in de VS dat remigreert, is zelfs hoger dan het aantal dat nieuw binnenkomt. De migranten die de afgelopen jaren nog wel clandestien de grens overstaken, waren vooral Midden-Amerikanen op de vlucht voor het bendegeweld in hun land.

Sinds eind vorig jaar, toen Trump werd gekozen en meteen strengere asiel- en immigratieregels invoerde, blijven ook zij grotendeels weg. Illegale migranten kunnen veel makkelijker opgepakt en uiteindelijk uitgezet worden. Nieuwe aanvragen kunnen makkelijker afgewezen worden. „Het grootste verschil sinds Trumps aantreden is dat over migranten nu van alles ineens gezegd mag worden”, zegt Dulce García, een Mexicaanse die in San Diego als asielrechtadvocaat werkt. „De retoriek van de symbolische muur werkt.”

In het Adelaarsnest van Tijuana gaan nu veel dagen voorbij zonder dat iemand iets komt kopen. Hernández’ vrouw heeft maar een baantje genomen in een van de vele naaiateliers die Tijuana telt. „Terwijl we altijd goed konden leven van de winkel”, vertelt hij, ondertussen het vuurtje opstokend waarop twee pannen met badwater staan te borrelen.

Foto Omar Martínez

Peper tegen de speurhonden

Vandaag heeft Porfirio Hernández gezelschap van Manuel Chaboya. De Mexicaan heeft – met tussenpozen – 27 jaar in de VS gewoond, altijd zonder papieren. De tel van het aantal keren dat hij het land werd uitgezet, is hij allang kwijtgeraakt. De laatste keer was twee weken terug. „Ik probeerde de VS juist úít te komen, ik was al dicht bij de Canadese grens, toen ze me pakten.”

Hij werd uitgezet via Matamoros, helemaal aan de andere kant van het land. Nu is hij weer in Tijuana, want dit is zijn favoriete oversteekplek. „Hier lukt het bijna altijd.” Hij kent de weg goed en weet wat het juiste moment is om te gaan. „Als het regent en er mist is.” De weersvooruitzichten zijn gunstig: de komende dagen koelt het af en is er neerslag voorspeld. Hij neemt geen water mee, dat is alleen maar ballast. „Wel een busje peper, om de honden van mijn spoor af te houden.”

Lees ook deze reportage die Merijn de Waal dit voorjaar schreef: Drie minuten knuffelen aan de grens tussen Mexico en de VS

Als Trumps muur er ooit mocht komen, wordt het wel moeilijker, denkt Chaboya. „Maar wij vinden heus wel een weg. Eroverheen – of eronderdoor.”

Hernández maakt het allemaal niet meer uit, zegt hij bedrukt. „Muur of geen muur. Er komt toch al niemand meer.”