‘Xi blaakt van zelfvertrouwen’

Partijcongres China

Xi Jinping heeft zijn kabinet voorgesteld. Zeven heren op leeftijd, geen duidelijke opvolger over vijf jaar.

Met de armen strak langs het lichaam, alsof ze in de houding staan, stapt ieder lid van het zevenkoppige kabinet even naar voren als partijleider en president Xi Jinping zijn naam noemt. Vrouwen zijn er niet bij.

Xi oogt ontspannen als hij woensdagochtend zijn nieuwe team presenteert aan een zaal vol journalisten in Beijing. De gloednieuwe top van het politbureau, het zogeheten staand comité, is achter gesloten deuren samengesteld. Dat voedde de speculaties over de samenstelling, en met name over de vraag of er een toekomstige leider bij zou zijn. Maar woensdag blijkt al snel dat Xi zich heeft laten omringen door heren op leeftijd, en dat onder hen geen opvolger is aan te wijzen. Xi blijft voorlopig alleenheerser.

Echt stabiel is de Communistische Partij in China niet, schreef Eefje Rammeloo eerder. Onder Xi word je daarom ook niet meer zomaar lid

Enkele namen circuleerden al eerder. Zo blijft de huidige premier Li Keqiang (62) Xi’s nummer twee, zal Zhao Leji (60) de nieuwe anti-corruptiecampagne aanvoeren, en wordt politiek adviseur Wang Huning (62) het ideologische geweten van het staand comité. Maar het meest veelzeggend zijn de namen die er niet bij zijn: de van te voren als gedoodverfde opvolgers afgeschilderde Chen Min’er (57) en Hu Chunhua (54).

Alle zeven zijn bovendien vóór 1959 geboren. Over vijf jaar zijn ze te oud om Xi Jinping op te volgen als president.

Collectief leiderschap

Sinds dinsdag geldt Xi Jinping (64) als de machtigste leider van China, na de in 1997 overleden Deng Xiaoping, de opperste leider die China op de koers van economische hervormingen zette. De vraag is nu of Xi ook een einde gaat maken aan de regel van collectief leiderschap, die moest voorkomen dat een alleenheerser de partij bestuurt. Hoeveel heeft het comité de komende jaren nog in te brengen?

Toch spreekt politicoloog Jiangnan Zhu, verbonden aan de Hongkong Universiteit, over „een evenwichtige ploeg”. Maar als je naar het voltallige politbureau kijkt, dat uit 25 leden bestaat, „zie je dat Xi wel degelijk dominant is”, zegt ze.

De partijleider in de stadsprovincie Chongqing krijgt een zetel in het politbureau, net als de burgemeester van Beijing. Beiden gelden als vertrouwelingen van Xi. Misschien komen de regionale zwaargewichten voor hem beter van pas in het land, dan op het pluche in Beijing. De president zorgt er zo tegelijkertijd voor dat zijn gedachtengoed en autoriteit vertegenwoordigd is in belangrijke steden.

Maar daarmee is het nog geen uitgemaakte zaak dat Xi daadwerkelijk van plan is om ook na 2022, wanneer zijn nieuwe termijn verloopt, China’s hoogste leider te blijven. Dat zijn rechterhand Wang Qishan niet terugkeert in het nieuwe politbureau, betekent dat de politieke top zich wel degelijk houdt aan de vrijwillige pensioenleeftijd van 68 jaar. Het is echter nog maar de vraag aan welke regels Xi zich wel en niet wenst te houden. Tot nu toe heeft hij laten zien zich, wanneer het gaat om versterking van zijn macht, niet veel aan te trekken van conventies.

Tijdper Xi

Als oudgediende Li Keqiang woensdagochtend even uit zijn rol valt en zijn hoofd luisterend naar de president draait, zoemen de camera’s. „Wie meer wil weten over de leden van het staand comité, kan zich wenden tot de media”, grapt Xi. Dan somt hij de mijlpalen op die in het verschiet liggen. De eerste is de veertigste verjaardag van de opening van de Chinese economie onder Deng Xiaoping (in 2018). Daarna volgen de zeventigste verjaardag van de Volksrepubliek (2019), en de honderdste verjaardag van de Communistische Partij China (2021).

Het zijn verwijzingen naar het tijdperk dat nu in gaat en dat Xi’s naam zal dragen.

„De komende vijf jaar vormen een uitdaging voor China”, zegt politiek analist Chen Daoyin uit Shanghai. De president is er nog niet. Als hij langer aan de macht wil blijven, dient hij de partij en de samenleving stabiel te houden. Daarvoor zal hij ook compromissen moeten sluiten, aldus Chen.

Lees ook deze analyse van Xi’s toespraak tijdens het partijcongres: Xi wil van China het belangrijkste land ter wereld maken

‘Een beter leven’ voor de Chinezen, is het motto van de partij. „Onze focus moet er altijd op gericht zijn om de mensen te dienen”, zei de president woensdag. Dat kan niet zonder een sterke, zelfbewuste partij. „We moeten af van ieder virus dat vreet aan de stof waarvan de Partij gemaakt is”, zei Xi. Het is een verwijzing naar de anti-corruptiecampagne die, zoals de afgelopen jaren is gebleken, ook Xi’s tegenstanders kan treffen. „Hij blaakt van zelfvertrouwen”, zegt politicoloog Zhu.